I SA/Wa 1492/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędzia WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. W., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania K. T. od decyzji Prezydenta [...] z [...] lutego 2012 r., nr [...] umarzającej postępowanie w sprawie wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i odmówiło skierowania K. T. do domu pomocy społecznej. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Prezydent [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] skierował K. T. do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku na pobyt czasowy - od dnia przyjęcia do 31 grudnia 2006 r. i umieścił ją w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w W. Kolejną decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. Prezydent [...] odmówił skierowania K. T. do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku na pobyt stały i skierował ją do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku przy ul. [...] na trzy miesiące - od 1 stycznia do 31 marca 2007 r. Uzasadniając wydane rozstrzygniecie organ wyjaśnił, że poprzednia decyzja wydana była na cza określony i wygasła z dniem 31 grudnia 2006 r. Ponadto organ pierwszej instancji podkreślił, że z zaświadczeń lekarskich lekarza [...] i lekarza [...] wynika, iż K. T. nie wymaga stałej całodobowej opieki w zakresie usług opiekuńczych i pielęgnacyjnych. Zauważył również, że K. T. nie korzystała w czasie pobytu w [...] z proponowanych form pomocy, nie zintegrowała się z mieszkańcami [...], izolowała się od otoczenia, często przebywała poza placówką. Konflikt w rodzinie i brak miejsca zamieszkania były powodem skierowania K. T. na trzymiesięczny okres do [...] przy ul. [....] w W. Na skutek wniesionego przez strony odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygniecie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że K. T. nie spełnia kryteriów, o których mowa w przepisie art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej, bowiem nie wymaga całodobowej opieki. Powyższe okoliczności potwierdzone zostały opiniami dwóch lekarzy specjalistów. Wydana przez Kolegium decyzja stała się przedmiotem skargi K. T. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia [...] grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i uznał, że skarga jest zasadna. Sąd wskazał, że organy orzekające w sprawie nie dość wyczerpująco ustaliły stan faktyczny w sprawie, w tym sytuację rodzinno - zdrowotną skarżącej. Sąd zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, że obowiązek alimentacyjny wobec własnych małoletnich dzieci i rodziny wyprzedza obowiązek wobec matki, stosownie do art. 133 k.r.o. Sąd podkreślił również, że w zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do twierdzeń skarżącej dotyczących sytuacji rodzinno - majątkowej każdego z synów skarżącej, celem wyjaśnienia w sposób nie budzący wątpliwości, czy mają oni możliwość zapewnienia stosownej opieki skarżącej. Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił okoliczności dotyczących sprzedaży mieszkania przez skarżącą, a samo przytoczenie art. 140 k.c. nie jest wystarczające. Ponadto Sąd wyjaśnił, że ponownie rozpoznając sprawę organ powinien we właściwy sposób również informować skarżącą o przysługujących jej prawach i obowiązkach. Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] lutego 2009 r., sygn. akt I OSK [...] oddalił wniesiony środek zaskarżenia w pełni podzielając stanowisko wyrażone w wyroku sądu pierwszej instancji. W związku z wydanym wyrokiem sprawa stała się ponownie przedmiotem postępowania prowadzonego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w W. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] o odmowie skierowania do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku na pobyt stały oraz o skierowaniu K. T. do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku na pobyt czasowy to jest od dnia 1 stycznia 2007 r., do dnia 31 marca 2007 r., i umieszczeniu K. T. w tym okresie w [...] w W. przy ul. [...]. W związku z powyższym sprawa stała się przedmiotem rozpoznania Prezydenta [...]. W toku prowadzonego postępowania [...] Centrum [...] pismem z dnia 16 grudnia 2012 r., i pismem z dnia 23 stycznia 2012 r., zwróciło się do K. T. z prośbą o informację czy w dalszym ciągu podtrzymuje swój wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej. Ponadto zwrócono się z prośbą o zadeklarowanie miejsca aktualnego zamieszkania K. T. Adresatka nie udzieliła odpowiedzi na powyższe pytania. Prezydent [...] wskazał, że nie można ustalić organu właściwego do rozpatrzenia sprawy gdyż strona nie wskazuje adresu. W konsekwencji nie można również ustalić aktualnej sytuacji w tym przeprowadzić wywiadu środowiskowego, i co uniemożliwia wydanie stosownego rozstrzygnięcia. W związku z powyższym Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] umorzył postępowanie administracyjne w sprawie skierowania K. T. do domu pomocy społecznej jako bezprzedmiotowe. Od powyższej decyzji K. T. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Strona zarzuciła organowi naruszenie przepisu art. 105 k.p.a. Jej zdaniem w spawie nie powstała żadna trwała i nieusuwalna przeszkoda, która uniemożliwiałaby prowadzenie postępowania. Wyjaśniła, że nie udzieliła odpowiedzi bo jest osobą bezdomną, i dlatego korespondencja kierowana jest na adres Senatora RP S. K. W przypadku wątpliwości organ powinien zastosować przepis art. 21 § 2 k.p.a. Rozpoznając sprawę Kolegium uznało, że okoliczności powołane w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji nie powodują bezprzedmiotowości postępowania. W szczególności organ wskazał, że w przypadku osoby bezdomnej właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na brak współdziałania strony, o którym mowa w art. 4 i art. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) w zakresie udzielenia informacji koniecznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W szczególności wskazano, że z notatki służbowej pracownika [...] Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] sierpnia 2011 r., wynika, że w rozmowie telefonicznej z K. T. w dniu [...] sierpnia 2011 r., zwrócono się z prośbą o podanie aktualnego miejsca pobytu. K. T. oświadczyła, że nie posiada miejsca pobytu więc nie poda żadnego adresu. Podała również numer telefonu, pod którym można nawiązać z nią kontakt przez [...] godziny na dobę. Organ wskazał również, że nie jest prawdziwe to, iż K. T. jest osobą samotną. Ma ona dwóch dorosłych synów, na których w pierwszym rzędzie spoczywa obowiązek zapewnienia matce opieki. Z przepisu art. 87 k.r.o. wynika obowiązek udzielenia wsparcia matce, a fakt przebywania przez jednego z synów w W. nie zwalnia go z tych obowiązków. Kolegium zauważyło również, że K. T. była właścicielką mieszkania, które zbyła. I choć nie ma ona obowiązku wyjaśniać na co przeznaczyła otrzymane pieniądze to jednak Miasto [...] nie może ponosić konsekwencji suwerennej decyzji strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2012 r., nr [...] umarzającej postępowanie w sprawie wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej w całości i odmówiło skierowania K. T. do domu pomocy społecznej. Na powyższą decyzję K. T. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Skarżąca podkreśliła, że w pełni podziela stanowisko organu II instancji w sprawie braku podstaw do umorzenia postępowania, jednakże nie zgodziła się z argumentacją, iż nie współdziała z organami administracji celem oceny jej sytuacji. Wskazała, że jest osobą bezdomną, w podeszłym wieku. Korespondencja kierowana do niej jest więc dostarczana do Biura [...] Senatora RP S. K., które w miarę możliwości informuje ją o treści, podejmując niektóre czynności. Skarżąca wskazała również, że wykonała szereg czynności administracyjnych i sądowo administracyjnych majach na celu skierowanie jej do domu pomocy społecznej. W miarę swoich możliwości starała się utrzymać kontakt z organami administracji czego wyrazem były telefony wykonane do niej z urzędów. Ponadto podała numer telefonu komórkowego, pod którym można się z nią kontaktować z sposób stały. K. T. podkreśliła, że należy mieć na uwadze to, że jest ona osobą nieporadną, nie potrafiąca odnaleźć się w strukturach administracji. Jej zdaniem po wydaniu wyroku NSA w sprawie, organ nie przeprowadził podstawowych czynności sprawdzających w celu wyjaśnienia jej sytuacji. Skarżąc podkreśliła, że nie posiada majątku, jest w podeszłym wieku, uważa, że umieszenie jej w domu pomocy społecznej jest uzasadnione z uwagi na jej warunki osobiste. Na marginesie podkreśliła również, że pozostaje w konflikcie ze swoimi synami, z których jeden przebywa stale za granicą więc nie może liczyć na ich pomoc. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą do wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 marca 2004 r., o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1326 ze zm.), a szczególności przepis art. 54 tej ustawy, bowiem przedmiotem rozważań organów orzekających w sprawie była kwestia zasadności umieszenia skarżącej w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zaś z ust. 2 tego art. wynika, że osobę taką kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Z powołanego przepisu wynika zatem, że rozważenie zasadności umieszenia skarżącej w domu pomocy społecznej wymaga przeprowadzenia gruntownego i dokładnego postępowania wyjaśniającego. W szczególności organ prowadzący takie postępowanie zobligowany jest od oceny stanu zdrowia zainteresowanej oraz możliwości korzystania przez wnioskującą o pomoc z usług opiekuńczych. Sądy administracyjne wypracowały również stanowisko, zgodnie z którym prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługiwać może nie tylko osobie nie mogącej samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym i wymagającej całodobowej opieki z powodu niepełnosprawności, ale również osobie nie mogącej samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym i wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku lub z powodu choroby (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1048/10). Dla oceny zasadności wniesionej skargi istotne jest również to, że w niniejszej sprawie obowiązek dokładnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej i rodzinnej K. T. został niejako "wzmocniony" przez zalecania wynikające wprost z treści zapadłych wcześniej w sprawie wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa [...] i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK [...]. W przywołanych orzeczeniach sądy wyraźnie zaleciły dokonanie oceny sytuacji rodzinno majątkowej każdego z jej synów, celem wyjaśnienia w sposób nie budzący wątpliwości czy mają oni możliwość zapewnienia stosownej opieki skarżącej, jak również zbadania czy sprzedaż mieszkania i rozdysponowanie otrzymanych pieniędzy nie nastąpiło w sytuacji, gdy właściciel nie działał na własną korzyść. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zarówno Prezydent [...] jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. orzekając w sprawie nie wywiązały się w sposób prawidłowy z obowiązków ustawowych oraz z zaleceń sądów obu instancji. Bezspornym jest – i nie kwestionują tego organy obu instancji – że K. T. nie posiada stałego miejsca zamieszkania, gdyż sprzedała wcześniej zajmowane mieszkanie. Z akt administracyjnych sprawy wynika również, że skarżąca okresowo przebywała w placówkach leczniczych, jak również wcześniej przyznawano jej pomoc w formie okresowego umieszczenia w domu pomocy społecznej. Powyższe w ocenie Sądu wskazuje zatem na to, iż skarżąca pozostaje w bardzo trudnej sytuacji i kwalifikuje się do przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego uwzględniającego zarówno jej szczególny stan zdrowia jak i fakt bezdomności. Tymczasem zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja wskazuje, że organy obu instancji nie podjęły jakichkolwiek działań mających na celu wszechstronne ustalenie sytuacji majątkowo – rodzinnej skarżącej. Działania organów ograniczają się jedynie do powtórzenia ustaleń, które były wiadome na wcześniejszym etapie postępowania administracyjnego, poprzedzonego powołanymi wcześniej wyrokami. W ocenie Sądu zarówno Prezydent [...] jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zbyt pochopnie przyjęły, że K. T. nie współdziałała celem ustalenia jej aktualnej sytuacji. Z akt sprawy wynika, że skarżąca udostępniła organom adres do korespondencji – adres Biura Senatorskiego Senatora RP S. K. – podała również numer prywatnego telefonu komórkowego. W ocenie Sądu powyższe dane są wystarczające do tego, aby podjąć próby kontaktu ze stroną i np. wyznaczyć dokładną datę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub zwrócić się do strony z propozycją wskazania przez nią dogodnego dla niej terminu, w którym można by taki wywiad przeprowadzić. Skoro skarżąca podnosi, że jest osobą nieporadną i nie potrafi odnaleźć się w strukturach administracji organy prowadzące postępowanie mają obowiązek wyjaśnić stronie, że ustalenie i zaktualizowanie sytuacji majątkowej wymaga współdziałania jeśli chce się jakąkolwiek pomoc uzyskać. Sąd wskazuje również, że prowadząc czynności z zakresu pomocy społecznej należy mieć na względzie również to, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej wnioskującego o pomoc. Konstrukcja uznaniowości przy udzielaniu pomocy społecznej oznacza przede wszystkim to, że przy ocenie zasadności wniosku należy ocenić żądanie strony w odniesieniu do jej indywidualnej sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej. W przypadku K. T. Sąd nie budzi wątpliwości Sądu, iż jej sytuacja zdrowotna, rodzinna i majątkowa jest bardzo szczególna. Powyższe okoliczności zdaniem Sądu wskazują na naruszenie nie tylko przepisów prawa materialnego, ale również przepisów postępowania, to jest przepisu art. 7, 9 i 10 k.p.a. Uzasadnia to uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie przepisu art. 250 cytowanej ustawy.