I SA/Wa 1418/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szymdt (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2013 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu odwołania M. O., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] orzekającą o obowiązku zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, w wieku od 18 lat do ukończenia 25 roku życia – przyznanych na M. O. – w okresie od 01.10.2008 r. do 30.09.2009 r. – należności w kwocie [...] zł wraz z odsetkami. Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Sąd Rejonowy w O. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich wyrokiem z dnia [...] września 2005 r. sygn. akt [...] ustalił alimenty na rzecz M. O. w wysokości [...] zł miesięcznie i na M. O. w wysokości [...] zł miesięcznie, łącznie po [...] zł miesięcznie, płatne do rąk matki dzieci D. O. Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Prezydent Miasta O., po rozpoznaniu wniosku D. O. z dnia [...] sierpnia 2008 r., przyznał m.in. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, w wieku od 18 lat do ukończenia 25 roku życia, na rzecz M. O. w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 01.10.2008 r. do 30.09.2009 r. W wyniku wszczętego z urzędu postępowania, decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. orzekło wobec M. O. obowiązek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, w wieku od 18 lat do ukończenia 25 roku życia – przyznanego na M. O. – w okresie od 01.10.2008 r. do 30.09.2009 r. – należności w kwocie [...] zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że ze znajdującego się w aktach sprawy raportu obrotów na koncie za okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. oraz listy operacji za okres od 1 stycznia 2009 r. do 14 czerwca 2010 r. wynika, że T.O. - ojciec uprawnionej do świadczenia M., dokonywał wpłat alimentów w dolarach amerykańskich za pośrednictwem N. Kwoty przekazywanych alimentów przez w/w obliczono w oparciu o kurs ogłaszany przez NBP za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. Z zestawienia otrzymanych alimentów i otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika, że zaistniał przypadek nienależnie pobranych świadczeń, ponieważ osoba uprawniona w okresie pobierania świadczenia otrzymywała alimenty. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. O., działająca poprzez matkę ustanowioną jako pełnomocnika – D. O., która kwestionuje nałożony na nią obowiązek wywodząc, że żądania organu I instancji odnośnie zwrotu tej kwoty są bezpodstawne, ponieważ świadczenie z funduszu należą się do kwoty przyznanych alimentów (nie wyższej niż [...] zł) zaś alimenty wynosiły kwotę [...] zł. Natomiast otrzymane z funduszu środki stanowiły niejako uzupełnienie do pełnej wysokości alimentów otrzymywanych z USA. Po rozpoznaniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] lutego 2013 r. W uzasadnieniu decyzji organ przywołując treść art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) stwierdził, że jako nienależnie pobrane świadczenie uznać należy świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacane w sytuacji gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymywała alimenty. Podniósł, że stosownie do treści art. 23 ust. 1 powołanej ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Na podstawie zebranego w sprawie materiału Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, iż zobowiązana otrzymywała w okresie pobierania świadczenia z funduszu bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego w USA (ojca) za pośrednictwem N. alimenty. Organ podniósł, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w sytuacji, gdy egzekucja tycząca alimentów jest bezskuteczna. Zatem, zdaniem Kolegium, w danym przypadku nie może wchodzić w grę podnoszona przez skarżącą okoliczność, że nie otrzymywała alimentów w pełnej wysokości i świadczenie z funduszu było niejako dopełnieniem należnych alimentów do pełnej wysokości przysługującej z wyroku sądowego. Kolegium powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne stwierdziło, że w sytuacji gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej (bez względu czy są to alimenty bieżące czy alimenty zaległe) wykluczona wówczas jest możliwość przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zatem nie jest dopuszczalnym aby jednocześnie otrzymywać alimenty od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nawet wówczas gdy w sumie otrzymane świadczenia dają kwotę odpowiadającą wysokości kwoty zasądzonej wyrokiem sądowym. Jednocześnie organ podniósł, że skarżąca powołuje się na przeciwstawne własne stanowisko wywodząc że kwota świadczenia z funduszu miała pełnić rolę wyrównania należności płaconych bezpośrednio alimentów do pełnej wysokości, wynikającej z wyroku, tj. [...] zł. Wskazując, że ustawodawca przesądził, iż przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowią samodzielną i samoistną podstawę do procedowania i do orzekania o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jednakże, tryb i tok postępowania musi być ściśle skonkretyzowany do podmiotu mającego status strony. Natomiast obecnie jako strona postępowania występuje pełnoletnia M. O., zaś jej matka D. O. występuje jako ustanowiony przez stronę zobowiązaną pełnomocnik. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. M. O., reprezentowana przez D. O., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie art. 2 pkt 7 lit d i art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe ich zastosowanie wskutek przyjęcia, iż wpłata dłużnika alimentacyjnego w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowi o obowiązku tego zwrotu świadczenia; oraz naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] lutego 2013 r. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że aby można było mówić o jednoczesności pobierania obu świadczeń musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia wypłacono, a więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Zdaniem skarżącej odmienna interpretacja niweczyłaby cel ustawy, jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nawet jednorazowe dobrowolne wypłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkiej części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy skutkowałoby utratą tego świadczenia w okresie świadczeniowym. Wskazała, że alimenty wpłacone przez T. O. począwszy od października 2008 r. były zaliczone przez nią na alimenty najdawniej wymagane od zobowiązanego (bezsprzecznie przecież zobowiązany nie wywiązywał się z nałożonego na niego obowiązku (egzekucja była bezskuteczna), stąd Ośrodek wydał decyzję przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Powołując się na przepisy dotyczące zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów, tj. art. 451 § 1-3 Kodeksu cywilnego, stwierdziła, że zawsze konieczne jest ustalenie, na poczet którego długu (za który miesiąc) uiszczona dobrowolnie przez dłużnika kwota ma być zaliczona, dopiero wówczas będzie możliwa ocena czy osoba uprawniona otrzymała alimenty w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem skarżącej nie można uznać, że sformułowanie "otrzymała alimenty" należy rozumieć jako uregulowanie całości zobowiązań alimentacyjnych. Taka wykładnia art. 2 pkt 7 lit d) ustawy byłaby za daleko idąca i nie ma oparcia w obowiązujących przepisach. Skarżąca wyjaśniła również, że dłużnik alimentacyjny T. O. w okresie od października 2008 r. do września 2009 r. dokonywał wpłat alimentów w dolarach amerykańskich za pośrednictwem N. na poziomie od [...] zł do [...] zł miesięcznie, nie wskazując okresu za jaki wpłat tych dokonuje. Zatem z powyższego jednoznacznie wynika, że pobrane z funduszu alimentacyjnego świadczenie było niejako uzupełnieniem alimentów wpłaconych (w kwocie niższej niż zasądzona) przez zobowiązanego. W ocenie skarżącej organ I instancji nie podjął działań w celu jednoznacznego wyjaśnienia tytułu i wysokości przekazywanych skarżącej kwot. Również brak jest podstaw do uznania, że wypłacone świadczenia alimentacyjne stanowią w całości świadczenia pobrane nienależnie, gdyż Kolegium zupełnie pominęło kwestię wysokości wpłat dokonywanych przez dłużnika alimentacyjnego w perspektywie wysokości zasądzonych przez Sąd alimentów. Zdaniem Skarżącej kwota nienależnie pobranych świadczeń to [...] zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwołąwcze w O. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji Aktem prawnym stanowiącym zasady przyznawania oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie należy rozumieć świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Zgodnie natomiast z art. 23 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzją z dnia [...] października 2008 r. Prezydent Miasta O. przyznał świadczenia dla M. O. i M. O. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Dłużnik alimentacyjny otrzymywał za pośrednictwem N., równowartości [...] USD miesięcznie tytułem alimentów należnych M. O. i M. O. Środki te zostały uzyskane w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (bezsporne). W tych okolicznościach organy rozpoznające sprawę prawidłowo przyjęły, że wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. w wys. [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Świadczenia te zostały przez organ pierwszej instancji wypłacone w sytuacji, w której równocześnie uzyskiwane były bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego pieniądze na poczet należnych alimentów. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy ustawy nie uzależniają, bowiem uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Obowiązujące w powyższym zakresie regulacje prawne nie dopuszczają, aby jednocześnie wpływały alimenty od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nawet wtedy, gdy w sumie otrzymywane świadczenia dają kwotę odpowiadającą tej zasądzonej wyrokiem sądowym. Wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje, w myśl powołanej wyżej ustawy, bądź wstrzymaniem ich wypłaty i uchyleniem decyzji przyznającej takie świadczenia, potrąceniem z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (art. 23 ust. 5 ustawy) albo orzeczeniem o konieczności zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami, jako nienależnie pobranych (por. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2009 r. IV SA/Wr 416/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2009 r., II SA/Bk 481/09, publ.www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł, jak w sentencji. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu orzeczono w oparciu o art.250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).