I SA/Wa 1413/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.) Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r. nr KOC/2633/Sr/23 w przedmiocie dodatku elektrycznego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 21 marca 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz M. W. kwotę 470 (czterysta siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję z dnia 16 maja 2023 r., nr KOC/2633/Sr/23, wydaną po rozpoznaniu odwołania [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 21 marca 2023 r. nr UD-XIII-000574-EE-03-2023 w przedmiocie ustalenia prawa do dodatku elektrycznego. Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca w dniu 20 grudnia 2022 r. złożyła do Prezydenta wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego. Podała, że zamieszkuje w wieloosobowym gospodarstwie domowy, w skład którego obok niej, wchodzi [...] (mąż Wnioskodawczyni). Prezydent decyzją z dnia 21 marca 2023 r. nr UD-XIII-000574-EE-032023 odmówił Wnioskodawczyni przyznania dodatku elektrycznego. W uzasadnieniu wskazał, że ubiegająca się o przyznanie dodatku nie jest odbiorcą energii elektrycznej, a stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 269 – dalej też jako ustawa) dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. W ustawowym terminie Wnioskodawczyni odwołała się od decyzji Prezydenta podnosząc, że tylko rachunek za energię elektryczną jest wystawiany na jej męża – [...], a energia elektryczna wykorzystywana jest w gospodarstwie domowym. Kolegium uznało złożone odwołanie za nieuzasadnione i decyzją powołaną na wstępie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie wydane przez Prezydenta. W uzasadnieniu SKO w zasadzie powieliło ustalenia i rozważania prawne poczynione w decyzji organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało m.in., że odbiorcą energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne jest odbiorca paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym tj. odbiorca końcowy dokonujący zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła wyłącznie w celu ich zużycia w gospodarstwie domowym. Tymczasem Wnioskodawczyni, jak wynika z ustaleń dokonanych przez Prezydenta, nie jest odbiorcą energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu wspomnianego przepisu bowiem stroną umowy o dostawie energii elektrycznej i adresatem rachunków za zużycie energii elektrycznej jest mąż – [...]. Jednocześnie Kolegium podało, że Wnioskodawczyni nie załączyła do wniosku pełnomocnictwa, z którego wynikałoby, że działa w imieniu męża lecz – niezależnie od tego, że dodatek elektryczny nie mógł być jej przyznany – to z urzędu może otrzymać go osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę tego świadczenia, a spełnia warunki jego przyznania zgodnie z art. 32a ust. 1 ustawy. Wnioskodawczyni niezadowolona z decyzji Kolegium wywiodła na nią skargę do tut. Sądu, w której zarzuciła skarżonemu orzeczeniu: 1) rażące naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art.. 7b, art. 8, art. 11, art. 77 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 1960 r. poz. 168, ze zm.); (dalej też jako k.p.a.), polegające na: a) uchyleniu się od wszechstronnego działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności ustalenia stosunku istniejącego między składającą wniosek [...], a opłacającym rachunki [...], a także faktu ich wspólnego mieszkania; b) przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów, która przybrała cechy oceny dowolnej, jeśli chodzi o wnioski wyciągnięte z zebranego materiału dowodowego, w zakresie uznania, iż Skarżącej nie przysługuje prawo do dodatku elektrycznego gdy z całokształtu dotychczas zebranego materiału dowodowego wynika, że Skarżącej, która przyjmuje środki finansowe także do majątku wspólnego z opłacającym rachunki [...] jak najbardziej takie prawo przysługiwało; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 31, art 33, art. 34, art. 341, art. 35, art 36, art 37, art 41 oraz art. 43 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. o Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.1964.59 z późn. zm. – dalej też jako Kodeks rodzinny lub K.r.o.) poprzez ich błędną wykładnię lub brak uwzględnienia, b) art. 27 ust 1 i 3, art. 28 ust 1, 2, 2a, 2b, 2c,3 i ust 7, art. 32, art. 32a i art. 33 ust. 1 ustawy z 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (t.j. Dz.U. 2022 r. poz. 2127, ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię lub zastosowanie, a w efekcie uznanie, iż [...] nie przysługuje prawo do dodatku elektrycznego. c) art. 3 pkt 13, art. pkt 13a oraz art. 3 pkt 13b ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. 1997 Nr 54 poz. 348) poprzez ich błędną wykładnię. W konsekwencji Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także wniosła o rozważenie uchylenia przez Sąd również decyzji Prezydenta. Ponadto Skarżąca oczekiwała zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując zaprezentowaną wcześniej argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy przypomnieć, że sądowa kontrola administracji sprawowana jest przy uwzględnieniu kryterium legalności. Oznacza to, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, gdy ta została wydana z naruszeniem prawa w stopniu określonym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – dalej też p.p.s.a.). Po przeprowadzeniu kontroli zaskarżonej decyzji Kolegium, Sąd stwierdził, że ziściła się przesłanka warunkująca jej uchylenie, gdyż organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz naruszenia przepisów prawa materialnego. Postępowanie dotyczące przyznania dodatku elektrycznego uregulowane jest w ustawie z 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. I tak zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy dodatek elektryczny dla gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1, wynosi 1000 zł. W przypadku, gdy zużycie energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w tym samym miejscu zamieszkania w 2021 r. wyniosło więcej niż 5 MWh, dodatek elektryczny wynosi 1500 zł (art. 30 ust. 2). Wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego składa się w terminie od 1 grudnia 2022 r. do 1 lutego 2023 r. (art. 31 ust. 3). Trzeba też zauważyć, że zgodnie z art. 31 ust. 1 a ustawy, w przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2, do wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego dołącza się rozliczenie z przedsiębiorstwem energetycznym wykonującym działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną lub zaświadczenie wydane przez to przedsiębiorstwo potwierdzające, że zużycie energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w tym samym miejscu zamieszkania w 2021 r. wyniosło więcej niż 5 MWh. Natomiast stosownie do art. 34 ust. 1 i 3 ustawy, do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego przepisy art. 23 ust. 3, 12 i 13, art. 24a ust. 1 i 2, art. 25 ust. 3 i 4 oraz art. 29-30a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 1429) stosuje się odpowiednio, przy czym ilekroć w tych przepisach jest mowa o rodzinie, rozumie się przez to gospodarstwo domowe, o którym mowa w art. 27 ust. 3. Zaś w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Nie można też pominąć, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Jak wynika z art. 32 ust. 2 ustawy, jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2. Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Należy wskazać, że gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1 rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Z kolei pojęcie odbiorcy energii elektrycznej definiowane jest przez odesłanie do przepisów ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (art. 3 pkt 13b). Jest nim odbiorca, m.in. energii elektrycznej - odbiorca końcowy dokonujący zakupu energii elektrycznej w celu jej zużycia na potrzeby w gospodarstwie domowym. Odbiorcą energii elektrycznej jest zatem, co do zasady, ten kogo łączy umowa o dostarczanie energii z przedsiębiorstwem energetycznym, gdyż ta osoba dokonuje zakupu tej energii. Jednak, w ocenie Sądu – wbrew twierdzeniom organów – dodatek nie może być wyłącznie przyznany osobie, którą łączy umowa o dostarczenie energii elektrycznej z przedsiębiorstwem energetycznym. Gdyby bowiem przyjąć takie założenie, zbędne byłyby przepisy art. 28 ustawy z 7 października 2022 r., które dotyczą sytuacji, gdy więcej niż jedno gospodarstwo domowe znajduje się pod tym samym adresem. Zdaniem Sądu, kwestia zawarcia umowy z przedsiębiorstwem energetycznym ma znaczenie jedynie jako okoliczność faktyczna, a nie przesądzająca o prawie danej osoby do otrzymania przedmiotowego dodatku. Innymi słowy do lokalu, który zajmuje osoba, wchodząca w skład gospodarstwa domowego ubiegającego się o dodatek musi być dostarczana energia elektryczna na podstawie zawartej umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, która zasila główne źródło ogrzewania. Wykluczona jest sytuacja, żeby o dodatek wystąpiło gospodarstwo domowe, którego przedstawiciel takiej umowy nie podpisał albo gospodarstwo, które nie wykazało, że taka umowa została podpisana. Sąd stoi na stanowisku, że fakt podpisania umowy przez innego członka rodziny (w tym wypadku męża Skarżącej) niż występujący o dodatek, nie może być wyłącznym powodem do odmowy przyznania dodatku. Skarżąca zamieszkuje wraz z mężem i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez organy. Dokonana przez organy wykładnia przepisu art. 27 ust. 1 ustawy nie daje się obronić w kontekście celów ustawy. Jak wskazuje się bowiem w uzasadnieniu projektu ustawy (druk 2630) "projektowana regulacja pozwoli na uruchomienie nadzwyczajnego instrumentu zwiększającego bezpieczeństwo energetyczne gospodarstw domowych, w szczególności obywateli w największym stopniu narażonych na ubóstwo energetyczne i zapewni im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. (...) Projekt ustawy ma na celu zapewnienie wsparcia dla odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych, w tym zużywanej na potrzeby pomieszczeń gospodarczych związanych z prowadzeniem gospodarstw domowych, lokali o charakterze zbiorowego mieszkania, węzłów cieplnych i hydroforni, oświetlenia budynków mieszkalnych, garaży, domów letniskowych w ogródkach działkowych – o ile nie jest w tych pomieszczeniach prowadzona działalność gospodarcza. (...)". Organy arbitralnie przyjęły, że Skarżąca nie będąc odbiorcą końcowym, tj. osobą która podpisała (zawarła) umowę o dostawę energii elektrycznej nie spełnia ustawowego warunku przyznania dodatku elektrycznego. Takie stanowisko organów jest, w ocenie Sądu wadliwe, bowiem organy pominęły cele mającej zastosowanie w sprawie ustawy, nie zbadały wszystkich okoliczności mających znacznie w sprawie, do czego obligują przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jak wyżej zaznaczono postępowanie w sprawie o przedmiotowy dodatek toczy się na podstawie przepisów ustawy z 7 października 2022 r., a w sprawach nieuregulowanych stosuje się - na podstawie art. 34 ust. 3 tej ustawy - przepisy k.p.a. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zgodnie z art. 77 § 1 kpa. Natomiast zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Podkreślić należy, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego - zwłaszcza w sytuacji zaistnienia wątpliwości co do okoliczności istotnej z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy - powinna mieć charakter wszechstronny i nie może polegać jedynie na sprawdzeniu danych widniejących we wniosku i załączonych dokumentów, bez podjęcia czynności pozwalających na jednoznaczne wyjaśnienie wszystkich wątpliwości, jakie organ powziął. Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało na treść przepisów art. 32 i art. 32a ust. 1 ustawy ponosząc, że organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy, że może przyznać dodatek z urzędu oraz, że przepisy ustawy (w tym art. 32) przewidują instrumenty pozwalające ustalić stan faktyczny w sprawie. Jednakże pomimo braku takich ustaleń przez organ I instancji (który odmawiając Skarżącej przyznania wnioskowanego dodatku wskazał jedynie na to, że nie jest ona stroną umowy z zakładem energetycznym), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 27 ust. 1 i ust. 3 pkt. 2, art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dlatego Sąd, na podstawie na art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.