I SA/Wa 1471/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Dariusz Chaciński Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2010 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję S. K. O. w W. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Gminy B. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania Z. W. od decyzji Burmistrza Gminy B. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy związku z opieką nad rodzicami E. i E. małż. W. utrzymało powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny: Burmistrz Gminy B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmówił Z. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad rodzicami – E. i E. W. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że Z. W. nie spełnia kryteriów określonych w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. nr 139 z 2006 r. poz. 992 z późn. zm.) bowiem rodzice wnioskodawcy pozostają w związku małżeńskim. Od decyzji tej Z. W. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. argumentując, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz z obowiązującym prawem. W ocenie odwołującego uprawnienie do sprawowania opieki wynika z obowiązku alimentacyjnego, bowiem nie ma innych osób które mogłyby sprawować opiekę nad jego rodzicami którzy takiej opieki potrzebują. Organ odwoławczy podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki zostało uregulowane w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. Nr 139 z 2006 r. poz. 992 z późn. zm.) i przysługuje między innymi matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ponieważ materiał dowodowy wskazuje, że rodzice Odwołującego pozostają w związku małżeńskim, to z mocy powołanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza, zdaniem organu możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wbrew przepisom ustawy wywołałoby zdaniem organu ten skutek, że decyzja z powodu rażącego naruszenia prawa byłaby nieważna. Wykluczenie elementu uznaniowości organu podejmującego w tym przedmiocie decyzję uniemożliwia przyjęcie pozaustawowych kryteriów przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Kryteria jakie należy spełniać aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne są wymienione w ustawie i uwzględnienie argumentacji strony postępowania, choćby z jej punktu widzenia najbardziej słusznej, jest zdaniem organu prawnie niemożliwe. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2010 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Z. W. wnosząc o jej uchylenie z powodu niezgodności z prawem oraz przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad rodzicami (89 i 87 lat). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc w uzasadnieniu, że materiał dowodowy wskazuje, iż ojciec skarżącego E. W. pozostaje w związku małżeńskim z E. W. matką skarżącego co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Materiał dowodowy zebrany w sprawie nie wskazuje, zdaniem organu by rodzice skarżącego E i E. W. legitymowali się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w tym przepisie, a co uzasadniałoby przejście obowiązku alimentacyjnego z tytułu opieki na skarżącego a w konsekwencji uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga ma uzasadnione podstawy. Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/09 umorzył postępowanie zainicjowane pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy: "czy przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim świadczenie rodzinne nie przysługuje osobom wymagającym opieki pozostającym w związku małżeńskim w sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji". Powodem umorzenia postępowania był "brak związku funkcjonalnego między wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i przedmiotem pytania prawnego." Trybunał stwierdził bowiem, że "sądy, na podstawie art. 8 Konstytucji, mogą bezpośrednio stosować ustawę zasadniczą. Powinny zatem dokonywać wykładni ustaw w zgodzie z Konstytucją. Dopiero gdy te zabiegi zakończą się niepowodzeniem, powstaje możliwość przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego". Tymczasem, czego sąd pytający nie wziął pod uwagę, "istnieje utrwalona i względnie jednolita praktyka interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób, który wychodzi naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym sądu pytającego". Trybunał Konstytucyjny przywołał tu m. in. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o sygn. akt II SA/Ol 60/09, II SA/Ol 61/09 i II SA/Ol 386/09 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn, akt I OSK 722/09 i I OSK 723/09." We wskazanych orzeczeniach sądy administracyjne przyznawały bowiem pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej tej regulacji przed jego wykładnią językową, uznając, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie powinno być uznawane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wypadku, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a osoba ubiegającą się o się o świadczenie jest ich dziecko". Sąd w obecnym składzie podziela w całości pogląd zawarty w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego, odnośnie do zgodnego z Konstytucją rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego potwierdzenie i rozwinięcie znajduje się także w przywołanych przez Trybunał Konstytucyjny orzeczeniach sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach powołanych wyżej zauważył, iż stosownie do "art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Niewątpliwie z przepisu tego można wywodzić obowiązek dokonywania takiej wykładni prawa, która nie stoi w sprzeczności z dobrem rodziny i małżeństwa. Tymczasem negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) cyt. ustawy, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, ze nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnym wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą – a jednocześnie mają również obowiązek – sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby (...), gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcje dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładania nie może się ostać w świetle wspomnianego już wyżej art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe potwierdza również analiza treści art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w myśl którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. (...) Z podobnych przyczyn literalna wykładnia spornego przepisu kłóci się z treścią art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (...)". Zebrany w niniejszej sprawie materiał dokumentacyjny wskazuje, że obydwoje rodzice skarżącego są inwalidami wojennymi I grupy, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji (załączone legitymacje ZUS). W takiej sytuacji odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Z. W., z tytułu opieki nad matką – E. W. i ojcem E. W. z powołaniem się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, narusza normę zakodowaną w tym przepisie, poprzez błędną, niezgodną z Konstytucją jego wykładnię. Rozpatrując ponownie sprawę organ w sposób wskazany wyżej, zgodny z powołanymi zasadami konstytucyjnymi zastosuje wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyda stosowne rozstrzygnięcie. Mając na uwadze, ze zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.