I SA/Wa 1479/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie Asesor WSA Mirosław Gdesz Asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M.B na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącej M.B kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda Mazowiecki, po rozpoznaniu odwołania M. B. , decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] o odmowie przyznania M. B. odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Prezydent W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. odmówił przyznania M. B. odszkodowania za nieruchomości położone w W. przy ul.[...], [...],[...] i [...] objęte "[...] nr [...]", zajęte pod drogi publiczne. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość obejmująca obecnie działki nr: [...], [...], [...], [...] (przy ul. [...]),[...] (przy ul.[...]), [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.). Zgodnie z wypisem z rejestru gruntów z dnia 13 lutego 2007 r. działki nr [...] (ul.[...]), [...], [...] są własnością Miasta W. , natomiast działki nr [...] (ul.[...]), [...] i [...] stanowią własność Skarbu Państwa. Zdaniem organu, M. B. nie przysługuje odszkodowanie, w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), ponieważ w dniu 31 grudnia 1998 r. nie była właścicielem przedmiotowych nieruchomości. Od powyższej decyzji M. B. wniosła odwołanie. W uzasadnieniu podała, że odmowa przyznania odszkodowania z tego powodu, że w dniu 31 grudnia 1998 r. wnioskodawczyni nie była właścicielem gruntu godzi w konstytucyjną ochronę prawa własności. Bezspornym jest bowiem, że wraz z innymi współspadkobiercami J. U. wnioskodawczyni była w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. współwłaścicielem gruntów pochodzących z "[...]". Bezsporne jest też, że w terminie przewidzianym przez ów dekret złożono wnioski o przyznanie prawa własności czasowej do tychże nieruchomości. Wnioski te, mimo że mija już 50 lat, nie zostały rozpatrzone. Zdaniem. B., okoliczności te nie mogą być pominięte przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie odszkodowania w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., ponieważ wynika to z zasady pierwszeństwa praw dekretowych. Skoro wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nie został rozpatrzony, spadkobiercy dawnego właściciela nie mogą być traktowani gorzej, niż osoby, które w dniu 31 grudnia 1998 r. były właścicielami nieruchomości. Za przyznaniem stosownego odszkodowania przemawia też zasada interpretacyjna: "a maiori ad minus". Jeżeli bowiem odszkodowanie przysługuje za faktyczne odjęcie właścicielowi prawa władania nieruchomością i przeznaczenie jej pod drogę publiczną, to służy ono również osobie, która dla zachowania swego prawa dopełniła czynności przewidzianych dekretem z dnia 26 października 1945 r. i jest w trakcie oczekiwania na rozpatrzenie jej wniosku. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2007 r. Organ ustalił, że zgodnie z wypisem z rejestru gruntów właścicielem działek nr [...],[...] z obrębu [...], nr [...],[...] z obrębu[...], nr [...] z obrębu [...] na dzień 31 grudnia 1998 r. był Skarb Państwa, a działki nr [...] z obrębu [...] [...] Gmina. Z tego dokumentu wynika, iż wszystkie nieruchomości, położone w W. przy uli. [...], [...], [...] i [...] znajdują się na obszarze objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Stosownie do art. 1 dekretu wszelkie grunty na obszarze m. st. Warszawy przeszły z dniem wejścia w życie niniejszego dekretu na własność gminy m. st. Warszawy. Biorąc pod uwagę powyższe organ uznał, że grunt położony w W. zajęty pod drogi – ul. [...], [...], [...] i [...] nie mógł stanowić przedmiotu odszkodowania w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., ponieważ przepis ten reguluje tylko ustalenie odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne pozostające we władaniu, lecz nie stanowiące na dzień 31 grudnia 1998 r. własności Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2007 r. M. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2007 r. oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu podtrzymała stanowisko zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Z przepisów art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wynika, że na instytucję stwierdzania nabycia mienia w tym trybie składają się dwie sprawy administracyjne. W ramach pierwszej z nich właściwy wojewoda wydaje decyzję, na podstawie art. 73 ust. 1 tej ustawy. Decyzja stwierdzająca nabycie własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną zapada, w przypadku ustalenia przez organ, że w dniu 31 grudnia 1998 r.: 1) jednostka samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) bądź Skarb Państwa władały daną nieruchomością; 2) nieruchomość ta nie stanowiła własności tych podmiotów, lecz własność innych osób prawnych bądź własność osób fizycznych; 3) nieruchomość ta była zajęta pod drogę publiczną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.), tzn. na nieruchomości tej faktycznie urządzono drogę, którą następnie została formalnie zaliczona do odpowiedniej kategorii drogi publicznej. W decyzji tej wojewoda ustala również granice nabywanej nieruchomości (jeżeli zachodzi taka konieczność), bez potrzeby wydawania odrębnej decyzji o podziale (art. 73 ust. 3a powołanej wyżej ustawy). Ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie mienia stanowi wówczas wyłączny dowód nabycia przez odpowiedni podmiot publicznoprawny z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności konkretnej nieruchomości – wyodrębnionej geodezyjnie działki o określonej powierzchni i granicach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 r., sygn. akt IV CKN 1071/00, OSNC 2003/9/120). Natomiast w drugiej sprawie decyzja o ustaleniu odszkodowania za nabyte przez jednostkę samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa mienie (co potwierdza ostateczna decyzja wojewody) wydawana jest przez właściwego starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu), pod warunkiem, że spełnione zostały przesłanki z art. 73 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. oraz wynikające ze stosowanych odpowiednio przepisów o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości (Dział III Rozdział 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Uszło więc uwadze organów obu instancji, że rozstrzygnięcie kwestii przejęcia (nabycia) mienia, o której mowa w art. 73 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi tzw. "zagadnienie wstępne", obligujące Prezydenta W. do zawieszenia z urzędu postępowania odszkodowawczego, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 KPA. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1/06, LEX nr 219247). Ma to o tyle istotne znaczenie, że we wniosku o odszkodowanie z dnia 30 grudnia 2005 r. widnieje informacja, iż skarżąca jednocześnie z tym wnioskiem złożyła do Wojewody Mazowieckiego wniosek o stwierdzenie przejęcia z mocy prawa części nieruchomości objętych dawną "[...]". Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 3 grudnia 2007 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że powyższy wniosek nie został dotychczas rozpoznany. Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że dopiero z ostatecznej decyzji wydanej w sprawie o stwierdzenie przejęcia mienia będzie wynikało: 1) jakie nieruchomości lub ich części zostały zajęte pod drogi i czy drogi te mają status dróg publicznych; 2) czy w dniu 31 grudnia 1998 r. skarżąca była ich właścicielem; 3) który z podmiotów publicznoprawnych tymi nieruchomościami władał w dniu 31 grudnia 1998 r. Kwestie te nie podlegają wyjaśnieniu w sprawie o odszkodowanie, ponieważ Prezydent W. jest w tym zakresie związany ustaleniami zawartymi w ostatecznej decyzji stwierdzającej przejęcie mienia zajętego pod drogę. W tej pierwszej sprawie Wojewoda będzie również zobowiązany do dokonania oceny skutków wpływu na sprawę o przejęcie, toczącej się sprawy o ustanowienie użytkowania wieczystego, w trybie art. 7 ust. 2 dekretu o własności i użytkowania gruntów na obszarze m. st. Warszawy. W ocenie Sądu, bez wyjaśnienia tych okoliczności decyzje Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2007 r. i Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2007 r. należy uznać za przedwczesne, a w konsekwencji wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 KPA w zw. z art. 73 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent W. winien więc poczynić ustalenia odnoście stanu sprawy o stwierdzenie przejęcia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. W sytuacji, gdy sprawa ta jest w toku, organ zawiesi postępowanie o odszkodowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 KPA i podejmie czynności, o których mowa w art. 100 § 1 KPA. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie należnych skarżącej kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).