I SA/Wa 171/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) sędzia WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. M. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku oddala skargę. Postanowieniem z [...] grudnia 2018 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...]. Postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostało przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. E. S. wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi m.in. o zapłatę odszkodowania w związku z wydaną przez Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] grudnia 1993 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Urzędu Wojewódzkiego w Z. G. z dnia [...] stycznia 1959 r. uchylającego orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] października 1947 r. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrócił E. S. jej wniosek z [...] sierpnia 1999 r. o zapłatę odszkodowania wskazując, że właściwy w sprawie jest sąd powszechny. Na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju wsi postanowieniem z [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy swoje postanowienie z [...] kwietnia 2017 r. Po rozpatrzeniu skargi H. M. i C. S., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia z uwagi na skierowanie go do osoby nieżyjącej. Z nadesłanego aktu zgonu wynika, że E. S. zmarła [...] czerwca 2017 r. W pismach z [...] listopada 2018 r. H. M. oraz C. S. złożyli oświadczenie, że podtrzymują wniosek E. S. z [...] maja 2017 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznał ponownie wniosek z [...] maja 2017 r. z udziałem następców prawnych E. S. W motywach postanowienia organ podniósł, że na gruncie kpa brak jest środków prawnych na rozpatrzenie tego rodzaju żądania. Minister odwoływał się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z 31 marca 2011 r. sygn. akt III CZP 112/10 (OSNC 2011/7-8/75), w której Sąd Najwyższy stwierdził, że po uchyleniu z dniem 1 września 2004 r. art. 160 k.p.a., co nastąpiło w oparciu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. – o zmianie ustawy – Kodeks Cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692), dochodzenie odszkodowań za szkody wyrządzone niezgodną z prawem decyzją wydaną przed dniem 1 września 2004 r., bez względu na datę wydania ostatecznej decyzji stwierdzającej jej nieważność, odbywa się wyłącznie w postępowaniu przed sądami powszechnymi. Na powyższe postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi H. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciła rażące naruszenie art. 160§ 3,4 i 5 poprzez ich nie zastosowanie. Mając na uwadze powyższe wniosła o uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia je poprzedzającego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył co następuje: skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi , utrzymujące w mocy postanowienia tego organu z dnia [...] kwietnia 2017 r. o zwrocie E. S. wniosku o zapłatę odszkodowania. Podstawą zwrotu podania było stwierdzenie przez organy, że w sprawie objętej żądaniem strony właściwy jest sąd powszechny. Zgodnie zaś z art. 66 § 3 zd. pierwsze k.p.a. jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Paragraf 4 tego artykułu stanowi jednocześnie, że organ nie może jednak zwrócić podania z tej przyczyny, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, jeżeli w tej sprawie sąd uznał się już za niewłaściwy Stąd dla oceny legalności postanowienia zasadnicze znaczenie ma ustalenie, czy sprawa objęta żądaniem skarżącej podlega rozpatrzeniu na drodze postępowania administracyjnego, czy też, jak ustaliły organy, właściwym do jej załatwienia jest sąd powszechny. W ocenie Sądu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi słusznie wywiódł, że z sytuacją opisaną w art. 66 § 3 k.p.a. mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżąca jako następczyni prawna E. S. domagała się zapłaty odszkodowania w związku z wydaną przez Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] grudnia 1993 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Urzędu Wojewódzkiego w Z. G. z dnia [...] stycznia 1959 r. Jako podstawę żądania wskazano art. 160 kpa. Swoje stanowisko uzasadniała faktem, że w niniejszej sprawie zastosowanie winien mieć art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy- Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 16, poz. 1692 dalej: ustawa zmieniająca), w myśl którego do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się m.in. przepisy art. 160 k.p.a. w brzmieniu dotychczasowym. Zdaniem skarżącej, skoro wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, to organ administracji, a nie sąd powszechny, winien rozpoznać ten wniosek na podstawie art. 160 k.p.a. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Sąd przede wszystkim podkreśla, iż przepis art. 160 k.p.a. został uchylony ww. ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. Uległ zatem zmianie stan prawny w zakresie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody powstałe w następstwie wydania ostatecznych decyzji administracyjnych niezgodnych z prawem. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, do zdarzeń i stanów prawnych powstałych po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, tj. od dnia 1 września 2004 r. nie ma już zastosowania art. 160 k.p.a. Powyższe rozważania potwierdza uchwała Sądu Najwyższego podjęta w pełnym składzie Izby Cywilnej z dnia 31 marca 2011 r., sygn. akt III CZP 112/10 (publ. OSNC 2011 r. nr 7-8, poz. 75). W powołanej uchwale Sąd Najwyższy rozważał kwestie rozgraniczenia stosowania art. 160 k.p.a. do "zdarzeń i stanów prawnych" powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej k.c., tj. 1 września 2004 r. oraz ustanowionego z mocą od tego dnia art. 4171 § 2 k.c. Uwzględniono przy tym, iż w art. 417¹ § 2 k.c. nie przewidziano specjalnego trybu dochodzenia roszczeń, ani nie unormowano odrębnie, wzorem art. 160 k.p.a., przedawnienia. W wyniku dokonanej analizy Sąd Najwyższy uznał, iż art. 160 k.p.a. stanowi podstawę odpowiedzialności za szkody wyrządzone podjęciem przed dniem 1 września 2004 r. ostatecznych decyzji administracyjnych nawet jeżeli ich nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu. Dotyczy to jednak wyłącznie art. 160 § 1, 2 i 3 k.p.a., a także, choć z innych przyczyn – art. 160 § 6 k.p.a. Tak więc, po wejściu w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny., art. 160 k.p.a. stosuje się tylko w zakresie dotyczącym określenia czynu niedozwolonego i przesłanek odpowiedzialności (§ 1 do 3), a także przedawnienia (§ 6). Nie stosuje się natomiast w zakresie trybu dochodzenia roszczeń (§ 4 i 5). Zatem w przedmiocie odpowiedniego trybu dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej po wejściu w życie ustawy nowelizującej, a więc od dnia [...] września 2004 r., właściwe są ogólne procesowe normy intertemporalne. W dziedzinie prawa procesowego podstawową regułą intertemporalną jest zasada bezpośredniego stosowania nowego prawa. Zgodnie z tą zasadą należy przyjąć, że od [...] września 2004 r. właściwe do dochodzenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną wadliwą decyzją administracyjną, wydaną przed tym dniem, są wyłącznie sądy powszechne. Nie ma tu znaczenia data wydania decyzji nadzorczej ani data złożenia wniosku o odszkodowanie. W związku z powyższym nie będzie miał zastosowania art. 160 § 4 i 5 k.p.a., a więc wyłączony został tryb administracyjny orzekania o odszkodowaniu (por. wyroki NSA z dnia 9 października 2012 r., I OSK 1302/11, z dnia 18 marca 2014 r., I OSK 2209). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, iż sprawa nie należy do właściwości organów administracji. Trafnie przy tym organ odwoławczy przypomniał, że stosownie bowiem do art. 66 § 3 k.p.a. jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ do którego podanie wniesiono zwraca je wnoszącemu. Organ administracji publicznej nie może prowadzić postępowania administracyjnego w sprawie, której nie jest kompetentny rozstrzygnąć w drodze władczego aktu administracyjnego. Roszczenie odszkodowawcze za delikt administracyjny stanowi sprawę cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c., a do rozpoznawania odszkodowania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne (art. 2 § 1 k.p.c.). Skoro więc rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie objętym ww. wnioskiem skarżącej należy do wyłącznej kognicji sądów powszechnych, to zasadnym stało się zwrócenie skarżącej przedmiotowego podania na zasadzie art. 66 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. , poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art.119 pkt 3 p.p.s.a.