I SA/Wa 1443/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Monika Sawa sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) asesor WSA Anna Milicka-Stojek Protokolant referent stażysta Magdalena Matusik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję [...] z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr KO-933/4103/555/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. I SA/ Wa 1443/24 Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku po rozpatrzeniu odwołania J.S., od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 26 czerwca 2023 r., Nr DŚR.4014.000769.2023 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia 26 czerwca 2023 r., Prezydent Miasta [...] odmówił J.S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podejmowania/rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę J.S. z uwagi na to, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej J.S., która pozostaje pod opieką wnioskodawcy, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Ponadto zdaniem organu pierwszej instancji brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez odwołującego, a także rezygnacją z takich form aktywności, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołanie od powyższej decyzji, w ustawowo przewidzianym terminie złożył Pan J.S. Zarzucił jej naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku wydało zaskarżoną decyzję. Organ przytoczył obowiązujące przepisy prawa i wskazał, że J.S. wnioskiem z dnia 7 kwietnia 2023 r. wystąpił o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podejmowania/ rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką J.S. Organ ustalił, że Skarżąjący należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży na nim jako zstępnym pierwszego stopnia w linii prostej, obowiązek alimentacyjny względem ojca. Poza sporem pozostaje również fakt, że nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jako bezsporne ustalił także, że matka J.S. urodzona w dniu 9 października 1940 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 10 grudnia 2019 r., Nr PZO.36351.4411.5.2019 - na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od dnia 6 listopada 2003 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 20 listopada 2019 r. Ponadto niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. J.S. jest wdową. Kolegium nie podzieliło poglądu zaprezentowanego przez organ pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium organ błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium Kolegium wskazało, że spór w niniejszej sprawie koncentruje się wokół oceny spełnienia przesłanki pozytywnej określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a nie podejmowani em/rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez odwołującego, a także rezygnacją z takich form aktywności, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Organ wskazał, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 16 maja 2023 r. wynika, że J.S. zamieszkuje z matką J.S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Matka wymaga częściowej pomocy w ogólnych czynnościach związanych z funkcjonowaniem w życiu codziennym, tzn. wymaga pomocy w robieniu zakupów, dojazdu do lekarzy specjalistów, na rehabilitację, do Kościoła, do rodziny, do laboratorium, na działkę, na cmentarz, na spacer, wydarzenia kulturalne, religijne, towarzyskie. J.S. jest osobą chodzącą, porusza się przy pomocy kul lub balkonika. Choruje na osteoporozę. Ma problemy ze stawami. Występują u niej bardzo często omdlenia na podłożu kardiologicznym. Samodzielnie wykonuje czynności higieniczne i pielęgnacyjne oraz niektóre czynności związane z przygotowywaniem posiłków. Syn dokonuje czynności związanych z zakupem artykułów spożywczych, porządkowych. Pomaga przygotowywać posiłki. Opieka nad matką zajmuje mu ok. 5-7 godzin w ciągu dnia. Sprawuje również opiekę w godzinach nocnych. W ocenie pracownika socjalnego zakres sprawowanej opieki nad matką umożliwia odwołującemu wykonywanie pracy zarobkowej. Kolegium podkreśliło, że J.S. nie zgadzając się z wnioskami pracownika socjalnego nie podpisał wywiadu środowiskowego. Ustosunkował się do jego treści w pisemnym oświadczeniu z dnia 16 maja 2023 r. Będąc pouczony o odpowiedzialności karnej z art. 233 k.k. za składanie nieprawdziwych zeznań, podał, że, mama porusza się także samodzielnie. Ponadto choruje również na nieżyt żołądka, ma zwyrodnienie stawów. Jego opieka nad mama polega m.in. na sprzątaniu, myciu, odkurzaniu, gotowaniu, prasowaniu, słaniu łóżka, praniu, pielęgnacji roślin i wykonywaniu innych czynności domowych. Ponadto pomoc mamie polega na przenoszeniu ciężkich przedmiotów, np. garnka z wodą, czajnika, nalewaniu wody do czajnika, garnka, odkręcanie słoików, butelek, otwieranie puszek, mleka, krojenie mięsa, chleba, obieranie warzyw. Ogólnie rzecz biorąc pomaga przy przygotowywaniu posiłków. Pomoc mamie polega również na wyjazdach do Kościoła w dni powszednie, na wychodzeniu na spacer. Pomaga mamie przy chodzeniu. Wskazał, że gdy mama ma niskie ciśnienie wówczas może zemdleć; w tej sytuacji pilnuje, żeby ją szybko podnieść i położyć na łóżko, zwłaszcza, że ma problemy z poruszaniem się. Opiekę sprawuje szacunkowo 5-7 godzin w ciągu dnia. W ocenie samego skarżącego zakres opieki przez niego sprawowanej uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w szczególności takiej, która miałaby znaczenie w domowym budżecie. Konieczność sprawowania przez niego opieki jest wyłącznym powodem niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. J.S. oświadczył również pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 k.k., że posiada dochód z kupna/sprzedaży papierów wartościowych, orientacyjnie do 1000,00 zł miesięcznie. Następnie w piśmie z dnia 21 czerwca 2023 r., stanowiącym ustosunkowanie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, podał, że dochód z kupna/sprzedaży papierów wartościowych w miesiącu marcu 2023 r. wyniósł około 248,00 zł, z kolei w miesiącu kwietniu 2023 r. poniósł stratę na około 242,00 zł. Obecny stan konta, na którym dokonuje tych transakcji wynosi ok. 125 EUR. Posiada również konto z polskimi papierami wartościowymi na którym jest kwota 300,00 zł. Na tym koncie nie wykonuje transakcji. Z uwagi na kwotę jaką dysponuje jest to zajęcie hobbistyczne. Organ ustalił, że ze znajdujących się w aktach sprawy danych z Aplikacji Centralnej Rynku Pracy wynika, że odwołujący nie przepracował ani jednego dnia. Wprawdzie w powołanym powyżej piśmie z dnia 21 czerwca 2023 r. nie zgadza się z tym, podając, że wydaje mu się, że przy pierwszej rejestracji w Miejskim Urzędzie Pracy podawał, że ostatnim miejscem pracy był Orlen, a wcześniej pracował również w innych firmach - to w ocenie Kolegium są to tylko gołosłowne, do tego lakoniczne (bez wskazania okresów zatrudnienia, danych identyfikujących pracodawców) twierdzenia odwołującego nie poparte żadnymi dokumentami, w postaci umów o pracę, świadectw pracy itp. W ocenie Kolegium wskazany powyżej rozmiar i zakres faktycznie sprawowanej przez odwołującego opieki nad matką, nie wymusza na odwołującym niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności w ramach pomocy nie powodują konieczności sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżący nie wykonuje przy matce żadnych czynności pielęgnacyjnych czy higienicznych. Pomoc świadczona przez niego nie wykracza w zasadzie poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres, charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych jakie zachodzą pomiędzy rodzicem a dzieckiem. Czynności te nie uniemożliwiają więc podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W świetle powyższych okoliczności Kolegium uznało, że brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną opieką nad matką J.S. zrezygnował czy też nie podejmował zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, skoro niepodejmowanie zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej przez odwołującego ma charakter stały i długotrwały, powstało znacznie wcześniej niż pojawiła potrzeba sprawowania opieki. Kolegium nie zakwestionowało konieczności wsparcia matki przez odwołującego, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Sama jednak konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art, 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Organ stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Z pism kierowanych przez odwołującego do organu pierwszej instancji, a znajdujących się w aktach sprawy wynika, że był on bardzo aktywny w toku całego postępowania przed organem pierwszej instancji, reagował na każdą czynność organu, przedstawiając swoje stanowisko. Zarzut naruszenia art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., jest zatem bezzasadny. Nie zgodził się, że jedynym wyznacznikiem zakresu sprawowanej opieki są potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Skargę na powyższą decyzję , uzupełnioną w piśmie z dnia 3 czerwca 2024r. wniósł J.S. domagając się jej uchylania jako niezgodnej z przepisami prawa oraz przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz opieki nad osobą dorosłą o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu opisał jaki stan faktyczny zaistniał wg niego w sprawie, w szczególności nieprawidłowości, które towarzyszyły rozpoznaniu sprawy przez organ. Przedstawił własną ocenę okoliczności sprawy. Wskazał , że w dniu 27 maja 2024 r. została złożona skarga na bezczynność SKO w Płocku (w załączeniu). SKO w Płocku przez 9 miesięcy nie podejmowało żadnych działań w jego sprawie. Dopiero po wniesieniu ponaglenia SKO w Płocku wydało decyzję w ciągu kilku dni, co wskazuje na brak należytej staranności i dbałości o prawidłowy przebieg postępowania. Podkreślił brak staranności w analizie sprawy, widoczny w merytorycznym uzasadnieniu decyzji SKO w Płocku. Organ ten w uzasadnieniu pomylił osobę nad którą sprawowana jest opieka, wskazując, że jest to ojciec, podczas gdy w rzeczywistości dotyczy to matki. Taki błąd merytoryczny wskazuje na rażące niedbalstwo w sporządzaniu decyzji i sugeruje, że organ nie przeanalizował należycie sprawy. W odpowiedzi na skargę SKO w Płocku wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Organ odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazał między innymi, że zakres i rozmiar sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką jest niewystarczający dla uwzględnienia wniosku. Organ I instancji powołał się na niekonstytucyjny przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. W pierwszej kolejności jako prawidłowe Sąd ocenił stanowisko organu odwoławczego w zakresie dotyczącym uznania za wadliwe rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji odmawiającego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozważania Kolegium w tej części znajdują bowiem potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust.1 pkt. 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Literalne brzmienie przepisu art. 17 ust.1 pkt. 4 u.ś.r. jak i cel świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do wniosku, że z założenia miało ono stanowić pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki" nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. uzasadnienie wyroku TK z 18 lipca 2008 r. w sprawie P 27/07). Ten kluczowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, czyli rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie stracił na aktualności. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem formą rekompensaty osobie zobowiązanej do alimentacji, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - za rezygnację z zatrudnienia albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Niezbędne zatem dla uzyskania świadczenia, jest niebudzące wątpliwości ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sam fakt legitymowania się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA). Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie powinno, a wręcz nie może być okazją do zwiększenia dochodu w sytuacji, gdy rezygnacja z pracy nie jest ściśle powiązana z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Sądu przeprowadzone postępowanie administracyjne, w szczególności zgromadzone w aktach sprawy dokumenty oraz wywiad środowiskowy i osobiste wyjaśnienia J.S. wykazały, że w przypadku Skarżącego zakres wykonywanej nad matką opieki nie uprawnia go do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Wynika bowiem z jego ustaleń, że J.S. mieszka z matką , która z racji wieku i posiadanych chorób wymaga częściowej pomocy w codziennym funkcjonowaniu domowym. Samodzielnie wykonuje jednak wszystkie czynności higieniczne i pielęgnacyjne oraz niektóre czynności związane z przygotowywaniem posiłków. Syn na co dzień pomaga jej w robieniu zakupów, zapewnieniu dojazdu do lekarzy specjalistów, na zajęcia rehabilitacyjne, do kościoła , rodziny, na badania laboratoryjne, na działkę oraz na cmentarz. Wychodzi z matką na spacer, wydarzenia kulturalne, religijne i towarzyskie ponieważ J.S. jest osobą chodzącą, porusza się przy pomocy kul lub balkonika. Sam Skarżący sprecyzował dodatkowo w swoich wyjaśnieniach, że pomaga także matce przygotowywać posiłki. Jego opieka nad mama polega dodatkowo m.in. na sprzątaniu, myciu, odkurzaniu, prasowaniu, słaniu łóżka, praniu, pielęgnacji roślin i wykonywaniu innych czynności domowych, przenoszeniu ciężkich przedmiotów, np. garnka z wodą, czajnika, nalewaniu wody do czajnika, garnka, odkręcaniu słoików, butelek, otwieraniu puszek, mleka, krojeniu mięsa, chleba oraz obieraniu warzyw. Według własnej oceny opiekę sprawuje przez około 5-7 godzin w ciągu dnia, co uniemożliwia mu podjęcie pracy, w szczególności takiej, która miałaby znaczenie w domowym budżecie. Wskazane ustalenia dowodzą, że J.S., pomimo wieku i chorób na, które się leczy jest osobą bardzo samodzielną i mobilną. Sama dba o własną higienę, stara się z pomocą syna gotować i prowadzić kuchnię. Jest także osobą wyjątkowo, jak na swój wiek, aktywną. Bywa w kościele , u rodziny, jeździ na działkę oraz na cmentarz. Wychodzi na spacery, wydarzenia kulturalne, religijne i towarzyskie. Taki stan rzeczy nie jest zatem przeszkodą dla Skarżącego do podjęcia pracy przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu jej wykonywania. Stanowisko J.S., że podjęcie takiej pracy nie spowodowałoby istotnej zmiany w budżecie domowym jedynie potwierdza ustalenia Sądu, co do możliwości jego zatrudnienia zarówno stacjonarnie jak i tym bardziej w systemie zdalnym. Twierdzenie, że spodziewane zarobki będą dla Skarżącego niesatysfakcjonujące nie może być przesądzająca dla rozstrzygnięcia sprawy. Możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy jest bowiem przeszkodą dla uwzględnienia jego wniosku. Okoliczność spełnienia lub niespełnienia przez J.S. ustawowej przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia pozostaje, wobec powyższego, bez wpływu na wynik sprawy. Mając to na uwadze Sąd podzielił ustalenia i oceny dokonane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.