I SA/Wa 1435/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Łukasz Trochym, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2022 r. sprawy ze skargi M. N. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 maja 2020 r., sygn. akt I SAB/Wa 107/20 1. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz M. N. sumę pieniężną w kwocie 2000 (dwa tysiące) złotych; 4. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz M. N. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 2 maja 2022 r. [...], reprezentowana przez adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt I SAB/Wa 107/20. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako: organ/Prezydent) do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. hip. Nr [...], która wchodzi w skład dz. ew. nr [...] z obrębu [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Skarżąca wskazała, że jest następczynią prawną [...] byłej współwłaścicielki opisanej na wstępie nieruchomości objętej działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 5 grudnia 2012 r., nr 38/GK/DW/2012, przyznał odszkodowanie za część ww. nieruchomości (tj. za część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]). Jednocześnie zgodnie z prawomocnym od dnia 15 sierpnia 2020 r. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt I SAB/Wa 107/20, Prezydent został zobowiązany do rozpoznania wniosku odszkodowawczego w terminie 3 miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Prezydent nie wykonał jednak powołanego wyroku, mimo iż termin wyznaczony przez Sąd upłynął. W konsekwencji skarżąca wniosła o: 1) wymierzenie Prezydentowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako ppsa, tj. 56.625,3 zł; 2) przyznanie od Prezydenta na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 28.312,65 zł na podstawie art. 157 § 7 ppsa; 3) zasądzenie od Prezydenta na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiadając na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że w celu rozpoznania wniosku odszkodowawczego podjął szereg czynności, tj. pismem z dnia 19 maja 2021 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego [...] z prośbą o przekazanie odpisów działów l-IV dawnej księgi hipotecznej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości; pismem z dnia 19 maja 2021 r. zwrócił się do Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich [...] o przekazanie kopii ksiąg meldunkowych świadczących o zameldowaniu pierwszych lokatorów w budynku posadowionym na gruncie przedmiotowej nieruchomości hipotecznej; pismem z dnia 28 czerwca 2021 r. wystąpił do Archiwum Państwowego Dokumentacji Osobowej i Płacowej w [...] o przekazanie odpisów działów l-lV dawnej księgi hipotecznej dotyczącej ww. nieruchomości. W dniu 22 grudnia 2021 r. organ zlecił geodecie uprawnionemu opracowanie geodezyjne opisanej nieruchomości polegające na: 1) sporządzeniu mapy sytuacyjnej z określeniem powierzchni, rozliczeniem w działkach ewidencyjnych, ze wskazaniem ich stanu prawnego; 2) wkreśleniu i rozliczeniu w strefach zabudowy planu z 1931 r. - 1 plan; 3) dokonaniu wkreślenia nieruchomości hipotecznej na zdjęcia lotnicze pozyskane z Wojskowego Biura Historycznego (N34138-1955-012-4697, N34138-1960-009-1167); 4) wkreśleniu wniosku dekretowego. Ponadto Prezydent zlecił geodecie uprawionemu badanie pozyskanej z Archiwum Państwowego księgi hipotecznej przedmiotowej nieruchomości. Powyższe opracowania zostały dostarczone 27 maja 2022 r. W dniu 2 czerwca 2022 r. organ przekazał do zlecenia fotogrametrze przygotowanie opracowania polegającego na opisie zdjęcia lotniczego N34138-1955-012-4697, N34138-1960-009-1167. Przy czym organ wskazał, że obecnie, w oczekiwaniu na opracowanie fotogrametryczne, zgromadzony dotychczas materiał dowodowy jest analizowany. Przy czym Prezydent wskazał, że z uwagi na wynikający z treści art. 7 i 77 kpa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, pozwalającego na dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, nie było możliwości zakończenia niniejszego postępowania w terminie określonym w art. 35 kpa. Podjęte przez organ czynności zmierzają natomiast do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w niniejszej sprawie. Prezydent zwrócił uwagę, że ponad kwestią szybkiego zakończenia sprawy istotne dla organu jest całościowe jej zbadanie, bowiem zgodnie z treścią art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i odejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 154 § 1 ppsa w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 ppsa). Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 ppsa). Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111). W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt I SAB/Wa 107/20 zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. hip. Nr [...], która wchodzi w skład dz. ew. nr [...] z obrębu [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta te wraz z prawomocnym ww. wyrokiem wpłynęły do organu 14 października 2020 r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ppsa, rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczyny, winna być rozpoznana. W konsekwencji upłynął on 14 stycznia 2021 r. Niekwestionowaną okolicznością jest przy tym, że do dnia orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie, pomimo uprzedniego wezwania przez skarżącą do wykonania powyższego wyroku Prezydent zawisłej przed nim sprawy administracyjnej nie rozstrzygnął. Do dnia orzekania w rozpoznawanej sprawie wniosek o ustalenie odszkodowania za opisaną na wstępie nieruchomość nie został rozpatrzony, a tym samym organ nie wykonał wspomnianego wyroku z dnia 28 maja 2020 r. Skoro zatem Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił - to wniosek o wymierzenie mu z tego powodu grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów godzi w samą istotę zasady praworządności, którą organy administracji publicznej są bezwzględnie związane (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 kpa) i w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Skutkowało to wymierzeniem organowi grzywny w kwocie 5000 zł, której wysokość mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał bowiem na uwadze również, że wymierzenie grzywny organowi, na podstawie art. 154 § 1 ppsa, ma za zadanie nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego prawomocnym wyrokiem obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych. Podnieść także należy, że rozpoznając sprawę, Sąd jednocześnie - stosownie do art. 154 § 2 ppsa - stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność ze względu na bardzo duże przekroczenie terminu do wykonania wyroku nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Zastrzeżenia Sądu budzi okoliczność, że organ - mimo wyroku Sądu stwierdzającego bezczynność Prezydenta – nie zakończył sprawy, choć upłynęło ponad 1,5 roku od wyznaczonego terminu. Z punktu widzenia zasady praworządności, która ze swej istoty stanowi o działaniu zgodnym z prawem, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wyrok Sądu nie jest wykonywany. Jednocześnie Sądowi znany jest z urzędu fakt, że sprawy gruntów warszawskich należą, z uwagi na swój historyczny charakter, do spraw trudnych i skomplikowanych, jak też okoliczność wpływu dużej ich ilości do organu. Powyższe nie może jednak wpłynąć na dokonaną ocenę, gdyż działanie organu w niniejszej sprawie jest opieszałe, niesprawne i nieskutecznie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy. Przy czym od dnia 14 października 2020 r., tj. od dnia wpływu do organu prawomocnego wyroku o sygn. akt I SAB/Wa 107/20, Prezydent aż do dnia 19 maja 2021 r., pomimo monitów strony, nie dokonał w sprawie żadnej czynności, mającej odzwierciedlenie w aktach i zmierzającej do załatwienia sprawy. Następnie w dniu 19 maja 2021 r. organ zwrócił się do Sądu Rejonowego [...] z prośbą o przekazanie odpisów działów l-IV dawnej księgi hipotecznej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości oraz do Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich [...] o przekazanie kopii ksiąg meldunkowych świadczących o zameldowaniu pierwszych lokatorów w budynku posadowionym na gruncie przedmiotowej nieruchomości hipotecznej. Kolejno pismem z dnia 28 czerwca 2021 r. organ wystąpił do Archiwum Państwowego Dokumentacji Osobowej i Płacowej w [...] o przekazanie odpisów działów l-lV dawnej księgi hipotecznej dotyczącej ww. nieruchomości, a następnie – jak wskazał organ w odpowiedzi na skargę – w dniu 22 grudnia 2021 r. zlecił geodecie uprawnionemu opracowanie geodezyjne opisanej nieruchomości, która to opinia została wykonana w dniu 10 maja 2022 r. W dniu 2 czerwca 2022 r. Prezydent przekazał do zlecenia fotogrametrze przygotowanie opracowania polegającego na opisie zdjęcia lotniczego N34138-1955-012-4697, N34138-1960-009-1167. Przedstawiony sposób działania organu godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). Tymczasem, stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. Przy czym Sąd uwzględnił w sprawie okoliczność okresowego zawieszenia terminów procesowych spowodowanych przez COVID-19. W niniejszej sprawie zdaniem Sądu wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w kwocie [...]. Kwota ta stanowi formę rekompensaty dla skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie sprawy zainicjowanej opisanym na wstępie wnioskiem odszkodowawczym. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie ppsa orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art. 154 § 7 ppsa. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa.