I SA/Wa 1595/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Skarbu Państwa -Agencji Nieruchomości Rolnych w [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] października 1962 r. działając na podstawie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78, dalej jako: dekret) orzekło o przejęciu na własność Państwa, jako opuszczonej, nieruchomości rolnej stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] ha położoną w m. [...], powiat [...], zapisanej w aktach gruntowych [...] Tom I karta 1 jako własność B. G.. Pismem z dnia [...] maja 2011 r. J. B. – jedna ze spadkobierców B. G., zwróciła się z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanej wyżej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. Po rozpoznaniu powyższego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji z dnia [...] października 1962 r. W wyniku rozpoznania odwołania T. B., M.B., M. B. i M. B. (następców prawnych J. B.), Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako organ) decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] uchylił decyzję organu I instancji i stwierdził nieważność decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1962 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że podstawę prawną przejścia z mocy prawa na własność Państwa gospodarstwa rolnego B. G. stanowił art. 15 dekretu, zgodnie z którym przejście gospodarstwa rolnego na własność Państwa następowało z mocy prawa w sytuacji gdy gospodarstwo to: 1) zostało nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej, 2) zostało opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., tj. przed dniem 29 kwietnia 1955 r. Obie te przesłanki powinny być spełnione łącznie. Minister wskazał, że ww gospodarstwo rolne B. G. nabył na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie bowiem z dokumentem nadania ziemi z dnia [...] lutego 1947 r. otrzymał on na własność nadział ziemi o obszarze 7,40 ha ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej [...], oznaczonej jako działka nr [...]. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, pierwsza przesłanka przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa została spełniona. Minister dokonując oceny drugiej przesłanki przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa zaznaczył, że za opuszczeniem nieruchomości przez S. R. (powinno być B. G.) przemawia treść decyzji z dnia [...] października 1962 r., gdzie zostało wskazane, że opuszczenie nastąpiło w 1949 r. oraz notatki służbowej sporządzonej w dniu [...] października 1962 r. przez przewodniczącego Gromadzkiej Rady Narodowej, z której wynika, że B. G. opuścił swoje gospodarstwo (jednak bez wskazania konkretnego roku opuszczenia). Jednak przeciw opuszczeniu gospodarstwa przez B. G., zdaniem Ministra, przemawiają: a) dokumenty, wg których B. G. był członkiem Rolniczej Spółdzielni Wytwórczej "[...] " w [...], b) oświadczenie córki (J. B.) wskazujące na to, że B. G. przez całe życie zamieszkiwał w [...]. Organ odwoławczy uznał, że w sprawie istotne jest uczestnictwo S. R.(powinno być B. G.) w Rolniczej Spółdzielni Wytwórczej "[...] " z siedzibą w [...] gdyż przedmiotem jej działalności było wspólne prowadzenie gospodarstwa wiejskiego. Z listy członków Spółdzielni wynika, że B. G. był jej członkiem w okresie od 1954 r. do 1956 r. oraz wniósł do niej grunt o pow. 7,4 ha. Zgodnie z § 3 pkt 3 statutu Spółdzielni, wszystkie grunty orne posiadane przez członków spółdzielni łączy się celem wspólnego gospodarowania - z tym, że każdy członek Spółdzielni zachowuje prawo własności swego wkładu gruntowego i prawo przekazania go swoim spadkobiercom, dodatkowo wszystkie prace we wspólnym gospodarstwie spółdzielni mogą wykonywać członkowie spółdzielni osobiście, jak również członkowie ich rodzin. Posługiwanie się pracą najemną było w Spółdzielni niedozwolone. Wg Ministra, B. G. w 1954 r. wniósł swoje gospodarstwo rolne do Spółdzielni, która istniała do kwietnia 1956 r. oraz nieprzerwanie do śmierci w 1980 r. mieszkał w miejscowości [...]. W konsekwencji, zdaniem organu, nie można było uznać, że opuścił on swoje gospodarstwo rolne przed dniem [...] kwietnia 1955 r. gdyż nawet jeśli opuścił on swoje gospodarstwo w 1949 r., to co najmniej w 1954 r. na nie powrócił. Tym samym nie można było uznać za spełnioną przesłanki nr 2 z przywołanego wyżej przepisu. W konkluzji Minister stwierdził, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1962 r. wydana została z rażącym naruszeniem art. 15 dekretu w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kpa i nie zawiera innych wad wymienionych art. 156 § 1 kpa. Nie zgadzając z tym rozstrzygnięciem Skarb Państwa - Agencja Nieruchomości Rolnych w [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zarzucając zaskarżonej decyzji: 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 kpa poprzez wybiórcze i dowolne rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, pobieżne zapoznanie się z aktami sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, że działka [...] (powinno być działka [...]) o pow. [...] ha położona we wsi [...] nie została opuszczona przez B. G. i nie było podstaw do jej przejęcia przez Skarb Państwa, b) art. 107 § 3 kpa poprzez ogólnikowe ustosunkowanie się przez organ odwoławczy w uzasadnieniu faktycznym decyzji do materiału dowodowego i nie wyjaśnienie przyczyn, dla których nie wziął pod uwagę przy rozstrzygnięciu dowodów znajdujących się w aktach sprawy w postaci decyzji z [...] października 1962 r. oraz notatki z [...] października 1962 r., oraz przyczyn dla których ogólnikowe zeznania świadków złożone przeciwko treści dokumentów uznał za wiarygodne i wystarczające dla uznania rażącego naruszenia prawa przez organ wydający decyzję, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji w oparciu w istocie o pobieżne potraktowanie zebranych w sprawie dowodów. 2. przepisów prawa materialnego tj.: art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. w związku z art. 156 §1 pkt 2 kpa poprzez ich błędną interpretację i w konsekwencji przyjęcie w szczególności, że przy wydaniu decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1962 r. orzekającej, że nieruchomość oznaczona jako działka [...] (powinno być działka [...]) o pow. [...] ha położona we wsi [...], stanowiąca własność B. G., przeszła z mocy prawa na własność Państwa Polskiego nastąpiło rażące naruszenie prawa, gdyż nie było podstaw do jej przejęcia przez Skarb Państwa. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej jako: ppsa), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że uczestnik kontrolowanego przez Sąd postępowania nadzorczego – W. G. zmarł w dniu [...] kwietnia 2014 r. Potwierdza to znajdujące się w aktach pismo Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA Wydziału Udostępniania Danych z dnia [...] stycznia 2017 r. Z porównania daty zgonu ww. uczestnika postępowania z datą wydania zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. bezspornie wynika, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została skierowana do osoby zmarłej. Podkreślenia wymaga, że wg ugruntowanego orzecznictwa wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Status strony przysługujący osobie fizycznej wygasł bowiem z chwilą jej śmierci. Skoro doszło do wydania rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej należało przyjąć, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych (por. wyroki NSA: z dnia 27 kwietnia 1983 r., sygn. akt II SA 261/83, LEX 10693; z dnia 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX 82653). Takie naruszenie prawa obligowało Sąd do uwzględnienia skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 151/09; dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie miało przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w postępowaniu (art. 61 § 4 w zw. z art. 10 § 1 kpa). Wobec tego, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. obarczona była wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, Sąd nie kontrolował zaskarżonej decyzji, z punktu widzenia jej merytorycznej zasadności. W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien uwzględnić podniesioną wyżej okoliczność i po ustaleniu następców prawnych zmarłej strony wydać rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. Pomocne w tym zakresie będzie postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2016r. zapadłe w sprawie [...]. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 120 w zw. z art. 119 pkt 1 ppsa orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).