II SA/Po 491/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2010 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2010r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytuł wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2009r. Nr [...] znak [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/E. Brychcy /-/J. Zieliński /-/B. Drzazga Decyzją z dnia [...] 2009 r. nr [...] (znak: [...]) Prezydent Miasta P. działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm. zwanego dalej: "k.p.a.") oraz art. 12 ust. 2, art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm. zwanej dalej: "p.o.u.a.") ustalił J. B. wysokość należności z tytułu otrzymanych w okresie od 1 października 2008 r do 30 września 2009 r. przez S. B., świadczeń z funduszu alimentacyjnego na kwotę 3000,- zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia spłaty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że na mocy decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2008 r. nr [...], przyznano S. B. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 250,- zł miesięcznie, w okresie od 1 października 2008 r do 30 września 2009 r. W tym czasie organ wypłacił na rzecz osoby uprawnionej świadczenie w łącznej kwocie 3000,- zł, która na podstawie art. 27 ust. 1 p.o.u.a. podlega zwrotowi przez dłużnika alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ I instancji poinformował również, iż zgodnie a art. 27 ust. 1a ustawy odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. B.. Podniósł, iż w toku przeprowadzonego postępowaniu organy myliły jego córkę S. K. B.z inną osobą – S. K. B., która nie jest córką skarżącego i dla której zostały zasądzone alimenty od J. B. posiadającego PESEL [...], z którym z kolei był mylony skarżący J. B. (PESEL [...]). W związku z powyższym wyżej wymieniona decyzja nie odnosi się do skarżącego, lecz innej osoby o tym samym imieniu i nazwisku. Ponadto J. B. podniósł, iż jego córka S. K. B. jest na podstawie szczególnych przepisów, jako spadkobierczyni, uprawniona do świadczeń dla kombatantów, potwierdzonych decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Z kolei zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie o ile dochody z majątku dziecka nie są wystarczające na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z dnia [...] 2010 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powołując się na treść art. 27 p.o.u.a., organ odwoławczy podniósł, iż dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami oraz wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji, w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 27 ust. 7 ustawy, organ wierzyciela zobowiązany jest także do przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu, informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz szczegółową informacje o wysokości zobowiązań dłużnika wobec Skarbu Państwa, z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych. W ocenie Kolegium decyzja organu I instancji została wydana prawidłowo i nie zachodzą podstawy by podważać słuszność takiego rozstrzygnięcia. Podnoszona przez skarżącego zasadność nałożenia na niego obowiązku alimentacyjnego, nie jest przesłanką do uchylenia wobec niego obowiązku zwrotu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Alimenty na rzecz S. K.B. zostały zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 20 września 2006 r. (sygn. akt III [...]) i jedynie w postępowaniu sądowym można podważyć zasadność nałożenia takiego obowiązku. Okoliczność przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynikała z bezskuteczności egzekucji alimentów od zobowiązanego. Nadto, z uwagi na trudną sytuację materialną dłużnika alimentacyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze poinformowało skarżącego, iż zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 i 3 p.o.u.a. może on wystąpić z wnioskiem do organu właściwego wierzyciela o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odroczenie ich płatności albo rozłożenie na raty. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, J. B. wniósł o jej uchylenie. Zarzucił, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się do przedstawionych przez niego dowodów, które mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a z których wynika, że władze Miasta P. nadały jego dane osobowe innej osobie. Dodatkowo wyjaśnił, iż nie poczuwa się do zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego w P. w sprawie o sygn. III [...] renty alimentacyjnej. Zdaniem skarżącego dwoje członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., którzy podpisali się pod zaskarżoną decyzją podlega wyłączeniu w sprawie. M. W. z racji pełnienia funkcji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. oraz M. P., z uwagi, iż w 1994 r. "zajmowała się sprawami" ojca skarżącego – J.B., który dochodził odszkodowania za prace przymusowe w Niemczech i "w wyniku tej pomocy powstała szkoda na kwotę 13 500 000 mln złotych przed denominacją". Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wyjaśnił, iż zarzut pominięcia załączonych do odwołania dokumentów jest chybiony, gdyż nie pozostawały one w związku z treścią odwołania oraz nie dotyczyły przedmiotu postępowania odwoławczego. Nieuzasadnionym jest również wniosek skarżącego o wyłączenie członków Kolegium tylko z uwagi, iż podczas prowadzenia innych czynności zawodowych mieli oni styczność ze skarżącym i mogli być z tego powodu stronniczy w niniejszym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów w niej nie podniesionych. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej: p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych innych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, lecz sąd nie jest związany zarzutami skargi, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wynika z tego obowiązek wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. W tej sytuacji, Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż zgodnie z treścią 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Ustęp 1a stanowi, iż odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Z kolei art. 27 ust. 2 p.o.u.a przewiduje, iż organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z wyżej wymienionych przepisów wynika, zatem ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Analiza powyższych przepisów pozwala nadto na stwierdzenie, iż decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego, wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Należy zauważyć, iż decyzja wydana na podstawie wyżej przytoczonych przepisów, powinna spełniać przesłanki formalne, o których mowa w art. 107 K.p.a. Niewątpliwie istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie, które powinno w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie, zawierające przesłanki, którymi kierował się organ, umożliwi stronie skuteczną obronę swoich interesów. W art. 107 § 3 K.p.a ustawodawca określił, iż uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji. Organ musi zatem uzasadnić starannie i należycie swoje stanowisko w rozpatrywanej sprawie, wskazując w szczególności fakty, które uznał za udowodnione. Obowiązek prawidłowego sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, zwłaszcza tych, które nakładają na strony określone nakazy lub zakazy, tak aby zapobiec stosowaniu środków przymusu. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygn. II SA/Wa 1245/08, opubl. w LEX nr 475217). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że decyzja organu I instancji nie spełniła przesłanki formalnej, jaką powinna spełniać decyzja administracyjna. Nie zawiera, bowiem uzasadnienia odpowiadającego wymogom cytowanego wyżej przepisu - art. 107 § 3 k.p.a. W decyzji z dnia 8 grudnia 2009 r., organ I instancji podaje bowiem finalną kwotę, do zwrotu której zobowiązana jest strona, nie przedstawiając sposobu przeprowadzenia obliczeń oraz nie wskazując kiedy i jakiej wysokości kwoty zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Nie wskazano również czy jakiekolwiek kwoty zostały wpłacone na fundusz tytułem zwrotu wypłaconych świadczeń. W aktach administracyjnych na k. 31 znajduje co prawda wydruk obrazujący stan zadłużenia J.B. względem Funduszu Alimentacyjnego w okresie rozliczeniowym od 1 października 2008 r do 8 grudnia 2009 r. , jednakże brakuje informacji, kto i na podstawie jakich danych sporządził to zestawienie. Brak tej informacji w uzasadnieniu decyzji jest o tyle istotny, iż zgodnie z treścią art. 27 ust. 1a p.o.u.a. odsetki do zwrotu których zobowiązany jest dłużnik alimentacyjny, są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty, a zatem decyzja winna zawierać dane umożliwiającą prawidłowe naliczenia tych odsetek przez dłużnika. Ponadto Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2010 r w sprawie II SA/Po 199/10 (opubl. LEX nr 585370), iż to już w decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 27 ust. 2 p.o.u.a. winny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania, wraz ze wskazaniem na podstawie jakiej stopy procentowej, w jakiej wysokości, od jakich kwot i od jakich dat odsetki te są naliczane. Natomiast w swojej decyzji Prezydent Miasta P. wskazał jedynie kwotę należności głównych stwierdzając, iż winna być ona powiększona o należne odsetki ustawowe. Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie uznał, iż brak powyższych elementów w sentencji i w uzasadnieniu decyzji organu I instancji uniemożliwia stronie skuteczną ochronę swych praw. Wszystkie wskazane powyżej uwagi dotyczące decyzji Prezydenta Miasta P. odnieść można również do orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., które utrzymało decyzję pierwszoinstacyjną w mocy nie eliminując w żaden sposób wskazanych powyżej braków. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, iż uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie nie tylko przy ocenie jej prawidłowości przez organ wyższego stopnia, ale także daje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji możliwość polemiki ze stanowiskiem organu i to zarówno, jeśli idzie o ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, jak i dokonaną przez organ wykładnię przepisów prawa będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Nieuzasadnienie zaś decyzji w sposób właściwy narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art. 7 - 10 k.p.a.), a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: 25 listopada 2009 r., sygn. I OSK 558/09, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, z dnia 16 marca 1998 r., sygn. II SA 96/98, publ. Lex nr 41681; z dnia 28 października 1998 r., sygn. I SA/Gd 1651/96; z dnia 13 grudnia 1988 r., sygn. II SA 497/88 publ. ONSA 1989, nr 2, poz. 68, Lex nr 10079 i z dnia 8 maja 1998 r., sygn. I SA/Lu 380/97 – nie publik.). W związku z powyższym, skoro decyzja organu pierwszej instancji nie spełniała wymogów art. 107 § 3 k.p.a., nie zawierała bowiem poprawnego uzasadnienia faktycznego, a materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie dawał możliwości usunięcia tego braku przez organ odwoławczy, to organ ten winien był decyzję tę uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia. Wobec zaistnienia wskazanych wyżej uchybień procesowych, jakich dopuściły się organy obu instancji zaistniała koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazane powyżej braki dotyczące zebranego materiału dowodowego i kompletności uzasadnień wydanych w sprawie decyzji obu instancji, uniemożliwiały sądowi merytoryczną kontrolę zaskarżonej decyzji i utrzymanej przez nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy sprawy a wyniki poczynionych ustaleń uzewnętrznić w uzasadnieniu wydanej decyzji administracyjnej. Uwzględnienie skargi czyniło koniecznym na gruncie art. 152 p.p.s.a orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku. /-/ E. Brychcy /-/ J. Zieliński /-/ B. Drzazga