I SA/Wa 1445/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2017 r. sprawy ze skargi U. O.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], odmawiającą pomocy finansowej na zakup drzwi wejściowych do mieszkania. Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. uchyliło decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. umarzającą postępowanie w sprawie pomocy finansowej na wymianę drzwi wejściowych i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W związku z tym w dniu [...] lipca 2016 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy. U. O. podtrzymała wniosek o sfinansowanie wymiany drzwi wejściowych do mieszkania. Ustalono, że U. O. mieszka sama i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W miesiącu poprzedzającym datę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, tj. w czerwcu dochodem ww. było świadczenie emerytalne ZUS w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy [...] zł. Łączny dochód wyniósł [...] zł., zatem przekroczone zostało kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 634 zł. Podczas wizyty pracownika socjalnego wnioskodawczyni demonstrowała działanie drzwi wejściowych. Zaobserwowano, że w środkowym zamku jest możliwość przekręcenia klucza co powoduje zamknięcie drzwi. Otwór drzwiowy wraz z futryną oraz samo skrzydło drzwiowe noszą ślady długoletniego użytkowania jednak spełniają swoje funkcje. Zainteresowała poinformowała, że od [...] maja 2013 r. nie ma kontaktu z dziećmi mieszkającymi i pracującymi za granicą. Organ pierwszej instancji uznał zatem, że postawa wnioskodawczyni nadal uniemożliwia organowi ustalenie sytuacji bytowej osób zobowiązanych do alimentacji, realnej oceny i zakresu wsparcia ze strony najbliższych poprzez ustalenie oraz wynegocjowanie z rodziną możliwości świadczenia pomocy materialnej na rzecz klientki. Ponadto podkreślono, że wnioskodawczyni w dalszym ciągu nie wykorzystuje własnych uprawnień i możliwości (nie występuje o obniżkę w opłatach czynszowych oraz dodatek energetyczny, pomimo że przedmiotowa kwestia była wielokrotnie poruszana przez pracownika socjalnego) w celu poprawienia sytuacji finansowej. Wobec powyższego Prezydent uznał, że z uwagi na okoliczność, iż dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń na zasadach ogólnych, należało rozważyć możliwość udzielenia pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy pomocowej tj. przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Powołując się na treść ww. przepisu organ pierwszej instancji uznał jednak, że w sytuacji wnioskodawczyni nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy na cel wskazany we wniosku. Od powyższej decyzji U. O. wniosła odwołanie wskazując na trudną sytuację zdrowotną i finansową, w której się znalazła, zarzucając jednocześnie organowi niedokładne zbadanie wszystkich okoliczności sprawy. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2016 r. Organ odwoławczy wskazał na ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji stwierdzając, że Prezydent [...] nie przekroczył granic uznania administracyjnego przy wydawaniu decyzji, a zarzuty strony nie znajdują uzasadnienia. Następnie wskazał na przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, tj. wówczas gdy wnioskodawca z przyczyn rodzinnych, losowych znalazł się w trudnej sytuacji. Warunkiem przyznania tego rodzaju pomocy jest nieprzekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. 634 zł. Dla osoby samotnie gospodarującej. Skoro łączny dochód wnioskodawczyni w czerwcu wyniósł [...] zł., tj. znacznie przekroczył kryterium dochodowe, to tym samym organ nie miał podstaw prawnych do przyznania prawa pomocy finansowej na pokrycie potrzeby określonej we wniosku w ramach zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Natomiast w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, organ może przyznać pomoc osobie przekraczającej kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jest to rodzaj pomocy o charakterze wyjątkowym, powinien być on przeznczony na zaspokojenie potrzeby bytowej osoby korzystającej z pomocy, w sytuacji nadzwyczajnej, niecodziennej. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Kolegium nie ulega wątpliwości, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się od otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy. Organ uznał zatem, że rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające pomocy społecznej nie narusza prawa i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Jednocześnie Kolegium wskazało, że strona nie współdziała w celu znalezienia sposobu wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Świadczy o tym fakt, że odwołująca twierdzi, że z dziećmi mieszkającymi i pracującymi w [...] nie ma kontaktu od [...] maja 2013 r. Powyższe działania strony uniemożliwiają organowi ustalenie sytuacji bytowej osób zobowiązanych do alimentacji i zakresu wsparcia ze strony najbliższych na rzecz wnioskodawczyni, co w konsekwencji nie może uwalniać najbliższych od obowiązku alimentacji na rzecz uprawnionej, zaś na organ przenosić obowiązku świadczenia pomocy. Ponadto strona nie stosuje się do zaleceń i wskazówek pracownika socjalnego i nie występuje o dodatek energetyczny oraz o obniżenie czynszu za lokal mieszkalny, co mogłoby wygenerować dla niej dodatkowe oszczędności. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] U. O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wskazała, że do żadnej pracy nie jest zdolna. Emerytura po uiszczeniu opłat nie wystarcza na zakup stale przyjmowanych leków i żywności. Po uiszczeniu opłat zostaje jej [...] zł na bieżące potrzeby, co nie pozwala wyżywić się, wykupić leków, zakupić środków czystości. Skarżąca utrzymuje, że stale nie dojada, głoduje. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył, co następuje. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej zwanej "Ppsa", ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając złożoną skargę na podstawie wyżej zakreślonych kryteriów należało uznać ją za niezasadną. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930) – zwanej dalej "ustawą". Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o te świadczenia nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że U. O. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej miesięczny dochód w czerwcu wyniósł [...] zł. Kwota ta niewątpliwie przekracza wysokość kryterium dochodowego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie z kwestionariuszem rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] lipca 2016 r. stan drzwi można ocenić jako dostateczny do dalszego użytkowania. Drzwi się zamykają na środkowy zamek. Ponadto drzwi noszą ślady użytkowania, a w ścianie przy futrynie występują pęknięcia. Drzwi spełniają swoją funkcję, mogłyby zostać wymienione, jednak nie stanowi to pierwszej potrzeby. Słusznie zatem, zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy uznały, że w sprawie brak jest podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego na wnioskowany cel. W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustawodawca w art. 41 ustawy, przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego. Przepis ten wymaga, dla przyznania specjalnego zasiłku celowego, wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyżej wymienione pojęcie określa sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, opubl. CBOSA). Zdaniem składu orzekającego, wskazywany przez U. O. we wniosku cel przyznania świadczenia pieniężnego nie mieści się w ramach przypadku "szczególnie uzasadnionego". Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącej, niemniej jednak strona skarżąca nie może oczekiwać od organów pomocowych przyznawania jej zasiłku celowego na wymianę drzwi wejściowych do mieszkania. Wypada wskazać, że o ewentualną pomoc w zakresie naprawy bądź wymiany drzwi skarżąca powinna wystąpić do wynajmującego. Stosownie do przepisu art. 6a ust. 3 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014, poz. 150 ze zm.), do obowiązków wynajmującego należy w szczególności dokonywanie napraw lokalu, napraw lub wymiany elementów wyposażenia technicznego w zakresie nieobciążającym najemny, a zwłaszcza wymiany stolarki okiennej i drzwiowej. Ponadto, za prawidłowe Sąd uznał stanowisko organu o braku współdziałania przez skarżącą z pracownikiem socjalnym. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 4 ustawy pomocowej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Brak takiego współdziałania - stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Wbrew stanowisku strony skarżącej nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu tego przepisu, jest odmowa udzielenia informacji o pełnoletnich dzieciach. Skarżąca poprzez własne działanie ograniczyła zatem organowi możliwość pełnej i wnikliwej oceny jej sytuacji życiowej. Organ nie mógł bowiem ustalić, czy skarżąca ma możliwość uzyskania pomocy od osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji. Ponadto, za brak chęci do współdziałania ze strony skarżącej należało, w ocenie Sądu, uznać uporczywe uchylanie się przez skarżącą od wystąpienia o obniżkę opłat czynszowych oraz przyznanie dodatku energetycznego, co korzystnie wpłynęłoby na zmniejszenie wysokości opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Skarżąca nie wykazała podjęcia w tym kierunku żadnych działań, chociaż zdawała sobie sprawę, że może o takie ulgi się starać. Podsumowując, Sąd uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu. Uzasadniły przy tym przekonująco swoje stanowisko - zyskując całkowitą aprobatę Sądu. Prawidłowo też zastosowały przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy o pomocy społecznej, zaś wydając zaskarżone decyzje nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organ właściwie wykazał brak przesłanek do przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy. W tym stanie rzeczy, wobec ustalenia, iż organ nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa mających wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił.