I SA/Wa 1417/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K. L., A. Z., E. K. i B. L. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia K. L., A. Z., E. K. i B. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. K. i Z. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w D. przy ul. [...], woj. [...]. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 20 września 1989 r. Z. K. i A. K. wystąpiły do Urzędu K. o przyznanie im rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Wojewoda [...], jako organ właściwy do rozpoznania wniosku, odmówił potwierdzenia na rzecz następców prawnych wnioskodawczyń, prawa do rekompensaty wskazując, że A. K. i Z. K. przedmiotową nieruchomość pozostawiły na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1959 r. Z kolei z dokumentów zgromadzonych w sprawie, jak również z protokołów zeznań B. L. i K. L. wynika, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości, według stanu na 1939 r. był A. K., który zmarł w 1949 r. w D., natomiast wnioskodawczynie nabyły po nim spadek. Z powyższego wynika, że właściciel przedmiotowej nieruchomości nie opuścił byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a tym samym nie została spełniona jedna z przesłanek wynikających z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa". Zdaniem organu niespełnienie przesłanek ustawowych w kwestii opuszczenia przez A. K. byłego terytorium państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. powoduje, że roszczenie o potwierdzenie prawa do rekompensaty na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie przysługuje również jego spadkobiercom. Po rozpatrzeniu odwołania następców prawnych wnioskodawczyń – K. L., A. Z., E. K. i B. L., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2012 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r. i wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkałym w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, tj. w wyniku wypędzenia, opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub na skutek innych okoliczności związanych z wojną, jak również posiadał obywatelstwo polskie. Z informacji zawartych w protokołach przesłuchania B. L. i K. L., złożonych przed organem I instancji pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, wynika że Z. K. i A. K. przybyły na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1959 r., a zatem nie można przyjąć, że spełniona została dyspozycja art. 1 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym opuszczenie byłego terytorium mogło nastąpić w wyniku zmuszenia do jego opuszczenia na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. W przedmiotowej sprawie wyjazd Z. K. i A. K. nie był bowiem następstwem zmuszenia do opuszczenia byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż ww. osoby opuściły to terytorium dopiero w 1959 r., gdy pojawiła się możliwość zamieszkania u ich brata – J. K. Wcześniej o taki wyjazd nie starały się, gdyż nie chciały pozostawić samego ojca – A. K. Opuszczenie przez wnioskodawczynie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z takich przyczyn nie pozostaje więc w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Zdaniem organu dodatkowym argumentem potwierdzającym brak przymusu w sprawie jest fakt, że Z. K. i A. K. dokonały rozporządzenia domem, którego były właścicielkami, poprzez oddanie go w dzierżawę I. N. na podstawie umowy z dnia [...] stycznia 1959 r. najpierw na 3 lata, a następnie na okres kolejnych 3 lat. Odnosząc się do ustaleń organu I instancji w zakresie własności pozostawionego mienia organ odwoławczy wskazał, że wprawdzie A. K. był właścicielem pozostawionych nieruchomości do dnia śmierci, tj. [...] grudnia 1949 r., jednak po tej dacie właścicielkami przedmiotowej nieruchomości stały się Z. K. i A. K. W postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. istotne jest natomiast legitymowanie się tytułem własności nieruchomości na dzień opuszczenia byłych terytoriów państwa polskiego, a nie na dzień 1 września 1939 r. Minister uznał jednak, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro Z. K. i A. K. opuściły to terytorium nie spełniając przesłanki z art. 1 ust. 2 ustawy. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli K. L., A. Z., E. K. i B. L. wnosząc o uchylenie decyzji I i II instancji, zarzucając naruszenie art. 1 ust. 2 ustawy oraz art. 6, 7, 8, 75, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "kpa". W uzasadnieniu skargi wskazali, że A. K. i Z. K. wyjechały z terenu ZSRR do Polski w 1959 r., co potwierdzają karty repatriacyjne znajdujące się w aktach sprawy, w ramach zorganizowanej akcji przesiedleńczej. Zdaniem skarżących, skoro osoby te repatriowały się na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r., to nastąpiło to na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., bowiem były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 ustawy, bez potrzeby dokonywania dodatkowych ustaleń co do konkretnych okoliczności, które miały skutkować "zmuszeniem" uprawnionych do wyjazdu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania skarżący wskazali, że przeprowadzone przez organ przesłuchanie K. L. i B. L. było zdawkowe, zawierające zaledwie kilka pytań, a pytania były tak sformułowane, że osoby te nie wiedziały o jakich okolicznościach wyjazdu uprawnionych mają mówić. Na podstawie takiego przesłuchania wyciągnięto następnie wnioski o okolicznościach, których dokładnie nie wyjaśniono. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ uznał za zbyt daleko idące założenie skarżących, że wszelkie przesiedlenia, które miały miejsce po zakończeniu II wojny światowej są okolicznościami związanymi z rozpoczęciem tej wojny w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy. Należy bowiem odróżnić wydarzenia, które były bezpośrednimi następstwami wojny, od zdarzeń związanych z nią pośrednio. Skarżący zarzucili ponadto organowi przeprowadzenie lakonicznego i niewyczerpującego postępowania dowodowego, nie wskazując jednocześnie, jakie konkretnie dowody i okoliczności zostały przez organ pominięte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując w powyższym zakresie kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygając sprawę Minister Skarbu Państwa prawidłowo zastosował przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i nie uchybił zasadom postępowania administracyjnego. Zastosowany przez organ przepis art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stanowi, że ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów wymienionych w ust. 1 tego przepisu oraz umowy wskazanej w ust. 1a. Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). Stosownie natomiast do treści art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. Dokonując analizy przesłanek wynikających z treści art. 1 ust. 2 ustawy wskazać należy, że przepis ten nie precyzuje, co należy uważać za "zmuszenie" do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.) (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1652/06; z dnia 31 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1443/10). Przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie wynika natomiast, aby taka przymusowa sytuacja miała miejsce, bowiem A. K. i Z. K. dobrowolnie przebywały w D. do 1959 r. tj. do momentu przybycia na obecne terytorium RP. Z wyjaśnień K. L. i B. L. wynika bowiem, że ww. osoby opuściły Kresy Wschodnie dopiero w momencie, gdy ich brat J. otrzymał mieszkanie i pomógł im w powrocie do kraju, oferując miejsce zamieszkania i pomoc w znalezieniu pracy. A. K. i Z. K. przybyły do Polski, bowiem tu mieszkała ich rodzina, a ojciec, który zamieszkiwał z nimi w D. już nie żył (protokoły przesłuchania K. L. i B. L. z dnia 16 grudnia 2011 r., karta 63 i 64 akt administracyjnych). Materiał dowodowy wskazuje zatem, że przyczyną repatriacji A. K. i Z. K. była chęć przebywania z rodziną, bowiem zostały one po śmierci ojca na terenie ZSRR same. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, ww. osoby powróciły do Polski w 1959 r. w ramach akcji repatriacyjnej (karty repatriacyjna nr [...] i nr [...]), której podstawą prawną była umowa międzynarodowa z dnia 25 marca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47 poz. 222). Umowa ta w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające ze Związku Radzieckiego mogły bez opłaty cła wywieźć należące do nich mienie przeznaczone dla osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzić mieniem według swego uznania, na przykład poprzez zbycie nieruchomości (należących do nich domów, budynków), jak również mogły wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku ZSRR ze zleceniem przekazania ich na swój rachunek w Narodowym Banku Polskim. W niniejszej sprawie A. K. i Z. K. korzystając z tego uprawnienia przed wyjazdem do Polski, tj. w dniu [...] stycznia 1959 r. wydzierżawiły dom w D. przy ul. [...] I. N. na 3 lata, a następnie na okres kolejnych 3 lat. Z powyższego wynika zatem, że fakt późniejszego opuszczenia przez A. K. i Z. K. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w 1959 r. nie pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Osoby te nie ukrywały się, nie zostały wypędzone, czy zmuszone do opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania w D., wręcz przeciwnie, mogły decydować o swoim miejscu pobytu. Należy bowiem odróżnić zdarzenia będące skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. od tych, na które wojna miała wpływ pośredni. Dlatego też za trafne należy uznać stanowisko organów, które odmówiły potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ nie została spełniona podstawowa przesłanka prawa do rekompensaty tj. opuszczenie byłego terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Przeprowadzone przez organ I instancji przesłuchanie świadków poprzedzone zostało pouczeniem o przedmiocie sprawy, o prawie do odmowy zeznań oraz odmowy odpowiedzi na pytania zgodnie z art. 83 kpa oraz o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Pytania sformułowane zostały przy tym w sposób jasny i czytelny. Wbrew twierdzeniom skarżących wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 kpa). Wbrew twierdzeniom skarżących organy nie pominęły istotnych dla sprawy dowodów lub okoliczności, lecz wyciągnęły inne niż skarżący wnioski, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.