I SA/Wa 1424/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz po rozpoznaniu w dniu 30 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] maja 2019 r. nr [...] odmówiło E. M. (dalej jako "skarżąca") przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta [...] z [...] stycznia 2019 r. nr [...]. Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent [...] decyzją z [...] stycznia 2019 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dzieci J. M. i A. M. wraz z dodatkami. Skarżąca w dniu [...] lutego 2019 r. wniosła odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu wskazała, że w ostatnim dniu na wniesienie odwołania, syn skarżącej doznał kontuzji w szkole podczas lekcji [...], co spowodowało jego złe samopoczucie i zawroty głowy. Skarżąca w dniu następnym udała się z synem na Szpitalny Oddział Ratunkowy, gdzie przeprowadzono stosowne badania. Na dowód powyższego skarżąca przedłożyła kartę informacyjną z [...] Szpitala [...] w [...]. Powyższe uniemożliwiło jej wniesienie odwołania w terminie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] maja 2019 r., na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", odmówiło skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z [...] stycznia 2019 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że ww. decyzję skarżąca odebrała w dniu [...] lutego 2019r., a zatem termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu [...] lutego 2019 r. Odwołanie wniesione zostało w dniu [...] lutego 2019 r. Powodem opóźnienia była kontuzja syna skarżącej na lekcji [...], na skutek której wystąpiło jego złe samopoczucie i zawroty głowy. Z tej przyczyny w dniu następnym dziecko przebadane zostało w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym, gdzie rozpoznano stłuczenie palca [...] ręki [...], na skutek urazu doznanego dnia poprzedniego. Organ zauważył, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, uniemożliwiły dokonanie czynności w terminie. Przywrócenie terminu nie jest możliwe jeśli strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa. Do takich zdarzeń zalicza się m.in. przerwę w komunikacji, chorobę, która nie pozwala posłużenie się osobą trzecią w celu dokonania czynności w terminie, powódź, pożar, które to przeszkody wystąpiły w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem organu taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, bowiem kontuzja, która miała miejsce w dniu [...] lutego 2019 r. nie dotyczyła skarżącej, ale jej [...]-letniego syna. Przy tym stan małoletniego nie wymagał natychmiastowej pomocy lekarskiej, o czym świadczy brak wzmianki o udzielonej pomocy medycznej w szkole w dniu wypadku, a także okoliczność, że matka udała się z dzieckiem do szpitala dopiero w dniu następnym. Również rozpoznanie lekarskie nie potwierdza, aby w ostatnim dniu terminu, tj. w dniu wypadku, stan dziecka, w tym ewentualna konieczność zapewnienia opieki, była przeszkodą nieusuwalną, wyłączająca możliwość dokonania przez skarżącą czynności osobiście lub przy pomocy osób trzecich. Z przedstawionych względów, w ocenie organu, brak jest podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi wskazała, że syn poinformował ją o kontuzji w szkole dopiero po powrocie do domu. Nie czuł się dobrze i położył do łóżka. Jako świadoma matka, skarżąca wiedziała, że w takiej sytuacji niepokojące objawy, jak zawroty głowy, czy mdłości, mogą pojawić się w każdej chwili. Wtedy też wezwałaby niezwłocznie pomoc. Konieczna była jednak obserwacja syna. Będąc matką samotnie wychowującą dzieci, nie mogła również powierzyć opieki innej osobie dorosłej. Rodzice skarżącej oraz siostra mieszkają natomiast [...] km od [...] i nie są w stanie pomagać jej w nagłych przypadkach. Znalezienie natomiast innej osoby dorosłej poza gronem rodziny, która podjęłaby się opieki chłopca z ryzykiem wstrząśnienia mózgu było niemożliwe. Nikt nie wziąłby na siebie takiej odpowiedzialności. Skarżąca zauważyła, że niedotrzymanie przez nią terminu nie nastąpiło z jej winy i spowodowane było wypadkiem losowym, a zatem czymś, czego nie mogła przewidzieć i na sytuację taką się przygotować. Następnego dnia wprawdzie syn poczuł się już lepiej, jednak nie na tyle, żeby iść do szkoły, stąd wizyta w szpitalu. Skarżąca zauważyła, że przywrócenie uchybionego terminu jest dla niej bardzo istotne, bowiem decyzja pierwszej instancji odmawia przyznania jej zasiłku, który przeznaczony byłby na potrzeby dzieci, czy to związanych z codziennym utrzymaniem, czy też z niepełnosprawnością najmłodszego syna. Skarżąca wskazała ponadto, że w momencie wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu, Sąd Apelacyjny oddalił apelację i podtrzymał wyrok Sądu Okręgowego z [...] czerwca 2018 r., orzekający o rozwiązaniu małżeństwa skarżącej z winy jej męża i ograniczający jego prawa rodzicielskie. Do skargi załączyła również zaświadczenie lekarskie z [...] czerwca 2019 r., z którego wynika, ze po doznanym urazie syna w dniu [...] lutego 2019 r. konieczna była stała obserwacja dziecka, w celu wykrycia objawów mogących sugerować zaostrzenie choroby, w tym zagrażających życiu, np. wstrząśnienia mózgu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Organ wskazał, że wartość dowodowa zaświadczenia lekarskiego z [...] czerwca 2019 r., wystawionego po upływie kilku miesięcy od zaistniałego zdarzenia i na prośbę matki, jest wątpliwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Po dokonaniu legalności zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta m. [...] z [...] stycznia 2019 r., Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 58 § 1 i § 2 K.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, a prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a przy tym jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W przedmiotowej sprawie bezsporny jest fakt, że odwołanie skarżącej zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Decyzja organu pierwszej instancji doręczona została bowiem skarżącej w dniu [...] lutego 2019 r., zaś odwołanie wniesiono w dniu [...] lutego 2019 r., a zatem po terminie, o którym mowa w art. 129 § 2 K.p.a. (termin ten upływał w dniu [...] lutego 2019 r.). Podnieść jednak należy, że w ustawowym 7-dniowym terminie skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazując, że w ostatnim dniu terminu, tj. [...] lutego 2019 r., jej syn doznał kontuzji w szkole podczas lekcji [...], co spowodowało jego złe samopoczucie i zawroty głowy. Skarżąca w dniu następnym udała się z synem na Szpitalny Oddział Ratunkowy, gdzie przeprowadzono stosowne badania. Na dowód powyższego przedłożyła kartę informacyjną z [...] Szpitala [...] w [...]. Jak wskazała ponadto w skardze wniesionej do Sądu, jako matka samotnie wychowująca dzieci, mająca wprawdzie bliską rodzinę, jednak zamieszkałą około [...] km od niej, nie mogła w zaistniałej sytuacji skorzystać z pomocy innej osoby dorosłej, tym bardziej, że nie sposób znaleźć osoby, która podjęłaby się opieki chłopca z ryzykiem wstrząśnienia mózgu. Wskazać należy, że art. 58 § 1 K.p.a. wymaga jedynie uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Przy czym to na zainteresowanym ciąży obowiązek wykazania okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym terminie, mimo zachowania największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium oceny zawinienia w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można się domagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy opóźnienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet czyniąc największy w danych warunkach wysiłek (por. wyrok NSA z 20 maja 1998 r. sygn. akt I SA/Ka 1718/96; postanowienie NSA z 2 października 2002 r. sygn. akt V SA 793/02; https://cbois.nsa.gov.pl). Przywrócenie terminu nie jest zaś możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W orzecznictwie podkreśla się, że przeszkody powodujące uchybienie terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. Jednocześnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2002 r. sygn. akt II SA/Ka 1977/00, https://cbois.nsa.gov.pl) Uprawdopodobnienie bowiem prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce, a zakres uprawdopodobnienia obejmuje zdarzenie, które spowodowało brak winy po stronie zainteresowanego. W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy skarżąca uprawdopodobniła fakt, który uniemożliwiał jej wniesienie odwołania w przewidzianym przez ustawę terminie. Uprawdopodobnienie to wynika nie tylko z wniosku skarżącej, gdzie podnosi okoliczność całkowitego zaangażowania w opiekę nad synem, ale jest poparte stosownym dokumentem - zaświadczeniem lekarskim, które co istotne, nie zostało przez organ w żaden sposób podważone. Wspomniane zaświadczenie lekarskie wydane zostało wprawdzie w dniu [...] lutego 2019 r., lecz dotyczy okresu, w którym miała być dokonana czynność procesowa, potwierdza bowiem, że w dniu [...] lutego 2019 r. (a więc w ostatnim dniu terminu do wniesienia odwołania) syn skarżącej doznał kontuzji (urazu palca [...] ręki [...]). Jak wskazała ponadto skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu, a następnie rozwinęła w skardze, jej syn prócz urazu dłoni miał również złe samopoczucie i zawroty głowy, stąd konieczna była jego obserwacja pod kątem wystąpienia ewentualnych dodatkowych objawów, m.in. wskazujących na wstrząśnienie mózgu. Powyższe obawy skarżącej potwierdza załączone do skargi zaświadczenie lekarza pediatry, które choć nosi datę [...] czerwca 2019 r., to jednak wskazuje na rutynowe postępowanie w podobnych sytuacjach. Organ prowadzący postępowanie badając, czy dana okoliczność została uprawdopodobniona i czy faktycznie uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, powinien jednocześnie zbadać, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenić winę według obiektywnych mierników staranności. W niniejszej sprawie organ przyjął winę skarżącej, która w jego ocenie mogła posłużyć się w opiece nad synem osobami trzecimi. Nie wziął jednak pod uwagę okoliczności, że skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dzieci, nie mogącą wyręczyć się inną osobą dorosłą. Wyrażona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów, nie może przekształcić się natomiast w dowolną. Aby nie narazić się na zarzut dowolności organy winny zatem dokonać ustaleń w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia o przekonywującej treści (art. 107 § 3 K.p.a.). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ odwoławczy przekroczył zasadę swobodnej oceny w zakresie w jakim uznał, że kontuzja doznana przez dziecko skarżącej nie uniemożliwiała jej normalnego funkcjonowania. Organ mimo uprawdopodobnienia przez skarżącą, że zaistniała niezależna od niej sytuacja losowa, nie poczynił ustaleń w zakresie istnienia lub braku winy strony. Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga bowiem wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności w terminie ustawowym. Zdaniem Sądu, brak winy skarżąca natomiast dostatecznie wykazała. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ przeanalizuje wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania pod kątem braku winy strony w uchybieniu terminu. Oceniając działania skarżącej, organ uwzględni podnoszone przez nią okoliczności, a mianowicie to, że dziecko po doznanej kontuzji wymagało dalszej obserwacji oraz że jest ona osobą samotnie wychowującą dzieci, w tym jedno z orzeczeniem o niepełnosprawności, i w opiece nad chorym synem nie mogła posłużyć się pomocą innych osób, tym bardziej że jej najbliższa rodzina nie mieszka w pobliżu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.