I SA/Wa 1514/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2011 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę. I. Uzasadnienie faktyczne 1. Działka nr [...] o pow. [...] m2 stanowiąca własność T.K. (dalej powoływana jako poprzednia właścicielka) została nabyta przez Skarb Państwa aktem notarialnym z dnia [...] maja 1975 r. Rep. [...] w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r. (tj. Dz. U. 1974 r. Nr 10 poz. 64 ze zm.) Wskazaną umową Skarb Państwa w zamian za ww. nieruchomość oddał T.K. w użytkowanie wieczyste działkę nr [...] o pow. [...] m2 położoną w M. przy ul. [...] oraz wypłacił rekompensatę w wysokości [...] zł. Umowa powyższa została zawarta w wykonaniu decyzji Naczelnika Powiatu w W. z dnia [...] marca 1975 r. nr [...]. 2. Postępowanie o zwrot zainicjowane wnioskiem poprzedniej właścicielki z dnia 21 stycznia 1991 r. zostało zakończone decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 1997 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] maja 1997 r. o odmowie zwrotu powołanej nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 listopada 1999 r. oddalił skargę poprzedniej właścicielki na powyższą decyzję Wojewody. 3. Wnioskiem z dnia 7 maja 2009 r. S.K. - ustawowy spadkobierca poprzedniej właścicielki (postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] maja 2004 r. sygn. akt I [...]) ponownie wystąpił o zwrot przedmiotowej działki – oznaczonej obecnie jako działka nr [...] z obrębu [...]. 4. Starosta Powiatu W. decyzją z dnia [...] września 2009 r. odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nieruchomość nie może być zwrócona, ponieważ nie istniej możliwość zwrotu nieruchomości wywłaszczonej bez jednoczesnego zwrotu nieruchomości zamiennej. W przedmiotowej sprawie brak jest możliwości spełnienia tego warunku, ponieważ umową z dnia [...] czerwca 1976 r. Rep. [...] – była właścicielka zbyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zamiennej na rzecz osób trzecich. 5. Od powyższej decyzji odwołał się S.K. (zwany dalej skarżącym), wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i zwrot przedmiotowej nieruchomości. 6. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 42 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969r. Nr 22, poz. 159 ze zm). Z akt sprawy wynika, że T.K., której odmówiono pozwolenia na budowę ubiegała się o zamianę gruntu. Wprawdzie w § 11 umowy expressis verbis wymieniono, że umowa została zawarta na podstawie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, lecz zapis ten i przywołanie tego przepisu nie decydują o tym, iż czynność prawna objęta tą umową stanowiła wywłaszczenie w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. - dalej ugn). Organ wskazał, że pomijając nawet powyższą kwestię – decyzja organu pierwszej instancji o odmowie zwrotu jest prawidłowa z uwagi na obiektywny brak możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej. Z treści art. 140 ust. 1 ugn wynika jednoznacznie, iż nieruchomość wywłaszczona może być zwrócona tylko wtedy, gdy istnieje fizyczna możliwość zwrotu nieruchomości zamiennej. II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu 1. Na powyższą decyzję Wojewody [...] S.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniesiono, że w sprawie powinien być zastosowany art. 136 ust. 3 ugn bez zastosowania art. 140 ust. 1 ugn, bowiem istnieją materialnoprawne przesłanki do zwrotu nieruchomości. Skarżący wskazał, że nieruchomość została wywłaszczona pod zieleń parkową, ale następnie w planach z 1988 r. oraz 1998 r. przeznaczenie terenu zostało zmienione na zabudowę jednorodzinną willową. Spowodowało to wzrost wartości terenu do [...] zł za 1m2. 2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości zajmowane dotychczas stanowisko. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. 2. W pierwszej kolejności wskazać, należy że instytucja zwrotu nieruchomości wywłaszczonej stanowi realizację konstytucyjnej zasady wyrażonej w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, iż grunt może być przejęty tylko na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Zagwarantowanie prawa do zwrotu nieruchomości w przypadku niezrealizowania celu wskazanego w decyzji wywłaszczeniowej, mają właśnie stanowić gwarancję, że nieruchomość wywłaszczona nie zostanie wykorzystana na inny cel. Realizację tego prawa stanowi regulacja zawarta w art. 136-142 oraz art. 216 ugn. 3. Jednakże wskazać należy, że uprawnienie do żądania zwrotu nie jest uprawnieniem jednostronnym, lecz prawem powiązanym ściśle z zobowiązaniem. Uprawniony do żądania zwrotu występuje nie tylko w charakterze osoby, którą można traktować jako wierzyciela, lecz również jako dłużnik Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, zobowiązany do rozliczenia się z pobranego odszkodowania, w tym także do rozliczenia się z otrzymanej nieruchomości zamiennej jeżeli nadanie takiej nieruchomości miało miejsce – (tak SN w uchwale z dnia 8 kwietnia 1996 r. III CZP 29/96 oraz postanowienie z dnia 27 lutego 2002 r. III CKN 520/00). 4. Przepis art. 136 ust. 3 ugn stanowi wprost, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do treści art. 137 ugn stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 ugn. 5. Powyższy przepis nie może być jednak interpretowany w oderwaniu od pozostałych przepisów zawartych w rozdziale 6 omawianej regulacji. Chodzi tu w szczególności o art. 140 ust. 1 ugn, zgodnie z którym w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Treść tego przepisu jest jednoznaczna i prowadzi do wniosku, iż ustawodawca nie przewidział możliwości odzyskania nieruchomości wywłaszczonej bez jednoczesnego zwrotu nieruchomości zamiennej (tak NSA w wyroku z dnia 30 czerwca 2010 r. sygn. I OSK 1180/09). 6. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo uznały, że w sprawie ma zastosowanie art. 140 ust. 1 ugn, gdyż w ramach odszkodowania za przejęta nieruchomość T.K. otrzymała nieruchomość zamienną, która w przypadku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości podlega zwrotowi. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie jest możliwa do zrealizowania, gdyż skarżącemu nie przysługuje żadne prawo do nieruchomości zamiennej, które umożliwiłyby jej zwrot. Wynika bowiem z ustaleń organów, że T.K. aktem notarialnym z 1976 r. przeniosła prawo użytkowania wieczystego, które przysługiwało jej do nieruchomości zamiennej na rzecz innych osób. Z kolei osoby te przekształciły prawo użytkowania wieczystego w prawo własności. Nie istnieją więc obiektywne możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej. Konstrukcja przepisu art. 140 ust. 1 ugn, jest taka, że nie dopuszcza możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez jednoczesnego zwrotu nieruchomości zamiennej otrzymanej jako część odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. 7. Na marginesie należy wskazać, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozważania dotyczące tego, czy umowa z dnia [...] maja 1975 r. miała charakter wywłaszczeniowy, czy też nie są zbędne, ponieważ skoro umowa została zwarta z powołaniem na art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - to podlega ona pod zakres instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z art. 216 ust. 1 ugn. W tym zakresie ocena prawna wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 listopada 1999 r. w odmiennym stanie prawnym – dotyczącym interpretacji art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. 8. Zdaniem Sądu materiał dowodowy w sprawie był wystarczający dla wydania prawidłowej decyzji w sprawie. Nie wiadomo czego miałyby dotyczyć żądane przez skarżącego dodatkowe akta – ponieważ akta postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją są kompletne, a inne postępowania nie miały w tym przypadku żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia przez organ w zaskarżonej decyzji. Również zarzuty dotyczące wzrostu wartości przejętej nieruchomości i zmiany jej przeznaczenia nie mają jakiegokolwiek znaczenia w niniejszej sprawie. Dlatego też rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Wojewody [...] jest prawidłowe, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, co jednak nie miało wpływu na wynik postępowania. Tym samym skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu prze sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku