I SA/Wa 1514/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2012 r. sprawy ze skargi A. L., M. L. i E. C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietna 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. L. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], odmawiającej B. L. i A. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. L., B. L. i A. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej obejmującej folwarki: [...], [...], powiat [...], województwo [...], obecnie [...] w części obejmującej zabudowania wchodzące w skład tej nieruchomości, w zakresie w którym nie udokumentowano ich powierzchni - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: B. i A. L. wnioskami z dnia 20 lipca 2004 r. i 15 maja 2004 r. wystąpili o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, załączając do wniosku m.in. odpis wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] grudnia 1996 r. [...] stwierdzającego, że B. i J. L. (rodzice wnioskodawców) pozostawili posiadłości ziemskie w powiecie [...], województwo [...] (obecnie [...]) w związku z II Wojną Światową. Posiadłości te to: a) Folwark [...], powiat [...], województwo [...], obejmujący: – [...] hektarów ziemi ornej; – [...] hektarów łąk i pastwisk; – [...] hektarów ogrodów i sadów; – [...] hektary terenu zabudowanego; – [...] hektarów lasu; – dom mieszkalny (dworek) odnowiony, drewniany z zapleczem kuchennym o powierzchni [...] metrów kwadratowych; – dom z [...] mieszkaniami służbowymi, drewniany, po remoncie, o powierzchni [...] metrów kwadratowych; – stodołę murowaną o powierzchni [...] metrów kwadratowych; – stajnię w części murowaną o powierzchni [...] metrów kwadratowych; – oborę drewnianą, po remoncie o powierzchni [...] metrów kwadratowych; – inne zabudowania gospodarce jak spichrz, chlewnia, kurniki, owczarnia o łącznej powierzchni [...] metrów kwadratowych; b) Folwark [...], powiat [...], województwo [...], obejmujący: – [...] hektarów ziemi ornej; – [...] hektarów łąk, pastwisk i nieużytków; – [...] hektarów lasów; – [...] hektarów sadów; – dom mieszkalny o powierzchni [...] metrów kwadratowych, jednokondygnacyjny, drewniany, otynkowany, w pełni wyposażony w meble i sprzęty domowe, z zapleczem kuchennym, lokalnym wodociągiem i kanalizacją; – mieszkania służbowe (czworaki) dwa budynki o łącznej powierzchni [...] metrów kwadratowych [...] mieszkań dwuizbowych; – [...] stodoły (na zboże i siano); – obora na [...] sztuk bydła; – stajnia na [...] sztuk koni; – chlewnia na około [...] sztuk trzody chlewnej; – spichrz; – lodownia; – mleczarnia; – wędzarnia; – inne niezbędne pomieszczenia konieczne do prowadzenia gospodarki mleczno-hodowlanej; c) Folwark [...] położony w obrębie folwarku [...] obejmujący: – dom mieszkalny o powierzchni [...] metrów kwadratowych, drewniany, otynkowany o [...] pokojach umeblowanych z zapleczem kuchennym; – stodołę; – oborę na [...] sztuk bydła, – owczarnię; – stajnię; – chlewnię; – młyn wodny [...], budynek częściowo murowany o łącznej powierzchni [...] metrów kwadratowych, złożony z części mieszkalnej o powierzchni [...] metrów kwadratowych oraz przemysłowej o powierzchni [...] metrów kwadratowych, wyposażenie części przemysłowej we wszystkie urządzenia do przemiału zboża z nowoczesną metalową turbiną; – staw rybny o powierzchni [...] hektary. Po rozpoznaniu tych wniosków Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] potwierdził prawo do rekompensaty za: a) Folwark [...], powiat [...], województwo [...], obejmujący: – [...] hektarów ziemi ornej; – [...] hektarów łąk i pastwisk; – [...] hektarów ogrodów i sadów; – [...] hektary terenu zabudowanego; – [...] hektarów lasu; – dom mieszkalny (dworek) odnowiony, drewniany z zapleczem kuchennym o powierzchni [...] metrów kwadratowych; – dom z [...] mieszkaniami służbowymi, drewniany, po remoncie, o powierzchni [...] metrów kwadratowych; – stodołę murowaną o powierzchni [...] metrów kwadratowych; – stajnię w części murowaną o powierzchni [...] metrów kwadratowych; – oborę drewnianą, po remoncie o powierzchni [...] metrów kwadratowych; – inne zabudowania gospodarcze jak spichrz, chlewnia, kurniki, owczarnia o łącznej powierzchni [...] metrów kwadratowych; b) Folwark [...], powiat [...], województwo [...], obejmujący: – [...] hektarów ziemi ornej; – [...] hektarów łąk, pastwisk i nieużytków; – [...] hektarów lasów; – [...] hektarów sadów; – dom mieszkalny o powierzchni [...] metrów kwadratowych, jednokondygnacyjny, drewniany, otynkowany, w pełni wyposażony w meble i sprzęty domowe, z zapleczem kuchennym, lokalnym wodociągiem i kanalizacją; – mieszkania służbowe (czworaki) dwa budynki o łącznej powierzchni [...] metrów kwadratowych [...] mieszkań dwuizbowych; c) Folwark [...] położony w obrębie folwarku [...] obejmujący: – dom mieszkalny o powierzchni [...] metrów kwadratowych, drewniany, otynkowany o sześciu pokojach umeblowanych z zapleczem kuchennym; – młyn wodny [...], budynek częściowo murowany o łącznej powierzchni [...] metrów kwadratowych, złożony z części mieszkalnej o powierzchni [...] metrów kwadratowych oraz przemysłowej o powierzchni [...] metrów kwadratowych, wyposażenie części przemysłowej we wszystkie urządzenia do przemiału zboża z nowoczesną metalową turbiną; – staw rybny o powierzchni [...] hektary. Decyzja ta została doręczona stronom, które nie wniosły odwołania, w związku z czym stała się ostateczna. Ponieważ powyższa decyzja nie zawierała rozstrzygnięcia co do następujących składników: – w folwarku [...]; dwóch stodół (na zboże i siano), obory na [...] sztuk bydła, stajni na [...] sztuk koni, chlewni na około [...] sztuk trzody chlewnej, spichrza, lodowni, mleczami, wędzarni i innych niezbędnych pomieszczeń koniecznych do prowadzenia gospodarki mleczno-hodowlanej, – w folwarku [...] położonym w obrębie folwarku [...]; stodoły, obory na [...] sztuk bydła, owczarni, stajni, chlewni wzniesionych na pozostawionej nieruchomości, konieczne było wydanie rozstrzygnięcia w tym zakresie. W związku z powyższym Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] odmówił B. L. i A. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości obejmujące folwarki: [...], [...], w części obejmującej zabudowania wchodzące w skład tej nieruchomości, w zakresie, w którym nie udokumentowano ich powierzchni, wskazując, że strony nie złożyły dowodów potwierdzających powierzchnie tych zabudowań, a informacji dotyczących tej kwestii, o które zwrócił się do Archiwów Państwowych w W., B., K., Archiwum Akt Nowych w W. i Instytutu Pamięci Narodowej nie uzyskał, wobec nieodnalezienia dokumentów. Brak danych dotyczących kubatury lub powierzchni budynków uniemożliwia dokonanie wyceny. Wojewoda wyjaśnił też, że nie może przesłuchać strony w trybie art. 86 k.p.a. co do tych okoliczności, gdyż byłoby to sprzeczne z art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty, który w ust. 4 wymienia jakie dokumenty mogą być dowodami świadczącymi o rodzaju i powierzchni nieruchomości. W odwołaniu od decyzji A. L. wniósł o uwzględnienie jako dowodu sporządzonego przez niego opracowania "Uzupełnienia do opisu zawartego w ustaleniu Sądu Wojewódzkiego w [...] dla folwarków: [...] i [...]", w których zawarł obliczenia powierzchni budynków, a do którego to opracowania dołączył oświadczenia dwóch świadków – E. B. i W. G. Minister Skarbu Państwa wskazaną na wstępie decyzją, utrzymał w mocy decyzję Wojewody, podkreślając, iż zasadnie uznał on za nieudokumentowaną powierzchnię budynków, wobec braku dokumentów przewidzianych w art. 6 ustawy o rekompensatach i stwierdzając, iż oświadczenia nie spełniają wymogów tego przepisu. Skargę na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. L. oraz spadkobiercy B. L.: M. L. i E. C. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że Minister Skarbu Państwa rozpatrzył ich odwołanie w sposób powierzchowny i stronniczy, z pominięciem istotnych merytorycznych aspektów sporu – gdyż nie uznał on pisma "Uzupełnienia do opisu..." za dokument służący ustaleniu brakującej powierzchni zabudowań gospodarczych. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1106/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę A. L., M. L. i E. C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] odmawiająca B. L. i A. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd zwrócił uwagę, iż w sprawie niewątpliwy jest fakt, że co do części zabudowań gospodarczych w folwarku [...] [dwóch stodół (na zboże i siano), obory na [...] sztuk bydła, stajni na [...] sztuk koni, chlewni na około [...] sztuk trzody chlewnej, spichrza, lodowni, mleczami, wędzarni i innych niezbędnych pomieszczeń koniecznych do prowadzenia gospodarki mleczno-hodowlanej] oraz w folwarku [...] położonym w obrębie folwarku [...] (stodoły, obory na [...] sztuk bydła, owczarni, stajni oraz chlewni) nie ustalono, w sposób określony w ww. ustawie, powierzchni lub kubatury, nie została określona w wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] grudnia 1996 r. sygn. akt [...] ani w inny sposób przewidziany w art. 6 ust. 4 ustawy. Nie została również spełniona możliwość przewidziana w ust. 5 – oświadczenia dwóch świadków, gdyż oświadczeń E. B. i W. G. nie można uznać za spełniające wymogi tego przepisu, z tego względu, że notariusz poświadczył tylko podpisy. Natomiast przesłuchiwany w charakterze świadka W. G. nie był w stanie podać dokładnej powierzchni nieruchomości [...], wielkości budynków, zaś w folwarku [...] nie był. Organy podejmowały też działania w celu ustalenia powierzchni, ale bez rezultatu. W takiej sytuacji należy uznać za prawidłowe ustalenie organów, że nie wykazano powierzchni budynków, bowiem opracowanie przedstawione przez A. L. "Uzupełnienie do opisu zawartego w ustaleniu Sądu Wojewódzkiego w [...] dla folwarków [...] i [...]" nie jest żadnym dowodem w sprawie. Decyzje zaskarżone nie naruszają prawa. A. L. reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2012 r. w sprawie sygn. akt 919/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, ze wyjaśnieniu stanu faktycznego ma służyć, jak wynika z art. 75 § 1 k.p.a., wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeżeli idzie o postępowanie w sprawie realizacji prawa do rekompensaty mogą to być dowody wskazane w art. 6 ust. 4 i 5 ustawy o rekompensacie, ale także inne dowody, opinie biegłych, oględziny, przesłuchanie strony. Dopiero po wyczerpaniu tych wszystkich dowodów można mówić o zebraniu materiału dowodowego i ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Naczelny Sad Administracyjny wskazał, że do wniosku o realizację prawa do rekompensaty został dołączony wyrok sądu powszechnego zawierający opis nieruchomości pozostawionych poza granicami, ich rodzaj i powierzchnię, przy czym ten ostatni element dotyczył tylko niektórych zabudowań gospodarczych. Wobec tego, że wyrok Sądu Wojewódzkiego w [...], który stanowił główny (zasadniczo jedyny) dowód w sprawie, nie wymieniał powierzchni niektórych budynków gospodarczych A. L. opracował dokument, który nazwał "Uzupełnienie do opisu zawartego w ustaleniu Sądu Wojewódzkiego w [...] dla folwarków [...] i [...]", w którym podał brakujące powierzchnie, wyliczone przez niego, na podstawie oględzin na nieruchomości. Z materiału tego wynika, że dokonał pomiarów budynków jeszcze istniejących lub posługując się zachowanymi fundamentami i innymi pozostałościami, przedstawiając także dokumentację fotograficzną. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ten materiał w postępowaniu administracyjnym nie został wzięty pod uwagę jako dowód. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "Uzupełnienie..." przedłożone przez A. L. należało traktować właśnie jako taki dowód, tyle, że sporządzony na piśmie, zatem przesłuchać go na okoliczności w nim przedstawione, z zachowaniem wymogów przewidzianych w art. 86 k.p.a. Powierzchnia budynków gospodarczych to okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, właściwie jedyna do wyjaśnienia, gdyż to właśnie brak powierzchni przesądził o odmowie. Przesłuchanie strony jest środkiem dowodowym przewidzianym po wyczerpaniu innych, a w sprawie z innych właściwie nie skorzystano. Zatem należało poszukać specjalisty, który wyjaśniłby jaka była konieczna powierzchnia stajni na [...] sztuk koni, obora na [...] sztuk bydła, czy chlewnia na [...] sztuk trzody i jaka musiała być dla tych sztuk powierzchnia stodoły, czy spichrza, a także który nie potrafiłby się odnieść do wyliczeń dokonanych przez A. L. Takie możliwości dowodowe, a więc dowód z biegłych, ale nie z rzeczoznawców majątkowych, gdyż ci tylko dokonują wyceny wartości nieruchomości, posługując się konkretnymi danymi, tylko z zakresu gospodarki rolnej, jak i przesłuchanie strony, nie zostały wykorzystane. Dane uzyskane na skutek przeprowadzenia tych dowodów stanowiłyby podstawę do wyceny nieruchomości dla rzeczoznawców majątkowych. Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się, że organy naruszyły art. 78 k.p.a. nie uwzględniając "Uzupełnienia...", jako dowodu na okoliczność mającą zasadnicze znaczenie dla sprawy, nie wykorzystały wszystkich środków dowodowych wymienionych w art. 75 § 1 k.p.a., choć katalog ten nie jest wyczerpujący, a mimo to uznały za udowodnioną okoliczność braku powierzchni budynków gospodarczych, wbrew art. 80 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 października 2012 r. w sprawie I SA/Wa 1514/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 190 ustawy prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz wówczas, gdy po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (zob. J.P. Tano: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, wyd. Lexis Nexis 2004, str. 268). Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz analizy stanu prawnego stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie zaszły okoliczności wskazane wyżej, a oceniając legalność zaskarżonego aktu stosownie do postanowień, art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1, art. 133 § 1 zdanie pierwsze u .p. p.s.a. Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu orzeczenia, artykuł 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o rekompensatach nakazuje dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza granicami, ich rodzaju i powierzchni. Powierzchnia pozostawionych nieruchomości jest rzeczą istotną w sprawie, powinna być wobec tego wykazana. Dowody, o których mowa w ww. przepisie, wymienia ust. 4 art. 6, a są to urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Litwy, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, zaś w przypadku braku tych dokumentów ust. 5 przewiduje, że mogą to być oświadczenia dwóch świadków złożone w warunkach wymaganych tym przepisem. Brak jednak dowodów wskazanych w art. 6 ust. 4 i 5 ustawy o rekompensatach nie uwalnia organu prowadzącego postępowanie od zachowania zasady ustanowionej w art. 7 k.p.a., prawdy obiektywnej, zatem podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Wyjaśnieniu stanu faktycznego ma zaś służyć, jak wynika z art. 75 § 1 k.p.a., wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeżeli idzie o postępowanie w sprawie realizacji prawa do rekompensaty mogą to być dowody wskazane w art. 6 ust. 4 i 5 ustawy o rekompensacie, ale także inne dowody, opinie biegłych, oględziny, przesłuchanie strony. Dopiero po wyczerpaniu tych wszystkich dowodów można mówić o zebraniu materiału dowodowego i ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu orzeczenia, materiał dowodowy zebrany w przedmiotowej sprawie nie jest wystarczający. Powierzchnia budynków gospodarczych to jedyna do wyjaśnienia okoliczność. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organ powinien dopuścić dowód z opinii biegłego, który wyjaśniłby jaka była konieczna powierzchnia stajni na [...] sztuk koni, obora na [...] sztuk bydła, czy chlewnia na [...] sztuk trzody i jaka musiała być dla tych sztuk powierzchnia stodoły, czy spichrza, a także który odniósłby się do wyliczeń dokonanych przez A. L. Naczelny Sad Administracyjny zwrócił uwagę, że nie zostały wykorzystane takie możliwości dowodowe jak dowód z opinii biegłych z zakresu gospodarki rolnej, ale nie z rzeczoznawców majątkowych, gdyż ci tylko dokonują wyceny wartości nieruchomości, posługując się konkretnymi danymi, oraz dowód z przesłuchania strony. Dane uzyskane na skutek przeprowadzenia tych dowodów stanowiłyby podstawę do wyceny nieruchomości dla rzeczoznawców majątkowych. Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny – które wiążą w tej sprawie zarówno Sąd jak i organ. Skarga w świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego jest uzasadniona. Sąd uznał, iż przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit c oraz art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.