I SA/Wa 1509/12
WyrokWSA w Warszawie2013-02-13
Skład orzekający: Tomasz Szmydt, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Jolanta Dargas
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która została przeznaczona pod budowę drogi publicznej i na której posadowiono infrastrukturę techniczną, pomimo braku jednoznacznych ustaleń co do terminu rozpoczęcia i zakończenia realizacji celu wywłaszczenia?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając, że organy administracji nie wykonały w pełni wiążących wskazań sądu zawartych w poprzednim orzeczeniu. Pomimo że zwrot nieruchomości zajętej pod drogę publiczną jest niemożliwy, organy nie ustaliły jednoznacznie, kiedy cel wywłaszczenia został zrealizowany, w szczególności czy prace rozpoczęto w terminie 7 lat od ostateczności decyzji wywłaszczeniowej, ani nie ustaliły okresu obowiązywania decyzji lokalizacyjnej oraz jej zgodności z ówczesnym planem zagospodarowania przestrzennego. Niewykonanie tych wskazań, mimo braku zmiany stanu prawnego lub faktycznego, stanowi naruszenie art. 153 PPSA.Stan faktyczny
Skarżąca H.K. domagała się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przeznaczonej pod budowę ulicy. Organy administracji odmówiły zwrotu, argumentując, że nieruchomość została zagospodarowana pod drogę publiczną i infrastrukturę techniczną. W poprzednim postępowaniu WSA uchylił decyzję organu, wskazując na konieczność wyjaśnienia kwestii związanych z terminowością realizacji celu wywłaszczenia oraz zgodnością decyzji lokalizacyjnej z planem zagospodarowania przestrzennego. Organy po ponownym rozpatrzeniu sprawy podtrzymały odmowę, jednak skarżąca zarzuciła im niewykonanie wskazań sądu.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2010 r.; stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej H.K. kwotę 457 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej H.K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] czerwca 2012 r. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania H. K. – od decyzji Prezydenta W. nr [...] z [...] lipca 2010 r. orzekającej o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] i [...] z obrębu [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z [...] lipca 2010 r. Prezydent W. orzekł o odmowie zwrotu wyżej wskazanej nieruchomości.
H. K. wniosła o uchylenie tej decyzji. W odwołaniu podniosła, że nie otrzymała decyzji Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2010r. osobiście lecz przesyłka została wrzucona do skrzynki na listy, co skarżąca stwierdziła dopiero w dniu 26 lipca 2010 r. Podanie dokładnej daty nie było możliwe z uwagi na obchodzone w tym dniu przez skarżącą imieniny.
Postanowieniem nr [...] z [...] września 20l0 r. Wojewoda [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez H. K. od decyzji Prezydenta W. z [...] lipca 2010 r. W wyniku złożenia przez H. K. skargi na postanowienie Wojewody [...], wyrokiem z 27 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2177/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd stwierdził, że sprawa prawidłowości doręczenia decyzji wymaga ponownego wyjaśnienia, z uwagi na złożone w tej sprawie przez zainteresowaną zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa do Prokuratury Rejonowej w W.
Organ ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalono, iż postępowanie dotyczące podrobienia podpisu H. K. na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji Prezydenta W. z [...] lipca 2010 r. zostało zakończone. Wyrokiem z [...] listopada 201l r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w W. orzekł o podrobieniu podpisu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru ww. decyzji. Organ II instancji po przeprowadzeniu ponownego postępowania wyjaśniającego uznał, iż odwołanie H. K. zostało złożone w terminie i podlega rozpatrzeniu przez Wojewodę [...].
Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż przedmiotowa nieruchomość położona w W. przy ulicy [...], stanowiąca działkę ewidencyjną nr [...] i [...]z obrębu [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Urzędu W. - [...] z [...] kwietnia 1978 r. nr [...] i stanowiła w dniu wywłaszczenia własność M. W. Zgodnie z decyzją o lokalizacji inwestycji nr [...] z [...] lutego 1977 r. przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona pod budowę ulicy [...].
Spadek po M. W., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. I Wydział Cywilny z [...] lutego 1985r., sygn. akt [...], nabyły córki: K. K., H. K. po 1/3 każda z nich oraz wnuczki B. L. i E. K. (H.) po 1/6 części spadku.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w W. Wydział I Cywilny z [...] kwietnia 2006r. sygn. akt [...] spadek po K. K. nabyła jej córka E. U. w całości.
Pismem z 8 lipca 1996 r. K. K. i H. K. oraz pismem 29 października 1996 r. B. L. i E. K.wystąpiły z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
W dniu 6 sierpnia 2007 r. o zwrot działki [...] i [...] wystąpiła E.U.
Starosta Powiatu [...] decyzją z [...] lutego 2002 r. nr [...] odmówił zwrotu nieruchomości położonej przy ul. [...] stanowiącej część dawnej działki nr [...] i [...] z dawnego obrębu [...] ozn. jako działki nr [...] i [...] z obrębu [...] o łącznej pow. [...] m 2.
Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2002r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania H. K. i B. L. utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] z [...] lutego 2002 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 czerwca 2004r. sygn. akt I SA 2778/02 po rozpatrzeniu skargi H. K. i B. L., uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] października 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu [...].
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent W. decyzją z [...] lipca 2010 r. nr [...] odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Prezydent ustalił, że właścicielem nieruchomości objętych decyzją wywłaszczeniową z [...] kwietnia 1978r. jest Skarb Państwa a władającym Urząd W. Nieruchomości te wykazane są w wypisie z rejestru gruntów jako drogi. Na przedmiotowych działkach została wybudowana podziemna infrastruktura techniczna tj. kable energetyczne niskiego i wysokiego napięcia oraz kolektor ściekowy. W konsekwencji organ I instancji ustalił, że na działkach nr [...] i [...] z obrębu [...] cel wywłaszczenia budowy ulicy [...] został zrealizowany.
Prezydent uznał, iż zadośćuczynienie roszczeniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, a zajętej obecnie pod drogę publiczną na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospdarce nieruchomościami prowadziłoby do skutku sprzecznego z prawem polegającego na nabyciu przez osobę fizyczną nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej.
H. K. wniosła odwołanie od decyzji Prezydenta W.
z [...] lipca 2010 r., zarzucając organowi naruszenie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 lub 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998 r. Nr 133, poz. 872 ze zm.), art. 6-10,77 § 1 i 107 § 3 kpa oraz art. 153 p.p.s.a.
Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy wskazał, że stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeśli stosownie do przepisu art. 137 ust. 1 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Zgodnie z dyspozycją art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu albo,
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel nie został zrealizowany.
W ocenie Wojewody [...], organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy i wyczerpujący przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w konsekwencji którego uznał, iż na omawianej nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany w rozumieniu art. 137 ustawy oraz, że nie może zostać zwrócona nieruchomość znajdująca się w liniach rozgraniczających drogi publicznej.
Organ wyjaśnił, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na wniosek Wojewódzkiego Zarządu Dróg i Mostów złożony 3 listopada 1977 r., został oznaczony jako budowa ulicy [...] - zgodnie z decyzją o lokalizacji inwestycji nr [...] z [...] lutego 1977 r.
Pismem z dnia 21 grudnia 200l r. Urząd Gminy W. [...] Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami poinformował, iż zgodnie z danymi technicznymi nr [...] oraz projektem planu zagospodarowania przestrzennego P. [...] w oparciu o decyzję lokalizacyjną, działki nr [...] i [...] znajdują się w liniach rozgraniczających ulicy [...]. Ponadto, poinformowano wówczas, iż na przedmiotowych działkach została wybudowana podziemna infrastruktura techniczna tj. kable elektroenergetyczne niskiego i wysokiego napięcia oraz kolektor ściekowy. W odwołaniu H. K. nie kwestionuje, że aktualnie na przedmiotowych działkach znajdują się urządzenia związane z infrastrukturą ulicy.
Z pisma Zarządu Dróg Miejskich z 3 grudnia 2008 r. wynika, że działki ewidencyjne [...] i [...] przeznaczono pod II etap budowy ulicy [...], który na tym terenie został zrealizowany. Za istotny dowód w niniejszej sprawie należy, w ocenie organu, uznać również protokół przyjęcia do eksploatacji ul. [...] odcinek [...] - [...] z [...] lutego 1984r.
Jak ustalił organ I instancji z treści odbitki mapy zasadniczej miasta wynika, że działki ew. nr [...] i [...] z obrębu [...] położone są w granicach zieleni ulicznej przez działki biegną przewody elektryczne niskiego i wysokiego napięcia.
Wojewoda wyjaśnił, że zgodnie z definicją drogi zawartą w art. 4 pkt 1 i 2 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 71 poz.838), drogą jest budowla wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowaną w pasie drogowym tj. wydzielonym liniami granicznymi gruncie wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Stosownie do § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 2 marca 1999 r. przez linię rozgraniczającą drogę rozumie się granice terenów przeznaczonych na pas drogowy lub pasy drogowe ustalone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu; w liniach rozgraniczających drogi na terenie zabudowy ulicy mogą znajdować się również urządzenia infrastruktury technicznej nie związanej z funkcją komunikacyjną drogi.
Przepis art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych przewiduje, że drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność samorządu województwa, powiatu lub gminy. Przepis ten określa strukturę własnościową dróg publicznych w sposób niedopuszczający wyjątków.
Drogi publiczne traktowane są jako rzeczy wyłączone z powszechnego obrotu. Z art. 2 ustawy o drogach publicznych wynika bowiem zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz podmiotów innych niż wymienione w tym przepisie. Jedyna dopuszczalna forma obrotu nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne polegać może na przeniesieniu własności między podmiotami wymienionymi w art. 2a ustawy o drogach publicznych, wyłącznie w razie zmiany przynależności drogi publicznej do określonej kategorii.
Mając powyższe na uwadze organ wojewódzki uznał, że nieruchomość usytuowana w liniach rozgraniczających drogi publicznej nie może zostać zwrócona na rzecz spadkobierców byłej właścicielki. Niezależnie od faktu, że taka nieruchomość jest wyłączona z powszechnego obrotu, to działka będąca przedmiotem niniejszego postępowania została zagospodarowana zgodnie z celem jej wywłaszczenia – pod budowę ulicy [...] w terminie określonym w ustawie.
Ustosunkowując się do zarzutu odwołania w kwesti odszkodowania Wojewoda [...] wyjaśnił, że w decyzji wywłaszczeniowej ustalono odszkodowanie na rzecz M. W. Decyzja ta stała się prawomocna.
Jednocześnie, Wojewoda wskazał, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, organ nie ma obowiązku badać prawidłowości wydania decyzji wywłaszczeniowej, w tym kwestii odszkodowania. Odnosząc się do sformułowania odwołującej, że intencją jej było zrealizowanie praw obejmujących wszystkie roszczenia, które mogą wchodzić w grę po zajęciu gruntu pod drogę, organ wyjaśnia, że zmiana treści wniosku i jego podstawy prawnej na etapie postępowania odwoławczego nie jest dopuszczalna według przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2000 r. sygn. akt V SA 699/99).
W związku powyższym Wojewoda uznał, że organ pierwszej instancji słusznie orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej działkę ewidencyjna nr [...] i [...] z obrębu [...].
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła H. K. Wniosła o:
I. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, z uwagi na ich wydanie z rażącym naruszeniem następujących przepisów:
1) prawa materialnego mających wpływa na wynik sprawy, tj. art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej: ugn) w zw. z art. 153 ppsa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na podjęciu decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, pomimo tego, że organ nie zbadał czy w sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art. 137 ust. 1 ustawy, a w szczególności, czy na wywłaszczonej nieruchomości w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7-9 kpa, 11 kpa, 77 kpa, 80 kpa, 64 § 2, 107 § 3 kpa w związku z art. 153 ppsa, poprzez ich niezastosowanie polegające na tym, że:
a) w aktach brak jest decyzji lokalizacyjnej z [...] lutego 1977 r., na którą powołuje się organ administracji, nie zawarto żadnych ustaleń co do czasu jej obowiązywania (ewentualnie utraty przez nią mocy) oraz zgodności z ówczesnym planem zagospodarowania przestrzennego, nie wyjaśniono kiedy zostały rozpoczęte prace związane z realizacją inwestycji w postaci drogi na przedmiotowym gruncie oraz czy fakt ten miał miejsce przed, czy po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna,
b) nie udzielono stronie stosownych informacji celem ochrony jej praw oraz konsekwencji podjętych przez nią działań,
c) stwierdzono, że strona wnosząc o przyznanie odszkodowania dokonała modyfikacji treści wniosku na etapie postępowania odwoławczego w sytuacji, gdy wniosek strony miał przez całe postępowanie taką samą intencję - uzyskanie zwrotu nieruchomości lub otrzymanie stosownego odszkodowania za wywłaszczenie (przejęcie);
II. Zasądzenie od Wojewody [...] w [...] na rzecz skarżącej kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty, podnosząc m.in., że organy nie uwzględniły oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 czerwca 2004 r.
W uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć organy rozpatrywanie przesłanek art. 137 ustawy ograniczyły tylko do przytoczenia jego regulacji i wskazania, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Pozostała argumentacja skupia się wokół udowodnienia, że na przedmiotowych działkach infrastruktura techniczna została wybudowana oraz na wskazaniu, że nie mogą one być zwrócone, ale w odniesieniu do regulacji innych niż art. 137 ugn. Organy nie przeprowadziły ustaleń w zakresie wystąpienia przesłanek z art. 137 ust. 1 ustawy, a w szczególności, czy na wywłaszczonej nieruchomości w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia. Nie skupiono się na terminie, pomimo tego, że przepis wyraźnie wprowadza cenzus czasowy oraz, że Sąd bezpośrednio zwrócił na to uwagę na str. 5 wyroku.
Skarżąca zarzuciła, że pomimo wskazań Sądu organy obu instancji nie zastosowały się do jego zaleceń, a w szczególności:
- nie zawarto żadnych ustaleń co do czasu obowiązywania decyzji lokalizacyjnej z [...] lutego 1977 r. o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej (ewentualnie utraty przez nią mocy) oraz brak jest ustaleń organów obu instancji w zakresie odnoszącym się do zgodności tej decyzji z ówczesnym planem zagospodarowania przestrzennego,
- nie wyjaśniono kiedy zostały rozpoczęte prace związane z realizacją inwestycji w postaci drogi na przedmiotowym gruncie oraz, czy fakt ten miał miejsce przed, czy po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna.
- nie przyjęto za wystarczającego stanowiska skarżącej, że występując pismem z 8 lipca 1996 r. o przywrócenie własności przedmiotowej działki miała ona na myśli nie tylko stwierdzenie naruszenia prawa w odniesieniu do nie zrealizowania we właściwym czasie celu na jaki została jej nieruchomość wywłaszczona ale również chodziło o uzyskanie zwrotu w naturze tej nieruchomości, a w przypadku przeszkód do jego dokonania o wypłatę należnego z tytułu dokonanego wywłaszczenia tej nieruchomości odszkodowania.
Skarżąca zarzucając naruszenie przepisu art. 107 § 3 kpa podniosła, że organ nie zebrał i nie poddał analizie dowodów przedstawionych przez sąd i stronę, a w uzasadnieniu decyzji, nie wyjaśnił dlatego te dowody pominął, czy też nie dał im wiary. Obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie i nie może być przerzucony na stronę. Ciężar dowodu na mocy art. 77 kpa obciąża organ administracyjny. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zaskarżona decyzja została wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 czerwca 2004 r., sygn. I SA 2778/02.
Stosownie do art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: "ppsa", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą
w sprawie ten sąd oraz organ którego działanie, bezczynności lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Podnieść należy, że o cena prawna, o której mowa w art. 153 ppsa, może odnosić się do przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego oraz dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie. Z kolei wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania stanowią konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Mają one wytyczać kierunek działania organu przy ponownym przyszłym rozpoznaniu sprawy, określają sposób ich postępowania w przyszłości. Zmierzają do uniknięcia błędów już popełnionych oraz wskazują kierunek, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek (por. wyrok NSA z 13XII 2011 r., II OSK 2250/11).
Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy wskazać należy, że Sąd
w wyroku z 25 czerwca 2004 r. wskazał, że w aktach brak jest decyzji lokalizacyjnej z [...] lutego 1977 r., ustaleń co do czasu jej obowiązywania oraz zgodności z ówczesnym planem zagospodarowania przestrzennego oraz że nie wyjaśniono, kiedy rozpoczęte zostały prace związane z realizacją inwestycji w postaci drogi, a ponadto Sąd wskazał na braki we wnioskach o zwrot nieruchomości.
Organy administracji rozpoznając ponownie sprawę wykonały wskazania Sądu jedynie w zakresie dotyczącym załączenia decyzji lokalizacyjnej oraz wezwania stron do sprecyzowania wniosku. W pozostałym zakresie wskazania te nie zostały wykonane.
Wprawdzie należy zgodzić się z organem, że nie jest możliwy zwrot nieruchomości, na której została wybudowana droga publiczna, jednakże wobec treści wiążących wskazań zawartych w wyroku Sądu z 25 czerwca 2004 r. Sąd orzekający w niniejszej sprawie, mając na względzie przepis art. 153 ppsa, obowiązany jest zbadać, czy organy podporządkowały się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu i wszystkim wskazaniom co do dalszego postępowania.
Należy zauważyć, że obowiązek wynikający z art. 153 ppsa ciążący na organie i sądzie może być wyłączony jedynie w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych czyniących pogląd prawny nieaktualnym, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie.
W niniejszej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, wobec czego ocena prawna i wskazania Sądu są wiążące.
Otóż, wbrew stanowiskom organów, postępowanie administracyjne nie wykazało, kiedy cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Organ I instancji stwierdził, że na wywłaszczonych działkach powstała infrastruktura podziemna: przeprowadzono przewody energetyczne (kable niskiego i wysokiego napięcia), zbudowano kolektor ściekowy i kanalizację, jak również zaprojektowano zieleń uliczną. Ustaleń powyższych organ dokonał na podstawie pism wymienionych na str. 4 i 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Jednakże z powołanych przez organ dokumentów nie wynika, kiedy i jakie prace zostały wykonane. Otóż z pisma z 14 grudnia 2007 r. [...] (data prezentaty organu 18 grudnia 2007 r.) Naczelnika Delegatury Biura Architektury i Planowania Przestrzennego wynika, że na załączonej do pisma mapie naniesiono przebieg wydanej dla ul. [...] linii rozgraniczającej z [...] listopada 1996 r. , który jest nadal aktualny oraz że na działkach nr [...] i [...] oznaczonych na załączonej mapie kolorem czerwonym znajdują się inwestycje drogowe i sieciowe. Jednakże z treści pisma nie sposób wywieść czasu, w którym inwestycja była realizowana. Natomiast odnośnie przebiegu linii rozgraniczeniowej z 1996 r., to wskazać należy, że linie te nie zostały wyraźnie naniesione na mapę nie wskazano punktów granicznych pozwalających na identyfikację ich w terenie. Z kolei z pisma Zarządu Dróg Miejskich w W. z 3 grudnia 2008 r. (data prezentaty organu 8 grudnia 2008 r.) i załączonych do niego dokumentów również nie wynikają przesłanki istotne dla treści art. 137 ust.1 ustawy. Zarząd w piśmie tym powołuje się m.in. na bliżej nieokreślony projekt, zgodnie z którym przedmiotowa nieruchomość była przeznaczona pod infrastrukturę podziemną, podając, że inwestycję polegającą na budowie ul. [...] (odcinek od [...] do [...]) realizowano od 1 lipca 1976 r. do 30 listopada 1981 r. Zważywszy, że sam Zarząd twierdzi, że wywłaszczone działki przeznaczone były pod drugi etap budowy ul. [...] oraz mając na względzie, że decyzja lokalizacyjna była wydana [...] lutego 1977 r., a więc później niż rozpoczęcie budowy (od 1 lipca 1976 r.), budzi wątpliwość, czy protokół przyjęcia do eksploatacji z [...] lutego 1984 r. dotyczy inwestycji odnoszącej się do wywłaszczonych działek, czy też pierwszego do etapu budowy ul. [...].
Zważyć trzeba, że dopiero decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z [...] sierpnia 1997 r., zatwierdzono projekt budowy IV odcinka kolektora [...], a więc po przekroczeniu terminów z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wbrew stanowisku organu I instancji, z oględzin przeprowadzonych 4 lipca 2008 r., z oczywistych względów nie wynika, że przez działki przebiega infrastruktura podziemna ([...]), lecz to, że teren jest porośnięty trawą, a przez środek przebiega udeptana ścieżka.
Natomiast z powołanego przez organ II instancji pisma Naczelnika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z 21 grudnia 2001 r. wprawdzie wynika, że na spornych działkach wybudowano podziemną infrastrukturę techniczną, jednakże nie wynika z niego, kiedy to nastąpiło.
Organy nie wykonały więc wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie co do ustalenia, kiedy zostały rozpoczęte prace związane z realizacją inwestycji ani kiedy cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Wbrew wskazaniom Sądu, organy nie ustaliły również okresu obowiązywania decyzji lokalizacyjnej. Organy w tej kwestii powołały treść pisma z 18 stycznia 1997 r. Urzędu Gminy W. [...]. Jednakże pismo to znajdowało się w aktach sprawy już w czasie orzekania przez Sąd wyrokiem z 25 czerwca 2004 r., a wobec tego skoro Sąd polecił ustalanie tej kwestii, to należy przyjąć, że pismo było niewystarczające do tych ustaleń.
Ponadto organy nie ustaliły zgodności decyzji lokalizacyjnej z ówczesnym planem zagospodarowania przestrzennego. Organy wskazują na plan z 1992 r. lub na przyszły plan (tj. projektowany plan P. [...]). Jednakże plan późniejszy oraz przyszły - jeszcze nie uchwalony, z oczywistych względów nie był planem obowiązującym w dacie wydania decyzji lokalizacyjnej.
Z przyczyn wyżej wskazanych należy podzielić zarzuty skargi, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 153 ppsa w zw. z art. 136 ust.3 i art. 137 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, art. 7, 8, 77 § 1 , 80, 107 § 3 kpa, a także art. 138 § 1 pkt 1 kpa ,w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez nie ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości przesłanek z art. 137 ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomości oraz nie zbadania czy sporna nieruchomość znajduje się w pasie drogowym ul. [...].
Mając na uwadze wszystkie omówione okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i c) ppsa oraz art. 152 i 200 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 czerwca 2004 r. w sprawie sygn. I SA 2778/02.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło