I SA/Wa 1616/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę Decyzją Wójta Gminy R. z 3 października 2017 r. nr [...] przyznano J. W. świadczenie wychowawcze na drugie dziecko – E. W. za okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. Decyzją tego samego organu z [...] września 2018 r. nr [...] uchylono powyższą decyzję w całości i odmówiono J. W. przyznania świadczenia na E. W. w kwocie 500 złotych w okresie od [...] września 2018 r. do [...] września 2018 r. Decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej też jako organ/kolegium) utrzymało w mocy powyższą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 czerwca 2019r. sygn. akt I SA/Wa 138/19 uchylił decyzję I i II instancji wskazując, że ponownie rozpoznając sprawę organy powinny rozważyć czy w sprawie zaistniała przesłanka uzasadniająca zastosowanie art. 145 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako kpa). Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] Wójt Gminy R. uchylił własną decyzję z [...] października 2017 r. nr [...] w części dotyczącej okresu od [...] września 2018 r. do [...] września 2018 r. i odmówił przyznania J. W. świadczenia wychowawczego na E. W. w kwocie 500 złotych w ww. okresie. Decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu ww. decyzji kolegium wskazało, że organ I instancji wywiązał się z zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. [...] września 2018 r. do organu I instancji wpłynął wyrok Sądu Rejonowego dla [...], sygn. akt [...] z [...] października 2006 r. zasądzający alimenty od J. W. na córkę J. W. Powyższe doprowadziło organ do wniosku, że występując z wnioskiem o przyznanie świadczenia na E. W. J. W. zaliczył do składu rodziny córkę z poprzedniego związku – J. W, podczas gdy jak ustalono w postępowaniu, zamieszkuje ona stale z matką K. L. W ocenie organu zarówno z art. 2 ust. 16 ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2019 r. jak i z art. 4 ust. 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym obecnie wynika, że świadczenie przysługuje matce albo ojcu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, który stanowi, że w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców, kwotę świadczenia ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy przysługującej kwoty świadczenia za dany miesiąc. Organ podniósł, że z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że do stwierdzenia, że dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną niezbędny jest wyrok sądu rodzinnego wydany w konkretnej sprawie. W niniejszej sprawie wyrok taki nie zapadł, a zatem świadczenie przysługuje wyłącznie temu z rodziców, z którym dziecko stale zamieszkuje. W ocenie kolegium okoliczność, że J. W. nie zamieszkuje stale z ojcem ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a organ I instancji nie znał tego faktu w momencie wydawania decyzji z [...] października 2017 r. i dowiedział się o nim dopiero [...] września 2018 r., co uzasadniało zastosowanie art. 141 § 1 pkt 5 kpa i wydanie decyzji o wskazanej treści. Skargę na powyższą decyzję złożył J. W. (dalej jako skarżący) i wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych. Zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...] naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, tj., art. 2 ust. 16 ustawy w brzmieniu obowiązującym przed [...] lipca 2019 r., poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że faktyczne wykonywanie opieki naprzemiennej przez rodziców dziecka, wobec braku orzeczenia sądu w tym przedmiocie wyklucza zaliczenie dziecka do rodziny obu rodziców; 2. przepisów postępowania, tj. art. 7-9, 77 § 1 i 80 kpa, które to naruszenie mogło mieć wpływ na ocenę czy skarżący był świadomy, a jeśli tak to od kiedy był świadomy faktu braku prawa do pobierania świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2019, poz. 2167, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ppsa przy czym stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Decyzja zaskarżona w niniejszej sprawie została wydana w nadzwyczajnym trybie wznowienia postępowania. Kontrola sądowa decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym ogranicza się do kontroli przesłanek zastosowania tego trybu w kontrolowanej sprawie. Podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 151 § 1 pkt 2 kpa. Zgodnie z treścią tych przepisów w sprawie zakończonej decyzją ostateczną organ wznawia postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 organ wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b kpa, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Zaskarżoną decyzją uchylono decyzję z [...] października 2017 r. w części dotyczącej okresu od [...] września 2018 r. do [...] września 2018 r. i odmówiono skarżącemu przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na E. W. we wskazanym zakresie. Zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują zatem przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej jako ustawa) obowiązujące na dzień wydania decyzji z 3 października 2017 r., tj. w brzmieniu obowiązującym do [...] lipca 2019 r. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługiwało w wysokości 500 złotych miesięcznie na dziecko w rodzinie, przy czym zgodnie z ust. 3 i 4 powyższego przepisu, świadczenie na pierwsze dziecko przysługiwało wyłącznie w przypadku spełnienia kryterium dochodowego, zaś w pozostałych przypadkach dopiero na drugie i kolejne dziecko w rodzinie. Definicja rodziny zawarta została w art. 2 ust. 16 ustawy, zgodnie z którym oznaczała m.in. małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, zaś w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Art. 5 ust. 2a ustawy przewidywał z kolei, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W świetle powyższych regulacji nie ulega zatem wątpliwości, że aby zaliczyć dziecko do członków rodziny w rozumieniu art. 2 ust. 16 ustawy wymagane było jego wspólne zamieszkiwanie razem z rodzicem lub wyrok orzekający opiekę naprzemienną. Jak ustalono w postępowaniu wyjaśniającym, córka skarżącego – J. W. – zamieszkuje stale z matką i nigdy nie zamieszkiwała na stałe razem ze skarżącym, nie został również w stosunku do niej wydany wyrok orzekający opiekę naprzemienną obojga rodziców. Ustalenia te nie zostały zakwestionowane w postępowaniu. Warunkiem zaistnienia opieki naprzemiennej jest istnienie odpowiedniego orzeczenia sądowego w tym zakresie. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 61/20 - gdzie skład orzekający stwierdził, że "nawet oświadczenia rodziców rozwiedzionych o zgodnym sposobie sprawowania opieki nad dzieckiem nie mogą zastąpić wymaganego przez ustawę orzeczenia sądu. O istnieniu opieki naprzemiennej nie można bowiem - w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego - domniemywać. Skoro ustawodawca definiując pojęcie rodziny, wprost wskazał, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną musi wynikać z orzeczenia sądu, to w konsekwencji przyjąć należy, iż organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub rozłączeniu"). Trzeba jednak podkreślić, że nawet uznanie, że w szczególnych okolicznościach możliwe jest zaproponowanie odmiennej wykładni art. 2 ust. 16 ustawy, to w rozpatrywanej sprawie nie można mówić nawet o faktycznej "opiece naprzemiennej", gdyż z treści oświadczeń obojga rodziców wynika, że J. W. nigdy nie zamieszkiwała stale z ojcem, nigdy nawet nie mieszkała u niego dłużej niż kilka dni. Taki stan nie odpowiada warunkom opieki naprzemiennej. Wobec powyższego organy obu instancji prawidłowo wywiodły, że w przywołanych okolicznościach sprawy J. W. nie powinna zostać zaliczona jako pierwsze dziecko do rodziny skarżącego w rozumieniu przepisów ustawy. W tej sytuacji E. W. nie był drugim dzieckiem w rodzinie skarżącego, ale pierwszym, na które zgodnie z przepisami ustawy obowiązującymi na dzień wydania decyzji o przyznaniu świadczenia, tj. [...] października 2017 r. świadczenie nie przysługiwało. Okoliczność ta ma zatem podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i istniała już w momencie wydawania decyzji, zaś jak wynika z akt sprawy organ powziął informację na ten temat [...] września 2018 r., czyli po wydaniu decyzji. Reasumując, w ocenie Sądu w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 5 kpa i uchylenia decyzji z [...] października 2017 r. oraz odmowy przyznania świadczenia. Dlatego na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).