I SA/Wa 1531/15

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. i S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. P. i S. P. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2011 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy T. z [...] marca 1976 r. w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego skarżący S. P. i S. P. wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, uzasadniając swoje żądanie brakiem środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Ze złożonego przez skarżących wniosku wynika, że wnioskodawcy, będący małżeństwem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Są osobami w podeszłym wieku ([...] lata, [...] lat), utrzymującymi się z dwóch świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości [...] zł (netto). Zamieszkują w parterowym domu o pow. [...] m². Z przedstawionych wyjaśnień wynika, że skarżący ponoszą duże koszty utrzymania wynikające z licznych schorzeń, na które oboje cierpią. Mają one związek z potrzebą korzystania z prywatnych porad lekarskich, wynajmem pojazdów do transportu do lekarza i kościoła, procedurami rehabilitacji, stosowaniem diety i zakupami środków leczniczych. Przytoczone przez wnioskodawców wyliczenie wskazuje, że zakup żywności przy stosowanej diecie pochłania miesięcznie [...] zł, lekarstw – [...] zł, przejazdy środkami komunikacji – [...] zł, zakup wymaganych stanem zdrowia artykułów higienicznych – [...] zł, odzieży - [...] zł, środków czystości – [...] zł, z tytułu zużycia prądu skarżący ponoszą koszty w wysokości [...] zł, korzystania z telefonu – [...] zł, zakup opału – [...] zł. Dwumiesięczna terapia zastrzykami przypisana przez lekarza, jak wskazano, miała pochłonąć [...] zł. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W dotychczasowym orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, jako forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa, ma charakter wyjątkowy, w związku z czym jej stosowanie powinno się ograniczać jedynie wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tym osobom najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie NSA z 24 września 2015 r. sygn. II OZ 862/15; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. I OZ 474/14). Interpretacja pojęcia odnoszonego do "kosztów służących zaspokojeniu podstawowych potrzeb rodziny" zakłada limitację zarówno rodzaju poszczególnych wydatków, które można kwalifikować jako konieczne, jak i ich wysokości. W tym ostatnim przypadku poza próg "konieczności" wykraczać będą wydatki służące zapewnieniu podstawowego standardu egzystencji, niemniej ze względu na swoją wysokość niemieszczące się w limicie, którego zachowania należałoby oczekiwać od osoby znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej. W kontrolowanej sprawie nie można zanegować oświadczenia skarżących w zakresie, w jakim wskazali, że ze względu na zły stan zdrowia, jak i sam wiek ponoszą wyższe wydatki na zakup lekarstw, środków higieny i korzystanie z porad lekarskich aniżeli inne osoby prowadzące dwuosobowe gospodarstwo domowe. Ocena ta nie uzasadnia jednakże uznania, że wszystkie wymienione wydatki gospodarstwa w odniesieniu do ich podanej wysokości można kwalifikować jako wydatki konieczne rodziny w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. Osoby cierpiące na choroby przewlekłe określonego typu niewątpliwie zmuszone są korzystać z wyżywienia szczególnego rodzaju, którego koszt niejednokrotnie przewyższa koszt zakupu żywności ogólnie konsumowanej. Sprzeciw budzi jednakże stanowisko skarżących, według których dołączone do wniosku dokumenty wskazujące na zły stan zdrowia, uprawdopodabniają konieczność stosowania diety oraz zakupu mleka i wydatkowania na ten cel kwoty ([...] zł) wielokrotnie przekraczającej ogólnie przyjęty w tym zakresie limit wydatków bytowo-konsumpcyjnych. Wyszczególnione wydatki na żywność przy zastosowaniu kryterium minimum socjalnego opracowanego przez Instytut Pracy i Studiów Społecznych dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego według danych z czerwca 2015 r. wynosiły 502 zł. Jeżeliby nawet przyjąć, że konieczność zakupu dietetycznej żywności przez skarżących nie pozwala uznać wskazanej kwoty za wysokość wydatków realnie ponoszonych przez wnioskodawców, to i tak podana w oświadczeniu kwota (pięciokrotnie wyższa) powinna zostać uznana za zbyt dużą. Skarżący nie przedstawili bowiem dowodów zakupu środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego zdefiniowanych w ustawie z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2015 r., poz. 594), nie przedłożyli jednocześnie żadnych dokumentów, z których wynikałyby wskazania medyczne do oparcia diety o dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego lub inne środki, których zakup w warunkach pełnej ich odpłatności negatywnie wpływałby na budżet domowy. Rodzaj schorzeń przewlekłych, na które cierpią skarżący ([...], [...], [...]), łączy się z dbaniem o poprawne odżywianie i stosowaniem diety łatwo strawnej, stąd skarżący nie mogą w sposób uzasadniony twierdzić, że koszty konsumpcyjne związane z zakupem żywności musza pochłaniać miesięcznie kwotę [...] zł, gdyż tego rodzaju wydatek podyktowany jest koniecznością stosowania się do zaleceń lekarskich. Nie znajduje to potwierdzenia w faktach notoryjnych odwołujących się do wiedzy powszechnie dostępnej, która każe przyjąć, że taki koszt zakupu żywności może wystąpić jedynie w wyjątkowych sytuacjach, a rozważany przypadek do takich nie należy. Podobną ocenę należy odnieść do oświadczenia stwierdzającego, że miesięczne koszty zakupu odzieży (wraz z obuwiem) kształtują się na poziomie przekraczającym kwotę [...] zł. W sytuacji, gdy skarżący podnoszą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, zamieszkują w miejscowości oddalonej od szlaków komunikacyjnych, są niepracujące i tylko incydentalnie przemieszczają się, a ich dom pozbawiony jest wyposażenia uznawanego za współczesny standard (dostęp do ciepłej wody, łazienka) trudno przyjąć, że roczny koszt przekraczający kwotę [...] zł ma charakter rzeczywisty, a jednocześnie odpowiada potrzebom bytowym wnioskodawców. Akceptowalny poziom wydatków na wskazane wyżej kategorie zobowiązań powinien być znacząco niższy dla osób ograniczających swoje obciążenia do poziomu niezbędnego, dlatego też odniesienie wydatków gospodarstwa domowego skarżących do uzyskiwanych przez nich stałych wysokich dochodów ([...] zł) każe uznać, że przy ograniczeniu wydatków do koniecznego minimum – przy zachowaniu możliwości pokrycia wszystkich wskazań medycznych (kupno lekarstw i środków higieny osobistej) – skarżący dysponują środkami, które mogą stanowić źródło pokrycia własnych wydatków w postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania jego kontynuowanie jest zależne od uiszczania wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Uiszczenie wpisu w takiej wysokości nie powinno stanowić trudności dla rodziny, która uzyskuje dochody w stałej miesięcznej wysokości [...] zł. Zapłata wynagrodzenia pełnomocnikowi z wyboru także nie przekracza możliwości finansowych skarżących. Rozpoznając wniosek w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, zauważyć równocześnie należy, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, albowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych oraz skutków ich zaniedbań. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od formułowanych przez stronę skarżącą zarzutów lub braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie NSA z 4 stycznia 2011 r. sygn. I OZ 987/10). Przyjmując, że suma miesięcznych dochodów skarżących jest wysoka ([...] zł), a jednocześnie ponoszone przez rodzinę faktyczne wydatki na niezbędne utrzymanie są niższe od deklarowanych lub takimi (niższymi) mogą się stać, dając podstawę do uczynienia z tak powstałych oszczędności źródła sfinansowania kosztów prowadzenia postępowania sądowego (na etapie wniesienia skargi), wniosek skarżących podlegał oddaleniu. Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.