I SA/Wa 1721/22
WyrokWSA w Warszawie2023-03-02
Skład orzekający: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Marta Kołtun-Kulik, Dorota Kozub-Marciniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze, umarzając postępowanie na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania i czy utrzymanie w mocy takiej decyzji przez organ odwoławczy jest dopuszczalne?Ratio decidendi
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, umarzając postępowanie na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, rażąco naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 17 pkt 1 w zw. z art. 15 k.p.a.), ponieważ organ odwoławczy powinien był rozpoznać sprawę merytorycznie, a nie umarzać postępowanie. Utrzymanie w mocy takiej decyzji przez Kolegium (decyzją z 20 kwietnia 2022 r.) stanowiło rażące naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 k.p.a., gdyż organ zadziałał jako trzecia instancja. Ponadto, decyzje zostały skierowane do kuratora spadku, mimo ustalenia następców prawnych zmarłej, co również stanowi wadę postępowania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, która utrzymała w mocy własną decyzję umarzającą postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1952 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości. Postępowanie zostało umorzone na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., ponieważ zostało wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia orzeczenia. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów k.p.a., w tym zasadę dwuinstancyjności, brak zapewnienia czynnego udziału stron oraz błędną wykładnię i zastosowanie przepisów.Rozstrzygnięcie
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2022 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi Z. L., B. B., J. L., K. F., M. F., M. L., T. B., Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr KOC/963/Go/22 w przedmiocie umorzenia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2022 r., nr KOC/182/Go/22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Z. L., B. B., J. L., K. F., M. F., M. L., T. B., Z. S. solidarnie kwotę 748 (siedemset czterdzieści osiem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z 20 kwietnia 2022 r., nr KOC/963/Go/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium", "SKO" "organ") - po rozpatrzeniu wniosków Z.S. - kuratora spadku po W.D., Z.L., R.S., K.F., B.B., T.B., M.L., J.L. i M.F. o ponowne rozpoznanie sprawy – utrzymało w mocy własną decyzję z 17 stycznia 2022 r., nr KOC/182/Go/22 umarzającą, z mocy prawa, postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z 2 lutego 1952 r., nr GM.II-15C/14/52, odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...].
Decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Nieruchomość przy ul. [...] w W. została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Nieruchomość stanowiła własność M.K., A.D., A. i W. małż. D., H.R., M.L., W.R., B.R., E.B. i Z.M. (zaświadczenie Sądu Rejonowego dla M. [...]).
Decyzją z 2 lutego 1952 r., nr GM.II-15C/14/52, Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości.
W dniu 17 czerwca 2002 r. Z.L., M.L., J.L. oraz M.F. wnieśli do Kolegium o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium.
Postanowieniem z 28 czerwca 2003 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy W. ustanowił kuratora - w osobie K.F. - dla M.K. i A.D.
Postanowieniem z 24 listopada 2015 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w G. Wydział Cywilny ustanowił kuratora spadku – w osobie Z.S. – po zmarłej w dniu 19 kwietnia 1981 r. w G. W.D. z domu W.
Decyzją z 6 kwietnia 2017 r., nr KOC/2599/Go/16, Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z 2 lutego 1952 r., nr GM.IM5C/14/52.
Pismem z 10 maja 2017 r. Z.S. - kurator spadku po W.D. oraz pismem 12 maja 2017 r. Z.L., R.S., K.F. (działający w imieniu własnym oraz jako kurator M.K. oraz A.D.), B.B., T.B., M.L., J.L., M.F. - wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kolegium z 6 kwietnia 2017 r.
Postanowieniem z 4 października 2018 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy W. uchylił kuratelę w osobie K.F. dla M.K. i A.D. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo, iż M.K. i A.D. zmarli.
Postanowieniem z 8 listopada 2018 r., nr KOC/3027/Go/17, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zawiesiło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z 2 lutego 1952 r., nr GM.II-15C/14/52 - do czasu ustalenia następców prawnych po M.K. i A.D.
Następnie, powołaną na wstępie decyzją z 17 stycznia 2022 r., nr KOC/182/Go/22, Kolegium - na podstawie art. 97 § 2 k.p.a. - podjęło z urzędu zawieszone postępowanie (pkt 1 decyzji) oraz - na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491) - stwierdziło, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z 2 lutego 1952 r., nr GM.II-15C/14/52 – uległo umorzeniu z mocy prawa (pkt 2 decyzji).
Organ wskazał, że w sprawie zaistniały podstawy do umorzenia postepowania albowiem zgodnie z art. 2 ust. 2 ww. ustawy, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Kwestionowane orzeczenie zostało doręczone wnioskodawcom 7 i 8 lutego 1952 r. a postępowanie zostało wszczęte 17 czerwca 2002 r., zatem po upływie 30 lat.
Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że z uwagi na umorzenie postępowania brak jest podstaw do podejmowania dalszych działań zmierzających do ustalenia kręgu stron postępowania.
Decyzja z 17 stycznia 2022 r. została sprostowana postanowieniem organu z 7 lutego 2022 r. w zakresie nazwiska strony (z "M." na "M").
W dniu 22 lutego 2022 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wpłynęły wnioski Z.S. - kuratora spadku po W.D. oraz Z.L., R.S., K.F., B.B., T.B., M.L., J.L.i M.F. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją Kolegium z dnia 17 stycznia 2022 r.
Decyzją z 20 kwietnia 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy własną decyzję z 17 stycznia 2022 r. Organ ponownie wskazał, że znaczenie w sprawie ma art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kodeks postepowania administracyjnego. W jego ocenie przesłanki z tego przepisu zostały spełnione, albowiem akta sprawy potwierdzają, że postępowanie nadzorcze dotyczące oceny orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z 2 lutego 1952 r. zostało wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia orzeczenia (co miało miejsce w dniu 7 i 8 lutego 1952 r.).
Jednocześnie organ stwierdził, że na spełnienie przesłanek wynikających z powołanego art. 2 ust. 2 ww. ustawy nie ma wpływu okoliczność podjęcia przez Kolegium postępowania (zawieszonego 8 listopada 2018 r.). Gdyby nawet przyjąć, że ustąpiłyby okoliczności stanowiące podstawę tego zawieszenia, to postępowanie i tak podlega umorzeniu z mocy prawa.
Pismem z 6 czerwca 2022 r., skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 20 kwietnia 2022 r. wniósł, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Z.S. – działając jako kurator spadku po W.D. Skarżący zarzucił:
1) rażące naruszenie art. 97 § 2 k.p.a. poprzez jego niezasadne zastosowanie i podjęcie postępowania w sytuacji gdy nie ustały przyczyny zawieszenia postępowania, w szczególności, że M.K. oraz A.D. nie są reprezentowani, ani oni ani ich ewentualni następcy prawni nie biorą udziału w sprawie ani nie mają możliwości podjęcia obrony ich praw, a podejmowanie czynności pod ich nieobecność skutkuje nieważnością postępowania;
2) naruszenie art. 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021, poz. 1491, "ustawa") przez jego błędną wykładnię i niezasadne zastosowanie (przez umorzenie postępowania), zaskarżony przepis (art. 2 ust. 2 ustawy) odnosi się do kwestii stwierdzenia nieważności decyzji i nie powinien być stosowany w szerszym zakresie dotyczącym postępowania o stwierdzenie wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ jego norma tego zakresu nie obejmuje,
wobec czego, gdy przedmiotem niniejszego postępowania zgodnie z wnioskami stron (wniosek z 10 maja 2016 r. - pkt 3, w aktach sprawy), było stwierdzenie wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, to zaskarżony przepis (art. 2 ust. 2 ustawy) nie powinien być zastosowany, umorzenie było bezzasadne, a postępowanie merytoryczne należało w tej części prowadzić;
3) naruszenie art. 8 k.p.a., przepisów Konstytucji RP, a w szczególności art. 2, art. 64, art 77 i innych w związku z art 158 § 1 k.p.a. w zw. z art 2 ust. ustawy – a wydanie decyzji umarzającej postępowanie, a w efekcie odmowa merytorycznego rozpoznania sprawy, co prowadzi do pozbawienia strony możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i pogwałcenia prawa własności, co nie daje się pogodzić z zasadą zaufania do państwa, zasadą ochrony prawa własności, jak i zasadami demokratycznego państw prawa.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Pismem z 9 czerwca 2022 r., skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 20 kwietnia 2022 r. wnieśli również, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Z.L., B.B., J.L., T.B., M.F., M.L., K.F., Z. S. (jako spadkobierca po R.S.) - reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając:
1) naruszenie art. 97 § 2 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., poprzez podjęcie i prowadzenie postępowania (pod nieobecność najprawdopodobniej nieżyjących i przy braku reprezentacji stron lub ich następców prawnych), w sytuacji gdy nie ustały przyczyny zawieszenia postępowania, w szczególności ze względu na brak M.K. oraz A.D. (nie byli i nie są reprezentowani, ani oni ani ich ewentualni następcy prawni i nie biorą udziału w sprawie ani nie mają możliwości podjęcia obrony ich praw), a podejmowanie przez organ czynności pod ich nieobecność skutkuje nieważnością postępowania;
2) naruszenie art 10 § 1 k.p.a., poprzez brak zapewnienia stronom czynnego udziału na każdym etapie postępowania (w tym na etapie ponownego rozpoznawania sprawy przez SKO) poprzez umożliwienie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, podczas gdy organ powinien umożliwić wypowiedzenie się, a w tym jeszcze przed wydaniem decyzji należycie stronę zawiadomić o zebraniu materiału i dać możliwość wypowiedzenia się stronom, czego zabrakło;
3) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., przez:
a) niedostatecznie wyjaśnienie sprawy i brak prawidłowego ustalenia przez organ dat (dnia) doręczenia decyzji dekretowej (z dnia 2 lutego 1952 r., nr GM.II-15C/14/52) każdemu z uczestników (stronie) postępowania, podczas gdy jest to istotna przesłanka normy wynikającej z art. 2 ust. 2 ustawy (organ w decyzji ograniczył się do zdawkowego stwierdzenia, że decyzję doręczono wnioskodawcom 7 i 8 lutego 1952 r. - nie ustalił komu doręczono decyzję i czy wszystkim stronom postępowania decyzja z 1952 r. została prawidłowo doręczona), a w następstwie powyższego naruszenia (braku wykazania i prawidłowego ustalenia, że każdej ze stron postępowania doręczono decyzję i w jakiej dacie - nie można było prawidłowo ustalić czy upłynął termin wskazany przez ustawę), wobec czego, doszło do niezasadnego zastosowania (naruszenie) art. 2 ust. 2 ustawy,
b) przez błąd w ustaleniach faktycznych i błędne przyjęcie, że (cyt. str. 3 decyzji): "przedmiotem postępowania nieważnościowego jest orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia 15 listopada 1950 r., Nr PB/7001/50/U", podczas gdy taka decyzja nie występowała w postępowaniu;
ponadto, skarżący zarzucili:
4) dopuszczenie się istotnego naruszenia, polegającego na badaniu przez organ i odnoszeniu się do nieistniejącej decyzji (a z pewnością nie właściwej stronom i niniejszemu postępowaniu) - cytuję str. 3, przedostatni akapit i dalej: "przedmiotem postępowania nieważnościowego jest orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia 15 listopada 1950 r., Nr PB/7001/50/U", podczas gdy przedmiotem postępowania i rozważań organu powinna być decyzja Prezydium Rady Narodowej [...] z 2 lutego 1952 r., Nr GM. H-15C/14/52, błąd organu jest istotny skoro badał i odnosił się do innej decyzji niż należało, co skutkować winno nieważnością decyzji (decyzji z 20 kwietnia 2022 r. i decyzji z 17 stycznia 2022 r.), ich uchyleniem i ponownym przeprowadzeniem postępowania;
5) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. - polegające na braku prawidłowego uzasadnienia decyzji, a w szczególności w decyzji z 17 stycznia 22 r. jak i decyzji z 20 kwietnia 2022 r. przez brak wskazania dowodów, na których organ się oparł w zakresie ustaleń dotyczących doręczeń każdej ze stron decyzji dekretowej z 2 lutego 1952 r.;
6) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. przez niezasadne utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia umarzającego postępowanie (naruszenie 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) w wyniku przyjęcia błędnej wykładni, zaskarżonych przepisów (art. 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy) –
podczas gdy art. 2 ust. 2 ustawy - ma zastosowanie jedynie w sprawach dotyczących (cyt.:) "stwierdzenia nieważności decyzji" - to tymczasem przedmiot postępowania zgodnie z wnioskami stron (wniosek o podjęcie postępowania z 10 maja 2016 r. - pkt 3, w aktach sprawy), dotyczył stwierdzenia wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa (a nie jej unieważnienia prowadzącego do wyeliminowania z obrotu prawnego) - wobec czego - organ nie powinien umarzać postępowania, a powinien je prowadzić jedynie w zakresie stwierdzenia czy decyzję wydano z naruszeniem prawa (pozostawiając ją w obrocie prawnym) - organ powinien prowadzić postępowanie merytoryczne dalej w powyższym zakresie, zamiast je niezasadnie umarzać;
7) naruszenie przepisów Konstytucji RP, a w szczególności art. 2, art. 45 ust. 1, art. 64, art. 77 i innych w związku z zastosowaniem art. 2 ust. 2 ustawy rozumianego (wykładanego) w ten sposób, że pozwala umorzyć postępowanie w zakresie dotyczącym jedynie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (pozostawiając tą decyzję w obrocie prawnym), co w sposób jaskrawy narusza wskazane przepisy Konstytucji RP (w szczególności art. 2, art., 64, art. 77 i wynikające z nich normy prawne);
podczas gdy wydanie decyzji umarzającej postępowanie, w efekcie narusza prawa strony, skutkuje odmową merytorycznego rozpoznania sprawy i uzyskania decyzji nadzorczej (prejudykatu), co prowadzi do pozbawienia strony możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i pogwałcenia jej prawa własności,
co nie daje się pogodzić z zasadą zaufania do państwa, zasadą ochrony prawa własności, jak i zasadami demokratycznego państw prawa,
wobec powyższego działając na podstawie ar. 8 ust. 2 Konstytucji RP Sąd jest władny dokonać bezpośredniego stosowania Konstytucji RP i odmówić zastosowania art. 2 ust 2 ustawy (jako sprzecznego z Konstytucją) lub dokonać jego wykładni w sposób zgodny z Konstytucją - umożliwiający prowadzenie postępowania w zakresie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, co utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję zachowa zasadę stabilności obrotu prawnego, a jednocześnie pozwoli chronić prawa wyzutych z własności uczestników postępowania, którzy w oparciu o uzyskaną decyzję nadzorczą (prejudykat) będą mogli dochodzić sprawiedliwego odszkodowania za utraconą własność.
W związku z powyższym skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie, ustosunkowując się do zarzutu skargi nr 3b i 4, wyjaśnił, że postanowieniem 5 lipca 2022 r. organ sprostował oczywistą omyłkę zawartą w uzasadnieniu decyzji z 20 kwietnia 2022 r.
Postanowieniem z 21 października 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1721/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1721/22 ze skargi Z.L., Z.S., B.B., J.L., T.B., M.F., M.L., K.F. i sygn. akt I SA/Wa 1722/22 ze skargi Z.S. – działającego jako kurator spadku po W.D. oraz postanowił prowadzić je pod sygn. akt I SA/Wa 1721/22.
Postanowieniem z 2 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1721/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skarg Z.L., Z.S., K.F., B.B., T.B., M.L., J.L., Ma.F. oraz Z.S. – kuratora spadku po W.D., odrzucił skargę Z.S. – kuratora spadku po W.D. Z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w G. VII Wydział Cywilny z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt. [...] wynika bowiem, że zostali ustaleni następcy prawni zmarłej W.D., której kuratorem spadku był Z.S.
Jednocześnie, postanowieniem z 2 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1721/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopuścił (na skutek wniosku z 20 lutego 2023 r.) do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania na prawach strony następców prawnych W.D., tj.: T.A., B.G., A.A., E.S, W.S., M.S., D.P., A. S., A.K., M.B., L.S., J.W., S.W., K.W., J.K., T.K., W.D. i J.S.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej; "p.p.s.a."), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 20 kwietnia 2022 r., nr KOC/963/Go/22, przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek na obecnym etapie postępowania, nie z przyczyn bezpośrednio w niej podniesionych. W ocenie Sądu decyzja Kolegium z 20 kwietnia 2022 r. oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z 17 stycznia 2022 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie ich nieważności.
Rozważania Sądu należy rozpocząć od tego, że Kolegium wydając decyzję z 17 stycznia 2022 r. działało jako organ odwoławczy albowiem rozpoznawało wnioski (w postępowaniu nieważnościowym) Z.S. - kuratora spadku po W.D. oraz Z.L., R.S., K.F.(działającego wówczas w imieniu własnym oraz jeszcze jako kurator M.K. oraz A.D.), B.B., T.B., M.L., J.L., M.F.- o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kolegium z 6 kwietnia 2017 r., nr KOC/2599/Go/16 odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z 2 lutego 1952 r., nr GM.II-15C/14/52, którym z kolei odmówiono przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...].
Zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. "Od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji." Z instytucji tej, jak wynika z akt sprawy, skorzystały strony postępowania składając powyższe wnioski (z 10 i 12 maja 2017 r.) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją SKO z 6 kwietnia 2017 r.
Istota zasady dwuinstancyjności postępowania, wyrażonej w art. 15 k.p.a., polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy administracji sprawy tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym. Zachowanie zasady dwuinstancyjności wymaga więc nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez dwa właściwe w sprawie organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Dodatkowo należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, iż organ odwoławczy jest obowiązany uwzględniać wszelkie zmiany stanu prawnego i faktycznego sprawy zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji (w tym przypadku decyzji SKO w Warszawie z 6 kwietnia 2017 r.).
W sprawie nie jest kwestionowane to, że wobec uchylenia (postanowieniem z 4 października 2018 r.) przez Sąd Rejonowy W. kurateli K.F. dla M.K. i A.D., organ nadzorczy (w postępowaniu z ww. wniosków o ponowne rozpoznanie sprawy) postanowieniem z 8 listopada 2018 r. zawiesił przedmiotowe postępowanie. Zawieszenie to dotyczyło jednak postępowania odwoławczego a nie jak przyjęło Kolegium postępowania przed organem pierwszej instancji, albowiem to zostało zakończone nieostateczną decyzją z 6 kwietnia 2017 r., którą to z kolei Kolegium miało obowiązek ocenić w drugiej instancji. SKO w Warszawie, decyzją z 17 stycznia 2022 r., podjęło zawieszone postępowanie i wobec wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. nowelizujących Kodeks postępowania administracyjnego umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 2 lutego 1952 r. pomijając, że w obrocie prawnym znajduje się merytoryczna decyzja organu pierwszej instancji z 6 kwietnia 2017 r.
Wobec powyższego SKO w Warszawie wydając decyzję 17 stycznia 2022 r. rażąco naruszyło przepis art. 17 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. statuującym zasadę dwuinstancyjności postępowania. Natomiast, utrzymując w mocy takie rozstrzygnięcie (decyzją z 20 kwietnia 2022 r.) Kolegium rażąco naruszyło przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. W tym ostatnim przypadku, organ zadziałał niejako jako organ trzeciej instancji, co jest niedopuszczalne.
Ponadto Sąd zauważa jeszcze dodatkową wadliwość postępowania.
Otóż zarówno zaskarżona do Sądu decyzja Kolegium z 20 kwietnia 2022 r. jak i ją poprzedzająca z 17 stycznia 2022 r. zostały skierowane do kuratora spadku po W.D., tj. Z.S., ul. [...], W.
Kurator spadku występuje jako strona, w rozumieniu procesowym i materialnoprawnym, we własnym imieniu, ale na rzecz nieustalonych jeszcze spadkobierców (wyrok NSA z 8 lutego 2018 r., II OSK 1021/17, LEX nr 2471020). Tymczasem, z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w G. VII Wydział Cywilny z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt. [...] wynika, że zostali ustaleni następcy prawni zmarłej W.D., której kuratorem spadku był Z.S.
Mając zaś na względzie, że zarówno zaskarżona decyzja jak też poprzedzające ją rozstrzygnięcie podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skargi, gdyż z uwagi na stwierdzoną wadę nieważności, byłoby to przedwczesne.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło