I SA/Wa 1616/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę W. R. pismem z dnia [...] grudnia 1974 r. zwróciła się do Urzędu Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z wnioskiem o przyznanie jej rekompensaty za mienie pozostawione przez nią poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek ten został ponowiony w 1990 roku. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] lutego 2001 r., sygn. akt [...] spadek po W. R. zmarłej dnia [...] kwietnia 1996 r. nabyła córka M.M. w całości. Pismem z dnia [...] marca 2005 r. M. M. poinformowała Prezydenta Miasta [...] o tym, że właścicielką mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej była jej babcia Z. B., która mieszkała w [...]. Wobec powyższego Prezydent Miasta [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] przekazał powyższy wniosek według właściwości Wojewodzie [...]. Wojewoda [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. wezwał M. M. do wyraźnego sprecyzowania, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, czy złożony wniosek należy traktować jako formalny wniosek o wydanie decyzji, złożony w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U Nr 6, poz. 39 ze zm.). Jednocześnie wezwał ją do uzupełnienia wniosku o nadesłanie dokumentów potwierdzających pozostawienie przez Z. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po Z. B., wniosku o wydanie decyzji złożonego przez wszystkich spadkobierców Z. R., oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego oraz oświadczenia o pierwszym miejscu zamieszkania właściciela tej nieruchomości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie M. M. pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. poinformowała organ, że ostatnim miejscem zamieszkania Z. B. był W. Wskazała również, że nie otrzymała dotychczas żadnego ekwiwalentu. Jednocześnie do pisma załączono wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Jako wnioskodawcy wskazani zostali M. M. (córka W. R.) i E. M. (wnuczka Z. B.). Nawiązując do złożonego wniosku Wojewoda [...] pismem z dnia [...] października 2005 r. wezwał M. M. do uzupełnienia przedłożonego wniosku, w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania wezwania, poprzez nadesłanie dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia przez Z. B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po Z. B., dowodów potwierdzających miejsca zamieszkania wnioskodawców oraz miejsca zamieszkania właściciela po przybyciu na obecne terytorium RP. Następnie pismem z maja 2006 r. (brak dziennej daty na piśmie) Wojewoda [...] poinformował M. M., iż wniosek z dnia [...] sierpnia 2005 r. został pozostawiony bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie jego braków formalnych. Organ poinformował jednocześnie, że w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418) ma ona możliwość złożenia wniosku o wydanie decyzji w tym przedmiocie do dnia 31 grudnia 2008 r. M. M. i E. M. wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2008 r. zwróciły się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Pismem z dnia [...] marca 2009 r. Wojewoda [...] wezwał M. M. i E. M. do uzupełnienia, w terminie 6 miesięcy, złożonego wniosku poprzez nadesłanie dokumentu, z którego wynika, że Z. B. posiadała w 1946 r. nieruchomość w [...] przy ul. [...], dodatkowych dowodów potwierdzających rok budowy domu mieszkalnego oraz powierzchnię działki, oryginału karty ewakuacyjnej, postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po Z. B., dowodów potwierdzających miejsca zamieszkania właściciela pozostawionej nieruchomości, dowodów potwierdzających posiadanie przez E. M. obywatelstwa polskiego oraz oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie M. M. i E. M. nadesłały oświadczenia o miejscach zamieszkania oraz o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Następnie - w związku z oświadczeniem M. M. z dnia [...] września 2013 r., w którym zwróciła się o odesłanie wszystkich dokumentów dotyczących prowadzonego przez organ postępowania - Wojewoda [...] pismem z dnia [...] lutego 2014 r. poinformował strony, że zwrot dokumentów może zostać dokonany w przypadku rezygnacji z ubiegania się o rekompensatę. Poinformował jednocześnie, iż wniosek o przyznanie rekompensaty nie jest kompletny i ponownie wezwał do jego uzupełnienia poprzez nadesłanie stosownych dokumentów, które dokładnie opisał. Dodał, że w przypadku, gdy niemożliwe byłoby dotrzymanie 6 miesięcznego terminu, strona może złożyć wniosek o zawieszenie postępowania na podstawie art. 98 § 1 kpa. Pouczył także, iż w przypadku nie uzupełnienia brakujących dokumentów w zakreślonym terminie i braku wniosku o zawieszenie postępowania – zostanie wydana decyzja o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Poinformował również o możliwości działania poprzez pełnomocnika. Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. M. M. poinformowała organ, iż wszystkie dokumenty, jakie posiada złożyła już do organu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] odmówił potwierdzenia M.M. i E. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez Z. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyjaśnił, że pismami z dnia [...] sierpnia 2005 r., [...]października 2005 r., [...] marca 2009 r. i [...] lutego 2014 r. wzywał M.M. i E.M. do usunięcia braków wniosku w terminie sześciu miesięcy od dnia doręczenia wezwania. W pismach tych wyszczególnione zostały dokumenty, jakie należy dołączyć do wniosku. Jednocześnie pouczono o możliwości zawieszenia postępowania w przypadku, gdyby strona nie była w stanie dotrzymać terminu. Wskazano ponadto, że nieuzupełnienie braków wniosku skutkować będzie wydaniem decyzji rozstrzygającej sprawę w oparciu o materiał zebrany w sprawie. Wojewoda wskazał, że w związku z tym, iż strony nie usunęły żadnego z braków wniosku, zawiadomił je o zebraniu w sprawie materiału dowodowego oraz przysługujących im uprawnieniach. Organ powołał ponadto treść art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090) z którego wynika, iż obowiązkiem strony jest dołączenie do wniosku dowodów świadczących o pozostawieniu nieruchomości poza granicami RP oraz rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Wyjaśnił, że pomimo wezwania do uzupełniania braków wniosku, strony nie przedłożyły żadnych dokumentów, do których dostarczenia były wzywane, w szczególności nie przedłożyły dowodów, z których wynikałoby ich następstwo prawne po osobie będącej właścicielem pozostawionej nieruchomości. W tej sytuacji Wojewoda [...] stwierdził, iż wnioskodawczynie nie spełniły wymogu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ww. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, gdyż dotyczy on nie tylko złożenia wniosku nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r., lecz także dołączenia do niego dokumentów wymienionych w art. 6 ustawy. Nie wykazały przy tym w żaden sposób, że są one spadkobiercami Z. B. Od powyższej decyzji odwołanie w terminie wniosła M. M. Pismem z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa wezwał M. M. do przedłożenia, w terminie 30 dni od dnia otrzymania pisma, oryginału lub uwierzytelnionej kopii prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabyciu spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po Z. B., a także kopii dokumentów z których wynika, że była ona właścicielką pozostawionej nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie M. M. pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. przedstawiła sytuację swojej rodziny – jednakże nie złożyła wymaganych przez organ dokumentów. Jednocześnie stwierdziła, iż będzie musiała zwrócić się do Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa - po rozpatrzeniu odwołania M. M. - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wyjaśnił, że na podstawie dowodów zawartych w aktach sprawy ustalono, iż strona postępowania - pomimo wezwania tak przez organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy - nie przedłożyła ani prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ani aktu poświadczenia dziedziczenia po Z. B. Nie nadesłała również uwierzytelnionych kopii dowodów świadczących o tym, że Z. B. była właścicielką nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister wyjaśnił, iż postanowienie o nabyciu spadku po właścicielu pozostawionych nieruchomości jest dokumentem warunkującym potwierdzenie stronie prawa do rekompensaty. Brak tego dokumentu uniemożliwia ustalenie następstwa prawnego po Z. B. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1639/06 organ wskazał, że dowód potwierdzający następstwo prawne po właścicielu pozostawionych nieruchomości może przedłożyć tylko strona postępowania. Czynności prawne związane z jego uzyskaniem nie mogą bowiem zostać podjęte z urzędu przez organ. Prowadząc postępowanie na podstawie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty organ nie ma interesu prawnego w złożeniu takiego wniosku w imieniu strony. Brak tych dowodów uniemożliwia natomiast pozytywne rozpatrzenie sprawy. W ocenie Ministra Skarbu Państwa organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił potwierdzenia posiadania przez M. M. i E.M. prawa do rekompensaty. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu M. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze przedstawiła pokrótce historię swojej rodziny oraz wyraziła swoje niezadowolenie z podjętych przez organy rozstrzygnięć. Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "ppsa"). Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. W niniejszej sprawie materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090) – dalej jako "ustawa o realizacji prawa do rekompensaty"/ "ustawa". Zgodnie z art. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ww. ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Do wniosku należy zaś dołączyć szereg dokumentów, w tym dowody świadczące o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Wymagane jest, aby świadkowie zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej, a także nie byli osobami bliskimi - w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r. poz. 1774) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Ponadto w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku należy także dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku (art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy). Jeżeli wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie spełnia tych wymogów, tj. nie są do niego załączone wskazane wyżej dowody, wówczas właściwy wojewoda wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania (art. 6 ust. 6 ustawy). W przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, właściwy wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organy administracji publicznej podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Z akt sprawy wynika, iż prowadząc postępowanie w sprawie realizacji prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Wojewoda [...] wzywał skarżącą M. M. do uzupełnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku poprzez nadesłanie dowodów potwierdzających pozostawienie nieruchomości oraz postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po Z. B. Organ pierwszej instancji kilkukrotnie występował do stron postępowania z takim wezwaniem (pisma z dnia: [...] sierpnia 2005 r., [...] października 2005 r., [...] marca 2009 r. i [...] lutego 2014 r.). Nie doprowadziło to jednak do uzyskania dokumentów potwierdzających zarówno posiadanie przez Z. B. majątku, który rzekomo pozostawiła, jak również następstwa prawnego po niej na rzecz M. M. i E. M. Również wezwanie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2015 r. wystosowane do M. M. już na etapie postępowanie odwoławczego nie odniosło żądanego efektu. Strony nie udokumentowały bowiem w żaden sposób następstwa prawnego po Z.B. Przesyłane w trakcie całego postępowania przez skarżącą kserokopie dokumentów potwierdziły jedynie, że Z. B. zamieszkiwała w S., na terenie obecnej Ukrainy. Potwierdzone zostało również następstwo prawne M. M. po zmarłej W. R. W aktach sprawy brak jest natomiast dowodu potwierdzającego, iż W. R. nabyła prawa po swojej matce Z. B., do akt przedłożony został jedynie odpis skrócony jej aktu zgonu. W toku postępowania administracyjnego wnioskodawczynie nie przedstawiły także oświadczeń świadków, które spełniałyby warunki określone w art. 6 ust. 5 ustawy. W tym miejscu raz jeszcze podkreślić należy, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku w tym m.in. do przedłożenia organowi dokumentów potwierdzających nabycia praw po zmarłych właścicielach opuszczonej nieruchomości. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, iż zarówno Minister Skarbu Państwa jak i Wojewoda [...] prowadzili postępowanie w sposób prawidłowy. Co więcej organy obu instancji wykazały się nie tylko należytą starannością, ale wręcz wyjątkową starannością w celu rzetelnego wyjaśnienia sprawy. Jak wskazano już powyżej, organ pierwszej instancji kilkakrotnie zwracał się do stron z wezwaniem o uzupełnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty - wskazując na konkretne dokumenty jakie są niezbędne dla uwzględnienia wniosku. Również organ odwoławczy, nie mając takiego obowiązku, wezwał skarżącą do nadesłania stosownych dokumentów potwierdzających nabycie praw po byłej właścicielce pozostawionej nieruchomości oraz dokumentów potwierdzających rodzaj oraz powierzchni pozostawionej nieruchomości. Organy informowały ponadto strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie postępowania, w przypadku gdyby nie było możliwe przedłożenie tych dokumentów we wskazanym przez organ terminie. Podkreślenia wymaga, że sam organ nie skorzystał z możliwości zawieszenia postępowania - choć mógł tego dokonać już po pierwszym wezwaniu w 2005 r. i po upływie ustawowego okresu umorzyć to postępowanie - lecz wezwał po raz kolejny strony do uzupełnienia złożonego wniosku, czym wykazał wyjątkowo dobrą wolę do pomyślnego zakończenia sprawy. Ponadto w sposób jasny i zrozumiały pouczył stronę, iż w przypadku nie uzupełnienia brakujących dokumentów w zakreślonym terminie i braku wniosku o zawieszenie postępowania – zostanie wydana decyzja o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, poinformował też o możliwości działania poprzez pełnomocnika. Jednakże - mimo oczywistych starań organów administracji - strona nie złożyła wymaganych dokumentów. Stwierdziła natomiast, iż będzie musiała zwrócić się do Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, co świadczy o jej świadomości prawnej. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wyjątkowo rzetelnie i wnikliwie zarówno przez Wojewodę [...], jak i Ministra Skarbu Państwa - co znalazło wyraz w uzasadnieniach decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 kpa. W toku postępowania nie naruszono przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.