I SA/Wa 1651/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi J. Z. i M. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. Z. i M. Z. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją [...] z dnia [...] lipca 2017r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej "kpa") w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 2042 z późn. zm., dalej jako "ustawa"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2017 r. znak: [...] odmawiającą A. L., J. Z. oraz M. Z. (spadkobiercom Z. A.) potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w L. przy ul. [...] ([...]), woj. [...], obecnie U.. W uzasadnieniu wskazano m.in., iż do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty spadkobiercy Z. A. dołączyli Orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w K. z dnia [...] sierpnia 1946 r., L.dz. [...], stwierdzające że repatriant Z. A. pozostawił w L. majątek nieruchomy: [...] m2 ogrodu [...] z sadem, na którym stał budynek - dom mieszkalny [...] z poddaszem kryty [...] o [...] ubikacjach wybudowany w 1937 r. - przy ul. [...] (poprzednia nazwa: [...]). Opierając się m.in. o pozwolenie na użytkowanie budynku z 1937r., i zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu L. z dnia [...] maja 2010 r. i z dnia [...] listopada 2013 r. stwierdzające, że H. A. widnieje jako jedyna właścicielka budynku mieszkalnego w L. przy ul. [...] (po zmianie nazwy: ul. [...]) stanem na 1938 r., zaś w oparciu o inne zgromadzone dokumenty stanem na 1941 r. (i 1947r.) jako właściciele ww budynku widnieją: H. A. i jej dzieci S. L. c. A., A. J. c. A. i Z. A. s. A., organ odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty podnosząc, iż nie wiadomo w jakich udziałach ww byli współwłaścicielami oraz jak doszło do stanu współwłasności między nimi. Odnośnie do podstaw prawnych organ podał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z jej art. 3 w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Na podstawie materiału dowodowego niniejszej sprawy organ stwierdził, iż nie ma jednoznacznego dowodu wskazującego na to czyją własność bądź też współwłasność i w jakich udziałach stanowiła ww nieruchomość. Przywołał szereg dokumentów, według których w 1941 r. stanowiła ona współwłasność przedwojennej jedynej właścicielki (czego co do zasady nie kwestionuje) i jej dzieci oraz orzeczenie PUR Oddział w K. z dnia [...] sierpnia 1946 r. L. dz. [...] oraz PUR Oddział w R. z dnia [...] września 1946 r. L. dz. [...], wg których jedynym jej właścicielem był Z. A.. Zaznaczył, że z żadnego ze zgromadzonych dokumentów nie wynika w jakich okolicznościach i w jakiej dacie została ujawniona współwłasność tej nieruchomości oraz jaki był ewentualny udział ww. osób we współwłasności, choć występował nie tylko do archiwów polskich ale również do archiwów zagranicznych. Organ przywołał wyrok NSA z dnia z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1767/13, zgodnie z którym w kontekście dokumentów pozyskanych z archiwów państwowych orzeczenie PUR nie ma charakteru dowodu rozstrzygającego w sprawie. Zanegował przy tym stanowisko stron, iż w razie wątpliwości należy domniemywać, iż udziały we współwłasności były równe i podkreślił, iż obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. W konsekwencji w ocenie ministra w przedmiotowej sprawie nie było możliwe ustalenie w/w okoliczności w stopniu umożliwiającym wydanie rozstrzygnięcia, co skutkowało decyzją odmowną. W skardze J. Z. i M. Z. (dalej jako skarżący) zarzucili organowi sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału na skutek czego nietrafnie przyjął on, że wnioskodawcy nie wykazali kto był właścicielem nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] i jakie były udziały we współwłasności tej posesji, choć wg nich bezsporne jest, iż współwłaścicielami pozostawionego na dawnych terenach [...] Polski mienia, o które tu chodzi byli w chwili pozbawienia władztwa nad nim H. A., S. L., A. J. (secundo voto M.) i Z. A.. Skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji wraz z utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2017 r. znak [...] i potwierdzenie prawa J. Z. oraz M. Z. do stosownej rekompensaty a także o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych. Wg nich niespornie początkowo właścicielem posesji przy ul. [...] była H. A. (stan na 1938r.), a później na skutek zmian własnościowych współwłaścicielami obok niej stali się też S. L., A. J. (M.) i Z. A. (stan na 1941r.) oraz że skoro nigdzie nie pojawił się zapis mówiący o jakimś specyficznym podziale udziałów wyżej wymienionych osób to udziały te były równe tj. po [...]%. Zarzucili nielojalne proceduralnie w takiej sprawie jak ta (gdzie zasady współżycia społecznego przemawiają za działaniem Państwa Polskiego na rzecz swoich pokrzywdzonych przez los obywateli) tłumaczenie na niekorzyść wnioskodawców niezdolności do ustalenia przez organy innego niż równy podziału udziałów w nieruchomości, czy też przytaczanie składanych w ekstremalnych warunkach wobec komunistycznych władz oświadczeń przez Z. A. w celu uratowania czegokolwiek z zagrabionej przez sowieckich najeźdźców własności rodzinnej. Zanegowali tym samym aby Z. A. (jak wynika z PUR) był jedynym właścicielem tej nieruchomości lecz jej współwłaścicielem wraz z pozostałym rodzeństwem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Jeśli chodzi o stan prawny kontrolowanej sprawy, to na etapie będącym przedmiotem wyrokowania – nie budzi on wątpliwości. Sporne pozostawały jedynie kwestie dotyczące ustaleń faktycznych w kontekście oceny zgromadzonego materiału dowodowego przy wyczerpaniu przez organ inicjatywy dowodowej. Trzeba podkreślić, iż co do zasady brak określenia udziałów(u) w nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski stanowi podstawę odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. W przedmiotowej sprawie mamy jednak do czynienia ze specyficznym stanem faktycznym sprawy. Mianowicie zarówno w ocenie organu jak i skarżących nie budzi wątpliwości, iż przed wojną jedyną właścicielką ww nieruchomości była H. A. a wg danych powojennych (w tym w szczególności z dokumentów podatkowych) - nieruchomość położna w L. przy ul. [...] stanowiła współwłasność jej i jej trójki dzieci. Sporne pozostały udziały w ww współwłasności przy czym w ogóle nie ustalono w jakich okolicznościach doszło do jej powstania i czy w ogóle istotnie miało to miejsce. Trzeba jednak podkreślić, iż w sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której ewentualnymi współwłaścicielami były osoby stanowiące najbliższą rodzinę. Istotne jest także, że jakkolwiek z akt sprawy nie wynika kiedy i w jakich okolicznościach (i czy w ogóle) doszło do powstania współwłasności pomiędzy matką a jej dziećmi - to jednocześnie w świetle dołączonej do akt uwierzytelnionej kopii postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] maja 2015 r., sygn. akt [...], stwierdzającego że spadek po H. A. zmarłej dnia [...] grudnia 1946 r. w G. na podstawie ustawy nabyły jej dzieci: Z. A., S. W. i A. M. w częściach równych po [...] części, - w sytuacji gdy nie ma żadnego jednoznacznego dowodu na to, iż jedyna i niekwestionowana przedwojenna właścicielka tej nieruchomości wyzbyła się jej na rzecz osób trzecich – jej dzieci, widniejące w dokumentach powojennych jako będące jej jedynymi ustawowymi spadkobiercami winny być uznane za współwłaścicieli spornej nieruchomości w częściach równych. Innymi słowy, w sytuacji gdy organ nie neguje, iż poprzedniczka prawna skarżących H. A. przed wojną była jedynym właścicielem tej nieruchomości, a nie ma dowodu na powstanie współwłasności – prawa do nieruchomości pozostawionej przez nią poza obecnymi granicami RP, a w konsekwencji prawo do żądania potwierdzenia prawa do rekompensaty, mają jej spadkobiercy w częściach udokumentowanych postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. W konsekwencji następcy prawni jej syna Z. A. dziedziczącego po niej z ustawy [...] część spadku – winni mieć prawo do potwierdzenia prawa do rekompensaty w udziale na nich przypadającym w stosunku do określonej na wstępie nieruchomości. W tej sytuacji, uznając, iż organ naruszył zasady postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 77 i 80 kpa Sąd, nie będąc związany zarzutami skargi (art. 134 ppsa), działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wojewody (art. 135 ppsa) rozstrzygając jednocześnie o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny uwzględnić, (o ile nic innego nie wyniknie w sposób jednoznaczny w toku dalszego postępowania), iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy w oparciu o zgromadzony już dotychczas materiał dowodowy jedyną właścicielką nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] była H. A. a jej spadkobiercy ustawowi, mają prawo do rekompensaty w udziałach przypadających im wg treści postanowienia spadkowego z dnia [...] maja 2015 r. sygn. akt [...].