I SA/Wa 1625/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 11 lipca 2023 r. nr KOC/3408/Op/23 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 11 lipca 2023 r. znak KOC/3408/Op/23, po rozpatrzeniu odwołania A. Z. (dalej jako "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "Prezydent") z 18 maja 2023 r. nr 2377/2023 zmieniającą decyzję tego organu z 15 lipca 2022 r. nr 3187/2022 oraz ustalającą od skarżącego odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...] (dalej jako "DPS") od 1 kwietnia 2023 r. w wysokości 1 529,13 zł miesięcznie. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent decyzją z 15 lipca 2022 r. nr 3187/2022, zmienił własną decyzję z 26 marca 2021 r. nr 778/2021/NZ w sprawie odpłatności za pobyt skarżącego w DPS w ten sposób, że ustalił tę opłatę: od 1 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r. w wysokości 1244,85 zł oraz od kwietnia 2022 r. w wysokości 1332,00 zł. Następnie Prezydent decyzją z 18 maja 2023 r., działając na podstawie art. 108 § 1 i art. 163 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775), powoływanej dalej jako "K.p.a.", oraz art. 106 ust. 5, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901), powoływanej dalej jako "u.g.n.", zmienił ww. decyzję z 15 lipca 2022 r. w ten sposób, że ustalił od skarżącego opłatę za pobyt w DPS od 1 kwietnia 2023 r. w wysokości 1529,13 zł, jak też nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie, co powoduje konieczność zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. W myśl zaś art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. zobowiązanym do wnoszenia opłaty jest w pierwszej kolejności mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu. Z akt wynika, że od 1 marca 2023 r. dochód skarżącego wynosi 2184,47 zł (świadczenie ZUS 1890,08 zł + dodatek pielęgnacyjny 294,39 zł), w związku z czym opłata za pobyt w domu pomocy społecznej od 1 kwietnia 2023 r. wynosi 1529,13 zł (70% dochodu) miesięcznie. Kolegium decyzją z 11 lipca 2023 r., po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 18 maja 2023 r. i wskazało, że zarządzeniem Prezydenta z 31 marca 2023 r. nr 628/2023 w sprawie i ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej na terenie m.st. Warszawy w 2023 roku (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2023 r. poz. 4146) ustalono średniomiesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w wysokości 9568,71 zł. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. zobowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż w wysokości 70% swojego dochodu. Z akt wynika, ze dochód skarżącego z tytułu świadczenia emerytalnego w marcu 2023 r. wyniósł 2077,01 zł brutto plus dodatek pielęgnacyjny - 294,39 zł (netto 2184,47 zł) i wzrósł w związku z waloryzacją emerytury o 281,62 zł (która od 1 marca 2022 r. wynosiła 1902,85 zł). Zgodnie zaś z art. 106 ust. 5 u.p.s. zmiana sytuacji dochodowej strony stanowi obligatoryjną przesłankę weryfikacji decyzji. Zmiana ta, dotycząca wysokości opłaty za pobyt w domu opieki społecznej, może wywołać skutek wsteczny, tj. z datą wcześniejszą, niż data wydania decyzji zmieniającej. Zgodnie z kolei z art. 106 ust. 3b u.p.s. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kryterium dochodowe wynosi 776 zł, a w okolicznościach tej sprawy zmiana dochodu przekroczyła 10% kryterium dochodowego, tj. 77,60 zł. Z uwagi więc na zmianę sytuacji dochodowej skarżącego (waloryzacja emerytury) dopuszczalna była zmiana decyzji o wysokości opłaty za pobyt w domu opieki społecznej od 1 kwietnia 2023 r. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, uzupełnioną pismami z 8 listopada 2023 r. (k-43 akt sądowych) i z 1 stycznia 2024 r. (k-57 akt sądowych), skarżący wniósł o jej uchylenie wskazując, że organy nie zapewniły mu czynnego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się odnośnie do zebranego materiału dowodowego, czym naruszyły art. 10 i art. 73 § 1 K.p.a. W ocenie skarżącego, koszty jego pobytu w OPS powinna ponosić również jego adoptowana córka J. D. Skarżący zauważył również, że winien opłacać pobyt w DPS co najwyżej do wysokości 65% swojego dochodu. Na dowód powyższego załączył informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 2022 r., w której wskazano, że zgodnie z art. 140 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (wówczas Dz.U. z 2022 r. poz. 504), potrącenie z tytułu odpłatności za pobyt osób uprawnionych do świadczeń przebywających w domu pomocy społecznej nie mogą przekraczać 65 % miesięcznej kwoty świadczenia (k-7 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia tej opłaty są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Z powyższego bezspornie wynika, że to skarżący w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia opłat za swój pobyt w DPS. Jego córka może zostać zobowiązana do takiej odpłatności, jednak nie w niniejszej sprawie, bowiem kwestia ta może stanowić przedmiot odrębnego postępowania i rozstrzygnięcia. Jak ponadto wprost wskazuje ustawa, odpłatność ustalana od mieszkańca domu nie może przekroczyć 70% jego dochodu. Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżącego kwestii, że zgodnie z informacją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien zostać zobowiązany do ponoszenia odpłatności jedynie w wysokości 65% swoich dochodów, zauważyć należy, że do ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie ma zastosowania art. 140 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten nie ma bowiem jakiegokolwiek wpływu na ustalenie wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, lecz określa jedynie maksymalną procentową wysokość potrącenia z tytułu wskazanej należności ze świadczenia emerytalnego albo rentowego. Jeżeli natomiast potrącona kwota nie pokrywa w całości wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej to pensjonariusz domu jest obowiązany samodzielnie uiścić pozostałą cześć tej należności. Podstawę prawną do ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej stanowią bowiem wyłącznie przepisy ustawy o pomocy społecznej i nie ma zastosowania w tym względzie art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 92/07, LEX nr 500671 oraz z 7 stycznia 2000 r. sygn. akt I SA 1083/99, LEX nr 53798). Przechodząc do prawidłowości ustalonej opłaty za pobyt skarżącego w DPS zauważyć należy, że zarządzeniem Prezydenta z 31 marca 2023 r. nr 628/2023 w sprawie i ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej na terenie m.st. Warszawy w 2023 roku, ustalono średniomiesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w wysokości 9568,71 zł. Z akt administracyjnych wynika, że w marcu 2023 r. dochód skarżącego stanowiła emerytura i dodatek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 2184,47 zł (2077,01 zł (emerytura) minus 186,93 zł (składka na ubezpieczenie zdrowotne) plus 294,39 zł (dodatek pielęgnacyjny)). Przyznanie tego świadczenia było podstawą zmiany przez Prezydenta decyzji ustalającej opłatę za pobyt skarżacego w DPS. Powyższy dochód ustalony został więc stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei art. 8 ust. 4 u.p.s. zawiera zamknięty katalog przychodów, które nie stanowią dochodu w rozumieniu tej ustawy. Dodatek pielęgnacyjny nie został wymieniony w tym katalogu, co oznacza, że na zasadach ogólnych podlega on wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zauważyć jednocześnie należy, że Prezydent uprawniony był do zmiany decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt w DPS z mocą wsteczną. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 5 u.p.s., decyzję administracyjną przyznającą świadczenia z pomocy społecznej zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11 (m.in. marnotrawienie przyznanych świadczeń, brak współdziałania), art. 12 (dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny), art. 107 ust. 5 (odmowa złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym). Artykuł 106 ust. 5 u.p.s. stanowi więc, że zmiana sytuacji dochodowej podopiecznego jest obligatoryjną przesłanką do weryfikacji decyzji. Regulacja ta koresponduje z art. 109 u.p.s., który nakłada na osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej oraz osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, obowiązek niezwłocznego poinformowania właściwego organu o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia. Dodać należy, że również z uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17 (ONSAiWSA 2018/5/77) wynika, że wydanie decyzji w celu ustalenia opłaty za pobyt w DPS może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w DPS. Zmiany sytuacji prawnej lub faktycznej mające wpływ na istnienie lub rozmiar pomocy społecznej winny być uwzględnione od momentu ich wystąpienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3003/19, LEX nr 3025692). Konkludując uznać należy, że w związku ze zmianą sytuacji dochodowej skarżącego od marca 2023 r., Prezydent był uprawniony do dokonania, na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., zmiany decyzji z 15 lipca 2022 r., zmieniającej decyzję z 26 marca 2021 r., w sposób określony w decyzji z 18 maja 2023 r. W przedstawionym stanie faktycznym i prawnym zmiana decyzji mogła wywołać skutek prawny od daty wskazanej w rozstrzygnięciu, tj. od 1 kwietnia 2023 r., która była wcześniejsza od daty wydania decyzji zmieniającej. Decyzja zmieniająca, oparta o art. 106 ust. 5 u.p.s., pozostaje w związku z zaistnieniem określonych przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych, co wpływa na jej temporalną skuteczność. Wątpliwości w sprawie nie budziło również, że kwota, o którą wzrósł dochód skarżącego w marcu 2023 r., tj. 281,62 zł (od 1 marca 2022 r. emerytura skarżącego wynosiła 1902,85 zł), przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 77,60 zł (kryterium to wynosi bowiem 776 zł), a zatem zgodnie z art. 106 ust. 3b u.p.s., z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej skarżącego (waloryzacja emerytury) dopuszczalna była zmiana decyzji o wysokości opłaty za pobyt w domu opieki społecznej od 1 kwietnia 2023 r. W ocenie Sądu, organy administracji prawidłowo przeprowadziły postępowanie, a następnie właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego. Sąd nie dostrzegł również naruszenia wskazywanych w skardze art. 10 i art. 73 § 1 K.p.a. Z akt sprawy wynika bowiem, że Prezydent pismem z 26 kwietnia 2023 r., a zatem przed wydaniem decyzji zmieniającej, poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie odpłatności za pobyt skarżącego w DPS z uwagi na zmianę wysokości jego dochodu, jak i o treści powyższych przepisów i możliwości składania wniosków dowodowych. Z kolei Kolegium, choć nie poinformowało skarżącego o możliwości wypowiedzenia się odnośnie do zebranego materiału dowodowego, to zaskarżoną decyzję wydało w oparciu o całość akt zebranych przez Prezydenta (nie gromadziło dodatkowych dokumentów), a z którymi to skarżący miał możliwość się zapoznać. Co więcej, uchybienie art. 10 § 1 K.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy wykaże się, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy, strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny. Taka zaś sytuacja nie zaistniała w tej sprawie. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.