I SA/Wa 1411/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) asesor WSA Anna Milicka-Stojek Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r. nr KOA/2347/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z 20 marca 2023 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 16 maja 2023 r. nr KOA/2347/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 20 marca 2023 r. nr ŚR.5211.47.2023 odmawiającą przyznania K. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad babką D.W. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: K. S. wnioskiem z 25 stycznia 2023 r. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad babką D. W. Wójt Gminy [...] decyzją z 30 stycznia 2023 r. odmówił przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia wskazując, że nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), gdyż niepełnosprawność osoby, nad którą jest sprawowana opieka powstała w wieku dorosłym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 22 lutego 2023 r. nr KOA/1168/Sr/23 uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji podnosząc, że organ nie wyjaśnił całokształtu okoliczności sprawy. Wójt Gminy [...] decyzją z 20 marca 2023 r. ponownie odmówił przyznania prawa do świadczenia powtarzając argumentację podnoszoną w uprzednio wydanym rozstrzygnięciu oraz wyjaśniając, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną. K. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych określający przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia i podkreślił, że z załączonej do wniosku kopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 14 grudnia 2022 r. nr PZO/14522/22 wynika, że D. W. została zaliczona do stopnia znacznego niepełnosprawności i nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 21 października 2022 r. Z orzeczenia wynika dodatkowo, że D. W. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. SKO w [...] wskazało ponadto, że z oświadczenia z 13 marca 2023 r. wynika, że K. S. nie podejmuje zatrudnienia od 15 maja 2021 r. Jednak z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia babki pod koniec 2021 r. nie podjęła próby ponownego zatrudnienia. Wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z babką oraz z mężem, który od lutego 2023 r. również nie pracuje. Strona wyjaśniła również, że oprócz niej nie ma innych osób, które mogłyby podjąć się opieki nad D. W., gdyż jedyna jej córka zmarła, jest ona wdową, a jej siostra ma 94 lata i sama wymaga opieki. Wobec tego, że babka wymaga całodobowej opieki (stwierdzony znaczny stopień otępienia, cukrzyca, migotanie przedsionków, niewydolność nerek, choroba wrzodowa), nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia. Organ odwoławczy przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podkreślił, że z ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad babką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa ww. przepisie. Kolegium wskazało, że poza sporem pozostaje, że K. S. wspomaga babkę w codziennym funkcjonowaniu. Jednak czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, a zwłaszcza uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Nie świadczą one też o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc również codzienne zajęcia osób, w tym takich, które pracują zawodowo. Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę tych osób. Zdaniem Kolegium skarżąca nie wykazała, aby same czynności opiekuńcze zajmowały jej stale tyle czasu, aby w ogóle wykluczały aktywność zawodową. Zatem ich rozmiar i zakres nie wymusza na skarżącej całkowitego niepodejmowania pracy. Nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się babką rzeczywiście nie może podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tym bardziej, że K. S. mieszka wraz z babką, którą się opiekuje oraz z mężem, który aktualnie nie pracuje. Z akt sprawy wynika, że jest ona osobą bierną zawodowo od połowy 2021 r. i nie wykazała, że konieczność rezygnacji z zatrudnienia wynikała z konieczności opieki nad babką. Kolegium zaznaczyło, że świadczenie pielęgnacyjne, ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem SKO w [...], mając na uwadze całokształt podniesionych okoliczności, trudno uznać, że skarżąca obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej tylko ze względu na konieczność sprawowania opieki nad babką. Faktycznie babka skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak nie można dać wiary twierdzeniom skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad babką. Wobec tego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Brak jest również bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad babką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tym samym w ocenie Kolegium nie jest możliwe przyznanie świadczenia K. S. z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad babką D.W. K. S. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji: 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) błędne zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, iż na skarżącej ciąży obowiązek udowodnienia organom istnienia bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad pampersowaną 91 letnią babcią, z postępującą demencją, zależną od insuliny, która bezwzględnie wymaga pomocy ze strony innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co jednoznacznie wynika z orzeczenia o stopniu znacznym niepełnosprawności, wydanym przez lekarzy specjalistów, b) błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w związku z koniecznym, faktycznym, stałym, ciągłym, prawidłowym oraz co istotne skutecznym zaopiekowaniem przez skarżącą niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, jest chęcią wyłudzenia i potraktowania wnioskowanego świadczenia jako zastępczego źródła dochodu. 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, wyciąganie nielogicznych wniosków z posiadanej dokumentacji i w czasie prowadzonych postępowań, co w konsekwencji prowadziło do wydania rozstrzygnięcia bez uwzględnienia interesu społecznego, słusznego interesu osoby niepełnosprawnej oraz słusznego interesu strony poprzez nieprzyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na potwierdzenie podnoszonych zarzutów i wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...], a także zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zobowiązanie organów do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z koniecznym uwzględnieniem faktu nieprzekroczenia terminu trzech miesięcy, od dnia wydania w grudniu 2022 r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dla D. W., na złożenie wniosku w styczniu 2023 r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, tj. w tej przedmiotowej sprawie od października 2022 r.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z 8 sierpnia 2023 r. skarżąca, załączając odpis skrócony aktu zgonu, poinformowała, że D. W. zmarła [...] lipca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy art. 17 ust. 1 i następne ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), dalej - u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust.1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zmarłej [...] lipca 2023 r. D. W., która była wdową, nie miała dzieci, a skarżąca jako wnuczka była jej najbliższą krewną wynika, że została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, której daty nie da się ustalić. W orzeczeniu wskazano, ze wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z tym, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane 14 grudnia 2022 r. W niniejszej sprawie bezsporne jest zatem, że babcia Skarżącej wymagała nie tylko pomocy, lecz stałej, i długotrwałej opieki. Organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pomimo powyższego argumentując, że nie zaistniał związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia , którego nie podejmuje od 15 maja 2021 r. a stanem zdrowia jej babci, u której znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 21 października 2022 r. Podkreślił także, że zakres czynności wykonywanych przez K. S. w związku z opieką pozwala jej na podjęcie pracy. Zdaniem Sądu stanowisko to nie zasługuje na aprobatę. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. pkt. 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy określa jako przesłankę przyznania świadczenia rezygnację z zatrudnienia oraz niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. Podkreślenia wymaga, że ocena spełnienia przesłanek powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym Skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Skarżąca sprawowała do dnia [...] lipca 2023 r. (data śmierci) nad babcią opiekę, której zakres, wbrew stanowisku SKO wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia. Z akt sprawy wynika, że D. W. w chwili śmierci miała 92 lata. Cierpiała ona na szereg dolegliwości jak cukrzyca, postępująca demencja, niewydolność serca, migotanie przedsionków, niewydolność nerek, porażanie nerwu twarzowego, uszkodzenie wątroby, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zaburzenia łaknienia i pragnienia, problemy z poruszaniem, nieotrzymanie moczu, w tym także postępującą chorobę otępienną, która w połączeniu z pozostałymi schorzeniami wykluczała możliwość jej samodzielnego codziennego funkcjonowania. To oznacza po stronie Skarżącej zaistniał brak możliwości podjęcia zatrudnienia. W sprawie zostały zatem spełnione przesłanki przyznania świadczenia z uwagi na niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną osobą bliską, co oznacza, że organy obu instancji niewłaściwie oceniły stan faktyczny sprawy w kontekście art. 17 ust. 1 u.ś.r., czym dopuściły się naruszenia tego przepisu prawa materialnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł jak na wstępie.