I SA/Wa 1441/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2010 r. sprawy ze skargi K.N. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania z urzędu wykonania ostatecznej decyzji oddala skargę. Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...].08.2008 r. stwierdził, że wnioskodawczyniom S. S. oraz K. N., każdej w udziale ½, przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. N. (ojca wnioskodawczyń) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości K., powiat l., w związku z wojną rozpoczęta w 1939 r. Wartość tej nieruchomości oszacowana została na kwotę [...] zł. Wysokość rekompensaty stanowiąca 20 % wartości nieruchomości wynosi zatem [...] zł, a więc udział każdej z uprawnionych równy jest [...] zł. W trakcie postępowania Wojewoda ustalił, że W. N. w dniu 1.09.1939 r. posiadał obywatelstwo polskie, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w nieruchomości w miejscowości K., którą opuścił w wyniku repatriacji w 1946 r. Na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...].12.2007 r. sygn. [...] organ ustalił także, że W. N. ostatnio stale zamieszkiwał w S., zmarł [...].07.1969 r., a spadek po nim nabyły: żona A. N. oraz córki – S. S. i K. N., każda w 1/3 części. Z kolei po zmarłej [...].11.1983 r. A. N. spadek nabyły córki – S. S. i K. N., po ½ części każda. Ponieważ wnioskodawczynie są obywatelkami polskimi i złożyły wniosek w terminie, wcześniej zaś ani one, ani ich spadkodawca nie zrealizowali prawa do rekompensaty, to tym samym spełniły wszelkie przesłanki do przyznania im prawa do rekompensaty w oparciu o ustawę z dnia 8.07.2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. – zwaną dalej ustawą o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r.). Omawiana decyzja stała się ostateczna. Następnie M. N., pismem z dnia 14.10.2008 r. zwróciła się do Wojewody [...] "z prośbą o informacje w sprawie odszkodowania za mienie pozostawione za Bugiem po II wojnie światowej przez [jej] teściów W. i A. N." Podała, że jest wdową po J. N., który zmarł [...].02.1994 r. i był synem W. i A. N. Zawiadomiła także, że czyni starania w Sądzie Rejonowym w S. o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po teściach, ponieważ jej mąż także powinien być spadkobiercą oprócz sióstr. Chciałaby, aby jej syn M. N., który dziedziczy po ojcu, również otrzymał rekompensatę. Wojewoda [...] pismem z dnia 23.10.2008 r. poinformował Sąd Rejonowy w S. o wniesieniu przez M. N. pisma o powyższej treści, skąd otrzymał informację, że wniosek o zmianę postanowienia spadkowego w trybie art. 679 K.p.c. wpłynął do sądu i będzie przedmiotem rozpoznania. Postanowieniem z dnia [...].01.2009 r. sygn. [...] Sąd Rejonowy w S. zmienił wcześniejsze postanowienie tegoż Sądu z dnia [...].12.2007 r. [...], w ten sposób, że spadek po W. N. nabyli: żona A. N. i dzieci – S. S., K. N., J. N., w udziałach po ¼ każdy. Spadek po A. N. nabyły natomiast dzieci: S. S., K. N. i J. N., w udziałach po 1/3 każde z nich. Postanowienie z [...].01.2009 r. uprawomocniło się w dniu [...].02.2009 r. Po otrzymaniu tej informacji, Wojewoda [...] postanowieniem nr [...] z dnia [...].02.2009 r. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej ostateczną własną decyzją z dnia [...].08.2008 r. nr [...]. Jako przesłankę wznowienia Wojewoda powołał art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. Następnym postanowieniem o numerze [...] z dnia [...].02.2009 r., wydanym na podstawie art. 152 § 1 K.p.a., Wojewoda [...] wstrzymał wykonanie decyzji z [...].08.2008 r. orzekającej o prawie do rekompensaty dla S. S. i K. N. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, iż zmiana orzeczenia sądu z dnia [...].12.2007 r. w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po W. i A. N., na podstawie którego ustalono w decyzji z dnia [...].08.2008 r. osoby uprawnione do rekompensaty oraz określono jej wysokość, stosownie do przypadających im udziałów, wskazują na konieczność uchylenia decyzji w postępowaniu wznowieniowym oraz wydanie odmiennej decyzji merytorycznej. Zabezpieczający charakter art. 152 § 1 K.p.a. nie daje wprawdzie podstaw do przesądzania, iż rzeczywiście decyzja zostanie uchylona w wyniku wznowienia postępowania. O tym zdecyduje dopiero dalszy etap postępowania wznowieniowego. Jednakże w rozpatrywanej sprawie organ jest już w posiadaniu dowodu na istnienie przesłanek wskazujących na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji ostatecznej, zatem skorzystanie z instytucji wstrzymania wykonania decyzji nie stanowi naruszenia ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych. Na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...].02.2009 r. o wstrzymaniu wykonania decyzji zażalenie do Ministra Skarbu Państwa wniosły S. S. i K. N., reprezentowane w tym postępowaniu przez pełnomocniczkę M. D. W zażaleniu podały, że M. N. oraz M. N. do 31.12.2008 r., jak wymaga tego art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r., nie złożyli wniosku, wobec czego nie było przesłanek do wstrzymania wykonania decyzji z dnia [...].08.2008 r. orzekającej o rekompensacie na rzecz uprawnionych z tej decyzji. Ponadto wniosek o wznowienie postępowania złożony przez M. N. w grudniu 2008 r. powinien być rozpatrzony merytorycznie, a z uwagi na istnienie negatywnych przesłanek wznowienia, powinna być wydana decyzja o odmowie wznowienia postępowania. W przeciwnym razie udokumentowane prawa wnioskodawczyń są gorzej chronione niż bezpodstawne roszczenie M. N. Po rozpatrzeniu zażalenia Minister Skarbu Państwa postanowieniem nr [...] z dnia [...].07.2009 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ II instancji podkreślił, że wstrzymanie wykonania decyzji w trybie art. 152 § 1 K.p.a. jest obowiązkiem organu, jeżeli zachodzą ku temu przesłanki i nie wystąpiło przedawnienie, o jakim mowa w art. 146 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie zrealizowana została przesłanka wznowienia z art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. w postaci zmiany postanowienia spadkowego wydanego przez sąd. Jednocześnie nie ma znaczenia złożenie lub nie w ustawowym terminie wniosku przez M. lub M. N.. Ta kwestia będzie brana pod uwagę przy wydawaniu decyzji w przedmiocie rekompensaty dla tych osób. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].07.2009 r. złożyła M. D., działając w imieniu S. S. i K. N. Skarga powiela zarzut podniesiony wcześniej w zażaleniu, o braku złożonego w terminie wniosku przez M. i M. N. o przyznanie im prawa do rekompensaty. Wszak jedynie w tym celu M. N. prowadziła postępowanie o zmianę postanowienia spadkowego. Zdaniem skarżących tylko wniosek złożony w terminie mógł doprowadzić do wszczęcia postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty na rzecz M. i M. N. Jeśli do wszczęcia takiego postępowania nie doszło, to nie było też podstaw do wstrzymania wykonania dotychczasowej decyzji, przyznającej prawo do rekompensaty osobom, które udokumentowały spełnienie wszystkich przesłanek. Ponadto skarżące podają, że J. N., za przyczyną żony M., nie interesował się ciężko chorym ojcem W., co mogłoby stanowić podstawę do uznania go za niegodnego dziedziczenia. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. M. D., która była pełnomocnikiem skarżących w postępowaniu administracyjnym i która podpisała skargę do sądu administracyjnego w imieniu S. S. i K. N., została wezwana przez sąd pismem z dnia 9.09.2009 r. (k.11) do złożenia pełnomocnictwa do reprezentowania skarżących przed sądem oraz pouczona o tym, kto może być pełnomocnikiem zgodnie z art. 35 § 1 p.p.s.a. W odpowiedzi na to wezwanie zarówno S. S., jak i K. N., nadesłały pisma, w których oświadczyły, że przed sądem będą występowały osobiście oraz w załączeniu nadesłały po dwa egzemplarze podpisanych osobiście skarg, o treści identycznej jak skarga podpisana przez M. D. Ostatecznie natomiast S. S. cofnęła skargę (k. 46) i postępowanie z jej skargi zostało prawomocnie umorzone postanowieniem z dnia 27.11.2009 r. (k. 49). Przedmiotem rozpoznania sąd uczynił natomiast skargę K. N. Rozpatrując tę skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, jednakże w pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć zagadnienie proceduralne, czy w tym przypadku skarga powinna być rozpoznana merytorycznie, czy też odrzucona. W terminie przewidzianym w art. 53 § 1 p.p.s.a. wniesiona została jedynie skarga podpisana przez osobę, która nie mogła być pełnomocnikiem K. N. przed sądem administracyjnym. Sąd podzielił jednak pogląd zawarty w wyroku NSA z dnia 17.06.2005 r. I FSK 20/05 (LEX nr 173359), iż "skargę podpisaną w imieniu skarżącego przez osobę, która nie może go reprezentować, można odrzucić dopiero wówczas, gdy nie zatwierdzi tej czynności swoim podpisem skarżący, po prawidłowym wezwaniu go do takiego działania (art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a.)". Na wezwanie do nadesłania pełnomocnictwa przez M. D. odpowiedziała skarżąca K. N., przesyłając skargę o tej samej treści, podpisaną osobiście, przy czym treść pisma z dnia 25.09.2009 r., przy którym przysłała skargę oraz treść skargi wskazują na to, że potwierdza ona wszystkie dotychczasowe czynności dokonane przed sądem w jej imieniu. Jeśli zaś chodzi o meritum skargi, to jej treść wskazuje, że skarżąca nie rozumie istoty instytucji wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną. Stąd przekonanie, że wstrzymanie wykonania decyzji z [...].08.2008 r. przyznającej m. in. skarżącej prawo do rekompensaty nastąpiło bez podstawy prawnej, skoro nie doszło – w jej mniemaniu – do wszczęcia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz M. i M. N. Zgodzić należy się z organami obydwu instancji, że kwestia uprawnień do rekompensaty M. i M. N., na gruncie przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. (w tym terminu złożenia przez nich wniosku), będzie rozpatrywana w decyzji wydawanej na podstawie art. 151 § 1 K.p.a., rozstrzygającej na nowo sprawę po wznowieniu postępowania. Postanowienie o wznowieniu postępowania z dnia [...].02.2009 r. stanowi bowiem podstawę do przeprowadzenia przez Wojewodę postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 K.p.a.). Zgodnie z art. 147 K.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony, a wyłącznie na żądanie strony tylko w przypadku przesłanek z art. 145 § 1 pkt 4 i art. 145a K.p.a. W niniejszej sprawie podstawę wznowienia postępowania wskazaną w postanowieniu Wojewody [...] z dnia [...].02.2009 r. stanowił art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., a więc sytuacja, w której decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Na tej podstawie można było wznowić postępowanie z urzędu, co też Wojewoda uczynił, powziąwszy wcześniej informację przekazaną przez Sąd Rejonowy w S. o zmianie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. N. i po A. N. O ewentualnej wadliwości postanowienia o wznowieniu postępowania z urzędu nie przesądza fakt (co było zarzutem zażalenia), że M. N. w dniu 10.12.2008 r. zażądała wznowienia postępowania na wniosek. Wniosek ten został złożony przed wystąpieniem okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia (art. 148 § 1 K.p.a.). Postanowienie zmieniające Sąd Rejonowy w S. wydał dopiero w dniu [...].01.2009 r. W takiej sytuacji działanie Wojewody z urzędu nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia (wznowienie postępowania) jeżeli przesłanka wznowienia rzeczywiście wystąpiła. W sytuacji, gdy skutecznie doszło do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...].08.2008 r., podstawę prawną do wstrzymania wykonania tej decyzji stanowił art. 152 § 1 K.p.a. Przepis ten brzmi, że organ administracji publicznej właściwy w sprawie wznowienia postępowania wstrzyma z urzędu lub na żądanie strony wykonanie decyzji, jeżeli okoliczności sprawy wskazują na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania. Wstrzymanie nie jest przy tym pozostawione uznaniu organu. Jego przesłankami są pojęcia niedookreślone: "jeżeli okoliczności sprawy wskazują na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania". Prawdopodobieństwo uchylenia decyzji, tzn. gdy istnieje przekonanie o zasadności przesłanek do wznowienia postępowania i gdy jednocześnie nie występuje przesłanka przedawnienia określona w art. 146 § 1 k.p.a., powoduje, że organ "wstrzyma", a zatem ma obowiązek wstrzymać wykonanie decyzji dotychczasowej (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 1998 r., II SA 1154/97, LEX nr 41348). W niniejszej sprawie przesłanka wznowienia jest niewątpliwa i udokumentowana, w postaci zmiany orzeczenia sądu będącego podstawą wydania decyzji. Od doręczenia wstrzymanej decyzji stronie nie upłynęło też pięć lat, a więc nie wystąpiło przedawnienie, o jakim mowa w art. 146 § 1 K.p.a. Zmiana wielkości udziału przypadającego skarżącej w spadku po rodzicach może spowodować zmianę wysokości rekompensaty należnej jej zgodnie z aktualnym udziałem. Dotyczy to również siostry skarżącej i jest to okoliczność niezależna od tego, czy M. i M. N. zostaną uznani za uprawnionych do rekompensaty. Istnieje więc prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania i wydania decyzji rozstrzygającej sprawę o innej treści od decyzji dotychczasowej. W tej sytuacji, skoro kontrolowane postanowienie nie narusza prawa, skarga musiała podlegać oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.