I SA/Wa 1593/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2022 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr KO-430/4103/173/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją z 25 kwietnia 2022 r., nr KO-430/4103/173/22, po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania [...] (Skarżąca) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 16 marca 2022 r. nr DŚR.4014.000656.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta [...] ww. decyzją z 16 marca 2022 r. odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ojcem [...]. W uzasadnieniu wskazał, że warunek uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, nie jest spełniony w tej sprawie, gdyż zgodnie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 4 listopada 2021 r. niepełnosprawność ojca Skarżącej powstała w 72 roku życia. W wyniku odwołania Skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją z 25 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, na mocy którego uznano, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Kolegium, przepis ten nie może być zatem stosowany bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Jednak zdaniem organu odwoławczego w sprawie wystąpiła inna przesłanka odmowy przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia, określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z jego treści wynika, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego osobiście, zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. W ocenie SKO, zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad ojcem nie wykracza poza czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Pomoc w wykonywaniu codziennych czynności, takich jak zakupy, przygotowywanie i podawanie posiłków z uwzględnieniem diety cukrzycowej, podawanie leków, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej i ubieraniu się, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept oraz wyjazdy co 6 tygodni do poradni onkologicznej w [...] w celu podania kolejnych dawek chemioterapii należą do tego rodzaju czynności, które zwykle są wykonywane w stosunku do osób wymagających opieki i konieczność ich wykonywania nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zawodowej, czy też konieczności rezygnacji z pracy. Ojciec Skarżącej nie jest osobą leżącą. W związku z tym Kolegium stwierdziło, że odmowę przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W skardze na powyższą decyzję Skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania. Do skargi dołączyła kopię zaświadczenia lekarskiego z 18 maja 2022 r. na okoliczność tego, że niepełnosprawny [...] wymaga stałej opieki osób trzecich. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie: - prawa materialnego, przez błędną wykładnię - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego [...] nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego [...] nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem, - przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 4 listopada 2021 r., że niepełnosprawny [...] pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki swojej córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia. W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. Stwierdziła, że organ drugiej instancji błędnie ustalił fakt, że ojciec Skarżącej nie wymaga pełnej opieki, a następnie niezasadnie uznał, że nie musi ona rezygnować z pracy, aby zajmować się niepełnosprawnym ojcem. Skarżąca jest osobą zdrową i zdolną do pracy, jednak nie podejmuje zatrudnienia, gdyż przyjęła na siebie obowiązek opieki nad ojcem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może natomiast orzekać w kwestiach wykraczających poza przedmiot zaskarżenia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04). Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że jest ona zgodna z prawem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z jego treścią świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z powołanego przepisu wynika, że do przyznania osobom w nim wymienionym świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki. Jak wynika z akt sprawy i co stanowi okoliczność niesporną, Skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki, czyli jest osobą spokrewnioną z tą osobą w pierwszym stopniu. W tej sytuacji Skarżąca niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ojciec Skarżącej [...], urodzony [...] stycznia 1948 r., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 4 listopada 2021 r. i został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Ponadto z dołączonego do skargi orzeczenia lekarza specjalisty chorób płuc i chorób wewnętrznych wynika, że [...] – chory z przewlekłymi schorzeniami – wymaga stałej opieki osób trzecich. Skarżąca obecnie nie pracuje, ostatnio świadczyła pracę na podstawie umowy zlecenia w okresie od 1 sierpnia do 10 listopada 2021 r., a według oświadczenia z 7 marca 2022 r. w sumie przepracowała około 3 lata. Mając powyższe na uwadze Sąd podkreśla, że dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wystarczy sam fakt rezygnacji z zatrudnienia, ale musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, czy z podejmowania zatrudnienia (poszukiwania pracy), a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym (w stopniu znacznym) ojcem, którego Skarżąca nie wykazała. Zwrócić należy uwagę, że opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwianiu kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Z akt sprawy nie wynika, że niepodejmowanie zatrudnienia przez Skarżącą jest spowodowane właśnie koniecznością objęcia niepełnosprawnego ojca deklarowaną opieką. Jak słusznie wskazały organy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze Skarżącą, zakres świadczonej przez Skarżącą opieki nie wypełnia przesłanki stałości lub długotrwałości. Ojciec Skarżącej [...] jest wdowcem, nie jest osobą leżącą. Skarżąca jest rozwiedziona, ma pełnoletniego syna i zamieszkuje razem z ojcem. Opieka świadczona przez Skarżącą mieści się w ramach realizacji obowiązków wobec rodziców – Skarżąca robi zakupy, przygotowuje posiłki, podaje leki, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej i ubieraniu się, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty i raz na 6 tygodni zawozi ojca do poradni onkologicznej w [...] w celu podania kolejnych dawek chemioterapii. Czynności tego rodzaju są również bardzo często wykonywane przez osoby czynne zawodowo. W ocenie Sądu, w świetle powyższych okoliczności organ w zaskarżonej decyzji w sposób uprawniony przyjął, że rezygnacja Skarżącej z pracy zarobkowej w listopadzie 2021 r. i brak podejmowania zatrudnienia, nie jest spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zważyć bowiem należy, że konieczność sprawowania opieki stałej lub długotrwałej nie wymaga, aby osoba ją sprawująca przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki takiej w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności potrzebuje. Zgodnie zaś z treścią omawianej regulacji opieka stała i długotrwała powinna być sprawowana w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekunów pracy zarobkowej. Z akt sprawy nie wynika, aby Skarżąca opiekę w takim zakresie nad niepełnosprawnym ojcem sprawowała. Jak ponadto ustalono w tej sprawie, obowiązek alimentacyjny wobec [...] ma również jego syn [...]. Na podstawie wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego ustalono, że nie jest on małoletni i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak trafnie przy tym wskazało Kolegium, przy właściwej współpracy rodzeństwa możliwe jest zorganizowanie wspólnej opieki nad ojcem w taki sposób, by Skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podniesiony w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego należało zatem uznać za niezasadny. Wbrew zarzutowi skargi rozstrzygając tę sprawę organy nie naruszyły również przepisów postępowania. Stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, ocena materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.