I SA/Wa 1583/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska(spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi Powiatu [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Powiatu [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. WSA/wyr. 1 – sentencja wyroku Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania Powiatu [...] od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. Przedmiotowa decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne : Pismem z dnia [...] stycznia 2007 r. (uzupełnionym pismami z dnia [...] i [...] czerwca 2011 r.), W.G. wystąpił o wyłączenie spod działania dekretu PKWN z [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 13 ze zm.), w części nieruchomości ziemskiej [...] w [...], która nie miała charakteru rolnego. Podniósł, że pałac oraz otaczający go park nigdy nie były wykorzystywane na cele produkcji rolnej, nie były przy tym funkcjonalnie i gospodarczo związane z prowadzonym na nieruchomości gospodarstwem rolnym. Do postępowania przystąpili : [...] - reprezentowani przez H.G. i B.G. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] Minister uchylił powyższą decyzję Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Pismami z dnia [...] i [...] czerwca 2011 r. strony sprecyzowały wniosek określając, że przedmiotem żądania są zespół dworsko – parkowy, park oraz sąsiednie działki stanowiące aktualnie własność Powiatu [...]. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] stwierdził w pkt.1) że zespół pałacowo - parkowy położony w [...], gmina [...], powiat [...] znajdujący się na działce o aktualnym oznaczeniu nr [...], o powierzchni [...], będący przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością A.G. nie podpadał pod działanie art. 2 ust.1 lit. e) dekretu, a w pkt. 2) odmówił stwierdzenia, że działki o aktualnym oznaczeniu nr [...] o łącznej powierzchni [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Odwołanie od tej decyzji wniósł Powiat [...]. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, wskazując na niedostateczne wyjaśnienie, czy zespół pałacowo - parkowy w [...] stanowił ośrodek zarządu częścią folwarczną majątku, czy też nie. Po przeprowadzeniu postępowania uzupełniającego Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w pkt. 1) stwierdził, że zespół dworsko - parkowy położony w [...], obejmujący działkę geodezyjną nr [...] o pow. [...], będący przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością A.G. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, a w pkt 2 odmówił stwierdzenia, że działki o aktualnym oznaczeniu nr [...] o łącznej powierzchni [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] stwierdził, że gospodarstwo rolne i część gospodarcza majątku [...] zostały zasadnie przejęte na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o przepisy dekretu. Ich charakter i sposób wykorzystania oraz zagospodarowania kwalifikowały je do przejęcia na cele określone w dekrecie. Jednakże pałac z parkiem, w uznaniu Wojewody, nie stanowił nieruchomości, która mogłaby zostać wykorzystana na cele reformy rolnej. Był on bowiem domem mieszkalnym i pełnił jedynie funkcję reprezentacyjną. Od powyższej decyzji odwołał się Powiat [...] zarzucając, że ustalenia poczynione przez Wojewodę [...], znajdujące swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji nie zostały poparte dostatecznym materiałem dowodowym. Podniósł, że z uwagi na swój ograniczony zakres i treść budzą wątpliwości co do ich przydatności w postępowaniu dowodowym, co prowadzi do wniosku, że postępowanie dowodowe nie było wyczerpujące. Zdaniem odwołującego się powoduje to, że wydana decyzja winna być uchylona i wydana decyzja o innej treści, bądź decyzja winna zostać uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu Minister podniósł, że pałac w [...] miał wyłącznie charakter rezydencjonalny, pełniąc typową funkcję mieszkalną. Stwierdził, że pomiędzy przedmiotowym zespołem pałacowo-parkowym w granicach działki nr [...] o pow. [...], wchodzącym w skład byłego majątku ziemskiego [...], a pozostałą częścią tego majątku, mającą rolniczy charakter, nigdy nie istniał związek funkcjonalny uzasadniający twierdzenie, iż pałac mógł być wykorzystany na cele reformy rolnej, do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej. Z akt nie wynika bowiem, ażeby pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym, a pozostałą nieruchomością ziemską zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność istnienia obu tych części majątku ziemskiego niezależnie od siebie. Wskazał, że zarówno charakter zabudowań, jak i ich przeznaczenie pozwalają na wyodrębnienie w sposób zdecydowany części dworsko - parkowej i części gospodarczej majątku [...]. Dodał, że bezsporna jest okoliczność, że zespół pałacowo-parkowy był wyraźnie wyodrębniony (oddzielony przestrzennie) od reszty majątku, mającej charakter rolniczy. Obie części majątku (część rezydencjalna /mieszkalno-wypoczynkowa/ oraz część związana z prowadzeniem gospodarstwa rolnego) działały niezależnie od siebie. Produkcja rolnicza, z której dochody zapewne były wykorzystywane na utrzymanie pałacu i rodziny właściciela majątku, była prowadzona w części gospodarczej. Organ wyjaśnił, że oczywistym jest, że właściciel miał decydujący głos w sprawach związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym. Jako właściciel miał również prawo czerpać pożytki z uprawionej przez niego ziemi. Nie zmienia to jednak faktu, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie było uzależnione od funkcjonowania przedmiotowego zespołu pałacowo-parkowego w granicach działki [...] o pow. [...]. W ocenie organu, argumenty podniesione w odwołaniu, dotyczące w szczególności listów H.G., czy też jego osobistego zaangażowania w zarządzanie majątkiem - stanowią wyłącznie polemikę z prawidłowymi ustaleniami organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji dokonał należytej weryfikacji dowodów i ich oceny, co świadczy o wnikliwym rozpoznaniu sprawy. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Powiat [...]. Zaskarżył powyższą decyzję w części w jakiej utrzymuje ona w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r. w pkt. 1), zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy art. 7 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa w związku z art. 78 § 1 kpa, poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Powiat wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, bądź uchylenie jej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że ustalenia poczynione przez Wojewodę [...] oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zostały poparte dostatecznym materiałem dowodowym oraz rzetelnie wyjaśnione. Z uwagi na swój ograniczony zakres i treść budzą wątpliwości co do ich przydatności w postępowaniu dowodowym. Prowadzi to do wniosku, że postępowanie dowodowe nie było przeprowadzone w sposób wyczerpujący, co powoduje, że wydana decyzja winna być uchylona. Zdaniem skarżącego, zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie daje podstaw do stwierdzenia, że zespół pałacowo - parkowy w [...] nie podpadał pod działanie dekretu o reformie rolnej. Zaznaczył, że kluczowy dowód w sprawie w postaci listów H.G., został w sprawie całkowicie pominięty, podczas gdy dowód w postaci zeznań rodziny G., które nie są obiektywne i mogą budzić wątpliwość co do ich prawdziwości, został przez organ uwzględniony. Z powyższych względów, w ocenie skarżącego, decyzja winna być uchylona, przynajmniej w części w której utrzymuje w mocy decyzję Wojewody [...] w pkt.1) bądź winna być uchylona w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że po zapoznaniu się z zarzutami skarżącego nie znajduje podstaw do zmiany dotychczas zajmowanego stanowiska, szczegółowo zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego aktu. W toku postępowania sądowego pełnomocnik uczestników postępowania poinformował, że F.G. zmarł w dniu [...] lipca 2016 r. Zostali wskazani następcy prawni F.G., tj. : [...] (postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., sygn. akt [...].). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi skierował zaskarżoną decyzję m.in. do F.G., który był reprezentowany w postępowaniu administracyjnym przez H.G. i B.G. Jak wynika z akt sprawy F.G. był jednym ze spadkobierców po zmarłym A.G. - przeddekretowym właścicielu nieruchomości (postanowienie Sądu Rejonowego [...] z [...] października 2002 r., sygn. akt [...]). Rzecz jednak w tym, że F.G. zmarł [...] lipca 2016 r., a zaskarżona decyzja została wydana w dniu [...] sierpnia 2016 r. Wobec tego zaskarżona decyzja została skierowana do osoby zmarłej. Wprawdzie kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu, który stwierdzałby, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie, jednak wynika to z samej konstrukcji pojęcia strony (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996, s. 183) i jej zdolności prawnej, którą ocenia się według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji. Należy podkreślić, że wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyroki NSA z 18 II 2016 r., sygn. akt I OSK 1150/14 lex 2114245, z 1 XII 2015 r., sygn. akt I OSK 626/14, z 14 XI 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, lex 82653). Na ocenę zaistnienia wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona czy też nie. Powołany przepis nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji. Istotne jest, że następcy prawni zmarłej strony nie brali udziału w postępowaniu odwoławczym, a decyzja została skierowana do osoby nieżyjącej. Z przyczyn wyżej omówionych decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest obarczona wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W tej sytuacji Sąd nie kontrolował zaskarżonej decyzji merytorycznie. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu i przeprowadzi postępowanie z udziałem następców prawnych zmarłej strony. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 200 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.