I SA/Wa 1505/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z 2011 r. (brak dokładnej daty), nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] maja 2011 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z 2011 r. (bez daty dziennej), nr [...], orzekającą o zwrocie przez J. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. G. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Decyzją z [...] listopada 2008 r. nr [...] Prezydent W. ustalił prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej do alimentów A. G. na okres od 1.10.2008 r. do 30.09.2009 r., w wysokości zasądzonych alimentów tj. [...] złotych miesięcznie. W dniu [...] czerwca 2009 r. B. K. złożyła rezygnację z dalszego pobierania świadczeń alimentacyjnych przyznanych na rzecz córki, z uwagi na uregulowanie przez J. G. wszelkich zaległości z tytułu zasądzonych alimentów. W związku z powyższym [...] czerwca 2009 r. wydano decyzję ustalającą prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. G. do dnia 31 maja 2009 r. W oparciu o te rozstrzygnięcia, w okresie od 1 października 2008 r. do 31 maja 2009 r. organ zrealizował wypłatę przyznanych świadczeń w łącznej kwocie [...] złotych (8 x [...] zł). W toku pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego B. K. otrzymywała od J. G. alimenty, które w całości wpłacała na konto urzędu, jako zwrot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń twierdząc, że świadczenia z funduszu są gwarancją regularnego otrzymywania zasądzonych alimentów. Łącznie na poczet wypłaconych świadczeń wpłaciła ona kwotę [...] złotych (w dniu [...].03.2009 r. – [...] zł, w dniu [...].04.2009 r. – [...] zł, a w dniu [...].05.2009 r. – [...]). Ponieważ kwoty wypłaconych świadczeń podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi, od każdej z wpłaconych kwot zostały pobrane należne organowi odsetki. Tym samym na poczet wypłaconych najwcześniej świadczeń została zarachowana kwota [...] złotych, a kwota [...] złotych zarachowana została na poczet należnych odsetek. W związku z powyższym do zwrotu z tytułu wypłaconych świadczeń pozostała kwota [...] złotych należności głównej powiększona o należne odsetki. W tym stanie rzeczy Prezydent W. decyzją z 2011 r. (bez daty dziennej) nr [...] orzekł na podstawie art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. – o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.) o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego – J. G. wypłaconych na rzecz A. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] złotych wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] złotych i naliczane będą do dnia spłaty całości zadłużenia. Od decyzji tej J. G. wniósł odwołanie zarzucając jej naruszenie art. 107 k.p.a., poprzez brak wskazania daty jej wydania. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] maja 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Prezydenta W. Wskazując na treść art. 27 ustawy z 7 września 2007 r. Kolegium wywodziło, że z przepisu tego wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu organowi właściwemu wierzyciela świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. Na organie właściwym wierzyciela ciąży zaś obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania tych świadczeń. Odnosząc się zaś do podniesionego w odwołaniu zarzutu dotyczącego braku wskazania pełnej daty wydania decyzji przez organ pierwszej instancji organ powołując się na poglądy orzecznictwa oraz doktryny wywodził, że błędne oznaczenie daty wydania decyzji może być przedmiotem sprostowania, zaś sam brak daty nie pozbawia pisma charakteru decyzji administracyjnej i nie powoduje, że nie wywołuje ona skutków prawnych. Jednocześnie organ wyjaśnił, że brak daty na zakwestionowanej decyzji, wynika z błędu wydruku w systemie informatycznym Sygnity obsługującym świadczenia rodzinne i fundusz alimentacyjny. Natomiast jak wynika, z przekazanych przez organ pierwszej instancji informacji, w systemie tym przedmiotowa decyzja opatrzona jest datą [...] lutego 2011 r. Do akt dołączono również wydruk wysłanej korespondencji, na podstawie którego można ustalić, iż przedmiotowa decyzja została wysłana w dniu [...] marca 2011 r., co umożliwia ocenę jej skutków prawnych, w kontekście obowiązującego w dacie wydania decyzji stanu prawnego. Kolegium wytknęło jednocześnie Prezydentowi W., iż w podstawie prawnej swojej decyzji przywołał on błędnie art. 138 § 2 k.p.a., który to przepis ma zastosowanie wyłącznie do decyzji wydawanych przez organ odwoławczy. Uchybienie to jednak zdaniem organu pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Na powyższą decyzję J. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi powtórzył on podnoszone na etapie postępowania odwoławczego zarzuty odnoszące się do braku wskazania w decyzji organu pierwszej instancji daty jej wydania, co stanowi rażące naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. 1 k.p.a. Niedopuszczalne było zatem utrzymanie w mocy decyzji obarczonej taką wadą prawną. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny w ramach tych kryteriów zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] maja 2011 r., nr [...], Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona, co skutkuje uchyleniem tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. z 2011 r. (bez daty dziennej)., nr [...], aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta W. z 2011 r., którą organ ten zobowiązał w trybie art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. – o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.; dalej: "p.o.u.a.") dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami, przyznanych na rzecz A. G. (a wypłaconymi jej matce B. K.) w oparciu o decyzję Prezydenta W. z [...] listopada 2011 r. nr [...], w wysokości pomniejszonej o zwrócone przez B. K. w toku pobierania świadczenia kwoty. Na wstępie podnieść należy, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego, jest świadczeniem wypłacanym przez Państwo zamiast alimentów, w sytuacji gdy osoba na której ciąży obowiązek alimentacyjny nie wywiązuje się z tego zobowiązania. Jest to świadczenie zwrotne, które co do zasady obciąża dłużnika alimentacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl ust. 2 ww. artykułu, decyzję w sprawie zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania tych świadczeń. Postępowanie wyjaśniające w sprawie nałożenia na dłużnika alimentacyjnego obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń jest, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, postępowaniem znacznie uproszczonym, gdyż sprowadza się ono w istocie do ustalenia czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy określone w niej świadczenia zostały osobie uprawnionej wypłacone (por. wyrok WSA z 21.10.2010 r. II SA/Po 491/10, Lex nr 754443). Nie oznacza to jednak, że w postępowaniu tym organ zwolniony jest z obowiązku stosowania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej oraz uwzględniania w toku załatwiania spraw interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. To zaś oznacza, że w sytuacji gdy organ wierzyciela dysponuje informacjami wskazującymi na uzyskiwanie w okresie świadczeniowym przez osobę uprawnioną należnych jej alimentów (a taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie), winien powstrzymać się do wydawania decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, do czasu ustalenia czy były one świadczeniami należnymi czy też nie w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d powołanej wyżej ustawy. Zważyć bowiem należy, że w sytuacji poboru nienależnych świadczeń obowiązek ich zwrotu, wraz z należnymi odsetkami obciąża osobę, która te świadczenia pobrała (art. 23 ust. 1 p.o.u.a.), a nie dłużnika alimentacyjnego. Przy czym co należy podkreślić ustawodawca w sposób odmienny określił zasady naliczania odsetek ustawowych obciążających beneficjenta świadczeń nienależnie pobranych od odsetek naliczanych od wypłaconych świadczeń zwracanych przez dłużnika alimentacyjnego. W pierwszym przypadku odsetki te bowiem naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (art. 23 ust. 7 p.o.u.a.), w drugi zaś naliczane są one już od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia (art. 27 ust. 1a p.o.u.a.). To zaś przekłada się niewątpliwie na ostatecznie ustaloną łączną kwotę świadczeń i odsetek podlegających zwrotowi przez dłużnika alimentacyjnego, w sytuacji gdyby jedynie część z tych świadczeń była świadczeniami nienależnymi. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że w toku pobierania przez B. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na rzecz A. G., otrzymywała ona od dłużnika alimenty. Nie jest również kwestionowaną okolicznością, że w trakcie pobierania tych świadczeń B. K. dokonała, tytułem zwrotu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, wpłaty na rachunek organu łącznej kwoty [...] złotych. Z akt przekazanych do Sądu, ani z treści decyzji nie wynika natomiast, czy ww. kwota (uiszczona w trzech transzach), pomniejszająca dług na rachunku funduszu alimentacyjnego, traktowana była przez organ wierzyciela jako zwrot nienależnie pobranych świadczeń obciążający osobę, która je pobrała, czy też traktowana była przez ten organ jak wpłaty dokonywane przez dłużnika alimentacyjnego. Brak jest również dokumentów (wyjąwszy lakoniczną notatką służbową sporządzoną w dniu [...] lutego 2011 r. – k. 83) potwierdzających daty dokonywania tych wpłat. To zaś uniemożliwia kontrolę poprawności ich zaksięgowania i naliczonych odsetek, które jak wyżej wskazano, w zależności od osoby zobowiązanej do zwrotu, naliczane są bądź do dnia następującego po dniu wypłaty (w stosunku do dłużnika), bądź od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty (w przypadku gdy do ich zwrotu zobowiązany jest beneficjent świadczenia). Z akt sprawy nie wynika również by rozpoznając sprawę organy w ogóle ustalały, czy z uwagi na otrzymywane przez B. K. w okresie świadczeniowym alimenty, wypłacone jej wówczas świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w świetle art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów są świadczeniami należnymi czy też nie. Niepoczynienie w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń, oznacza, że stan faktyczny sprawy niezbędny do jej zakończenia nie został należycie wyjaśniony, a samo postępowanie przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż niewyjaśnione okoliczności faktyczne mają bezpośrednie przełożenie na ustalenie osoby zobowiązanej do zwrotu wypłaconych świadczeń. Z tego też względu wydane w sprawie przez organy obu instancji decyzje nie mogą się ostać. Sąd nie podziela natomiast zarzutów skargi, iż z uwagi na niezamieszczenie w rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji pełnej daty, akt ten obarczony jest wadą rażącego naruszenia prawa. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w przytoczonym przez Kolegium wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dni 10 września 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1515/08 (Lex nr 529887), iż brak daty nie pozbawia pisma charakteru decyzji administracyjnej, lecz stanowi wadliwość, która może być usunięta w trybie art. 113 k.p.a. O tym wszak, czy określone pismo można zakwalifikować jako decyzję administracyjną decydują cztery składniki: oznaczenie organu administracji wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji. Te zaś elementy w rozstrzygnięciu Prezydenta W. były zachowane. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni stanowisko Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu, ustali w oparciu o dokumenty księgowe, kiedy dokładnie B. K. dokonała wpłat na poczet wypłaconych jej z funduszu alimentacyjnego świadczeń, oceni poprawność rozliczenia tych wpłat, a także skutki pobierania alimentów przez ww. w okresie pobierania świadczeń alimentacyjnych. Podjęte zaś rozstrzygnięcie, którego treści skład orzekający w niniejszej sprawie nie przesądza, właściwie uzasadni stosując się do reguł ustanowionych w art. 107 § 3 k.p.a.