I SA/Wa 1582/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Nina Beczek (spr.), Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2023 r. nr KOA/3204/Sr/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 4 maja 2023 r. nr GOPS.ŚR.5211.59.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz A. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania A. K., decyzją z 26 czerwca 2023 r. nr KOA/3204/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 4 maja 2023 r. nr GOPS.ŚR.5211.59.2023 orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką M. O. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podało, że organ I instancji odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazał, że M. O. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Żyrardowie w dniu 6 marca 2023 r. M. O. jest wdową. Jako osoba niepełnosprawna nie jest w stanie przygotować sobie posiłku, samodzielnie utrzymać higieny osobistej, nie pamięta o prostych czynnościach, ponadto nie jest w stanie samodzielnie stawić się na wizytę u lekarza. Skarżąca A. K. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy od dnia 14 stycznia 2021 r. i nie podejmuje zatrudnienia. Rezygnacja z zatrudnienia nie była bezpośrednio związana z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką – wnioskodawczyni rozwiązała umowę o pracę z dniem 30 listopada 2020 r., za wypowiedzeniem, z powodu likwidacji stanowiska pracy. Zakończenie stosunku pracy nastąpiło 31 grudnia 2020 r. Utrata zatrudnienia nie była bezpośrednio spowodowana koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z ustawy jasno wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem osoby bliskiej, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Głównym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które zrezygnowały z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Przedmiotowe świadczenie ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie Kolegium, organ I instancji słusznie wskazał jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia niewykazanie przez wnioskodawczynię istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia. Z akt postępowania wynika bowiem, że skarżąca jest osobą bezrobotną niezarejestrowaną w urzędzie pracy (z dniem 15 maja 2023 r., na własną prośbę, utraciła status osoby bezrobotnej). W dniu 30 listopada 2020 r. dotychczasowy pracodawca wypowiedział jej umowę o pracę z powodu likwidacji stanowiska pracy. Zakończenie stosunku pracy nastąpiło w dniu 31 grudnia 2020 r. A zatem wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia od stycznia 2021 r. i nie ma to związku z koniecznością opieki nad matką, która ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności dopiero od stycznia 2023 r. Rezygnacja ze statusu osoby bezrobotnej, nie oznacza niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że nie została udowodniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. art. 17 ust. 1 ustawy, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja przez wnioskodawczynię z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skargę na decyzję Kolegium wniosła A. K., działająca przez profesjonalnego pełnomocnika, która zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: 1. prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 w zw. z art. 75 § 1 kpa poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", której art. 17 ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Nie musi to być opieka całodobowa. Taką opiekę mogą zapewnić tylko podmioty instytucjonalne, które pracują w ruchu ciągłym. Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna sprawowana razem z innymi osobami. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje m.in. takie czynności usługowe jak: udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja, opieka higieniczna, opieka medyczna, niezbędna pomoc w załatwianiu spraw osobistych, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, zapewnienie wyżywienia, utrzymanie czystości. Mając na uwadze powyższe trzeba wskazać, że już z samych wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy w dniu 5 kwietnia 2023 r. wynika, że matka skarżącej jest osobą leżącą, po dwóch udarach, która wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jako osoba niepełnosprawna nie jest w stanie przygotować sobie posiłku, ani samodzielnie utrzymać higieny osobistej, również nie pamięta o prostych czynnościach. Z analizy akt sprawy wynika, że skarżąca sprawuje nad matką całodobową opiekę osobistą i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze godzin, ponieważ chora matka wymaga całodobowej opieki. Dlatego też z dniem 15 maja 2023 r. skarżąca wyrejestrowała się z Powiatowego Urzędu Pracy, jednocześnie tracąc szansę na zdobycie zatrudnienia ze względu na opiekę nad chorą matką. W odwołaniu skarżąca podniosła, że stan zdrowia matki pogorszył się pod koniec 2022 r. Matka nie korzysta z toalety, jest pampersowana, zdarza się jej wyciągnąć zawartość pieluchy i pobrudzić wszystko dookoła, nasiliły się także objawy demencji starczej, miewa urojenia i nie poznaje wnuka. Z oświadczeń skarżącej wynika, że nie podejmuje ona zatrudnienia wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką, która wymaga nieustannej, stałej opieki. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką w pełnym wymiarze czasu. Matka skarżącej wymaga pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych oraz samoobsługowych. Zakres opieki jest na tyle szeroki, że wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu, ze względu na opisany wyżej poważny stan zdrowia matki skarżącej, wymaga ona stałej, całodobowej opieki i opiekę taką skarżąca sprawuje, co potwierdza lektura akt sprawy i ustalenia pracownika socjalnego. Niewątpliwe jest zatem, że ze względu na konieczność sprawowania osobistej, stałej i całodobowej opieki nad matką, skarżąca nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Błędne jest więc stanowisko Kolegium stwierdzające, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie ma podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem Sądu, taki bezpośredni związek wynika z analizy wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów. Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem Sądu opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter wyłączny, samodzielny i na tyle intensywny, aby tego typu opiekę uznać za długotrwałą i stałą. Opieka sprawowana przez skarżącą nad matką jest bezpośrednia i osobista i w dacie wydania zaskarżonej decyzji miała charakter stały i długotrwały – obejmowała wszystkie czynności dnia codziennego dotyczące utrzymania gospodarstwa domowego, opieki i pielęgnacji nad matką. Oceniając bezpośredniość związku przyczynowo-skutkowego należy wziąć pod uwagę, że ze względu na poważny stan zdrowia matki skarżącej, jest jej niezbędna pomoc we wszystkich czynnościach koniecznych do życia (nawet przy podawaniu posiłków) przez 24 godziny na dobę. Skarżąca jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Nie bez znaczenia na jej zatrudnienie ma też wpływ, że matka jest osobą leżącą i jest pampersowana. Trudno więc zarzucać skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia. Niewątpliwie nie jest ona w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasowym, ze względu na konieczność całodobowej opieki nad matką. W związku z tym, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie zasługuje na akceptację argumentacja organu, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą a sprawowaną nad matką opieką. Kolegium wadliwie uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczących rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Wobec tego Sąd uznał, że organ odwoławczy wadliwie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji skoro w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy dowodzi tego, że już w dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca spełniała przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, w tym dotyczące niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Już tylko fakt znacznie ograniczonej, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości matki skarżącej do samodzielnej egzystencji, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącą, których niezbędności nie zdołały podważyć organy orzekające w sprawie. To zaś świadczy o naruszeniu przez Kolegium art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.). O kosztach postępowania zasądzonych w punkcie 2. sentencji wyroku orzeczono na mocy art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa, które obejmują wysokość kosztów zastępstwa prawnego przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni wyrażoną wyżej ocenę prawną, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przyzna skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, jako że materiał dowodowy sprawy wskazuje, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.