I SA/Wa 1738/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Referent stażysta Dorota Szczepek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2018 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2018r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] marca 2018r. nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] Prezydent W. przyznał K. S. prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie: A. S., w wysokości 500 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 września 2018 r. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po wszczęciu postępowania z urzędu, stwierdziło nieważność ww. decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył K.S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując sprawę niniejszą ustaliło, że, w dniu [...] grudnia 2017 r. K. S. złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie: A. S.. Wnioskodawca wskazał, że w skład rodziny wchodzą: K. S. - wnioskodawca W.S - żona A. S. - córka, ur. [...] 1998 r. S. S. - rodzina zastępcza, ur. [...] 2009 r. A. S - syn, ur. [...] 2015 r. Rozpoznając sprawę Prezydent W. ustalił dochód roczny rodziny za 2016 r. w wysokości [...] zł. Miesięczny dochód za 2016 r. wyniósł: [...] zł. Natomiast po doliczeniu dochodu uzyskanego dochód miesięczny rodziny wyniósł: [...] zł, co w przeliczeniu na członka rodziny stanowiło dochód w wysokości [...] zł. Rozpoznając sprawę organ uwzględnił, że S. S. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] zastosował kryterium określone w art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.200,00 zł. W wyniku rozpatrzenia sprawy Prezydent W. decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] przyznał żądane świadczenie na okres od 1 listopada 2018 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Oceniając ponownie decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] Prezydenta W. w świetle ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, według stanu prawnego na dzień 19 stycznia 2018 r., tj. w dacie wydania kontrolowanej decyzji, Kolegium stwierdziło, że doszło do naruszenia przepisów tej ustawy. Z materiału dowodowego wynika, że S. S. jest dzieckiem, które zostało umieszczone w rodzinie zastępczej u K. S., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2012 r. sygn. akt [...]. Natomiast K. S. nie jest rodzicem S. S., co potwierdza wyrok z dnia [...] grudnia 2009 r sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w [...], na podstawie którego dokonano wpisu wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia nr [...] Urzędu Stanu Cywilnego w [...]. W celu ustalenia spełnienia kryteriów dla przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, ustala się skład rodziny oraz dochody członków tej rodziny. Zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Przedstawiony powyżej przepis nie pozwala na zaliczenie w poczet rodziny dziecka, które znajduje się w pieczy zastępczej u członka takiej rodziny. Z przedstawionych względów rozpoznając wniosek z dnia [...] grudnia 2018 r. Prezydent W. winien uznać za członków rodziny: wnioskodawcę – K. S., jego małżonkę W.S, córkę A.S. oraz syna A. S.. Ustalenia dokonane w sprawie, co do wysokości miesięcznego dochodu rodziny w kwocie [...] zł nie budzą zastrzeżeń. W decyzji z dnia [...] marca 2018 r. [...] w sposób szczegółowy został opisany sposób obliczenia tego dochodu. Ponownie rozpoznając sprawę obecny skład Kolegium, po analizie sytuacji dochodowej członków rodziny podzielił stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji [...]. Przy prawidłowym ustaleniu składu rodziny dochód miesięczny w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł: [...] zł / 4 os. = [...] zł. Wśród osób wchodzących w skład rodziny ustalonej zgodnie z ww. definicją ustawową, nie ma niepełnosprawnego dziecka. Zatem kryterium dochodowe w niniejszej sprawie wynosiło 800,00 zł, bowiem zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Skoro kryterium dochodowe zostało przekroczone, to K. S. nie przysługiwało świadczenie na syna A. S. - jako pierwsze dziecko w rodzinie w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z przedstawionych względów organ nadzoru stwierdził, że kontrolowana w niniejszym postępowaniu nadzorczym decyzja z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] Prezydenta W., została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, bowiem rozstrzygnięcie sprawy jest w oczywisty sposób sprzeczne z ww. przepisem. W sprawie nie ma zastosowania przepis art. 156 § 2 k.p.a., zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Odnosząc się do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wyjaśnił, że równość wobec prawa oznacza, że osoby, których sytuacja jest identyczna, mają prawo do takiego samego traktowania przez ustawodawcę. W rozpoznawanej sprawie dziecko objęte pieczą zastępczą, jak każde inne dziecko przebywające w pieczy zastępczej, nie może zostać zaliczone w sensie prawny w skład rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w skład rodziny zalicza się dzieci własne rodziców (biologiczne) lub dzieci przysposobione (adoptowane). Jak sama nazwa wskazuje "piecza zastępcza" zastępuje rodzica w sprawowaniu opieki nad dzieckiem. System pieczy zastępczej to zespół osób, instytucji i działań mających na celu zapewnienie czasowej opieki i wychowania dzieciom w przypadkach niemożności sprawowania opieki i wychowania przez rodziców (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 poz. 697 ze zm.)). Stanowisko zaprezentowane przez K. S. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zostało oparte na potocznym znaczeniu słowa "rodzina", z pomięciem regulacji zawartej w art. 34 i art. 39 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Rodzina zastępcza jest uprawniona do otrzymania wsparcia materialnego ze środków budżetu państwa, które to wsparcie jest przeznaczone na przyjęcie do rodziny zastępczej dziecka i utrzymanie przyjętego do rodziny zastępczej dziecka. Wsparcie to jest przyznawane na podstawie art. 80 - art. 92 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Natomiast na dzieci własne (biologiczne) lub przysposobione (adoptowane) wsparcie jest udzielane na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Nie jest zatem uprawnione twierdzenie, że dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej jest dyskryminowane, skoro rodzina zastępcza może ubiegać się o świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania a także o przyznanie dodatku wychowawczego (odpowiednika świadczenia wychowawczego). Dodatkowo Kolegium zauważyło, że świadczenie przyznane na mocy wyeliminowanej z obiegu prawnego decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] Prezydenta [...], dotyczyło pomocy materialnej udzielonej ojcu na syna A. S. a nie świadczenia udzielonego na przebywającą w pieczy zastępczej S. S.. W świetle przedstawionych powyżej przepisów, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, wnioskodawca nie był uprawniony do otrzymania świadczenia wychowawczego na syna A. S., tj. pierwsze dziecko w rodzinie w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Prezydent W. powinien był wydać decyzję o odmowie przyznania świadczenia. Przepisy dopuszczają usunięcie z obrotu prawnego decyzji obarczonych kwalifikowanymi wadami określonymi w art. 156 k.p.a., niezależnie od przyczyn wydania takich decyzji. Jeżeli decyzja jest niezgodna z prawem, to nie ma znaczenia ustalenie powodów wydania wadliwej decyzji. W dniu [...] stycznia 2018 r. zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdzał, że S. S. ma status dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. S. podnosząc, że z ustawy nie wynika, by dzieci pozostające w pieczy zastępczej nie mogły być uznawane za członków rodziny. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja narusza prawo i dyskryminuje dzieci pozostające w pieczy zastępczej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującego w mocy decyzję tego samego organu stwierdzającej nieważność decyzji Prezydenta W. przyznającej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie z uwagi na rażące naruszenie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko w sytuacji, gdy w rodzinie skarżącego doszło do przekroczenia kryterium dochodowego w wysokości 800 zł. Organ przyznający świadczenie za członka rodziny skarżącego uznał bowiem niepełnosprawne dziecko pozostające u niego w pieczy zastępczej. Z akt sprawy wynika, że skarżący domagał się świadczenia wychowawczego na swe pierwsze małoletnie dziecko A. S. W tego rodzaju sytuacji warunkiem przyznania świadczenia jest osiąganie przez rodzinę dochodu w przeliczeniu na osobę nieprzekraczającego kwoty 800 zł miesięcznie (art. 5 ust. 3 u.p.p.). W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, wówczas warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest osiąganie przez rodzinę dochodu w przeliczeniu na osobę nieprzekraczającego kwotę 1200 zł miesięcznie (art. 5 ust. 4 u.p.p.). Organ przyznający świadczenie w kwestionowanej decyzji uznał, że w skład rodziny skarżącego wchodzi m.in. S. S, która jest dzieckiem niepełnosprawnym. Jednakże jak wynika z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2012r. sygn. akt [...] S. S. została umieszczona w rodzinie zastępczej u K. S. Sąd podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że S. S. jako dziecko pozostające w pieczy zastępczej nie stanowi członka rodziny skarżącego w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Podkreślić bowiem należy, że rodzina zastępcza to instytucja aktualnie uregulowana w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 697 ze zm. – dalej skrócie: "u.w.r.s.p.z."), jako element systemu pieczy zastępczej. Piecza zastępcza jest sprawowana w formie rodzinnej lub instytucjonalnej (art. 34 u.w.r.s.p.z.). Z kolei, w świetle art. 39 u.w.r.s.p.z., formami rodzinnej pieczy zastępczej są: 1) rodzina zastępcza: a) spokrewniona, b) niezawodowa, c) zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna; 2) rodzinny dom dziecka. Zauważyć należy, że co do zasady piecza zastępcza ma charakter tymczasowy i ustanawiana jest do czasu zaistnienia warunków umożliwiających powrót dziecka do rodziny albo umieszczenia go w rodzinie przysposabiającej - art. 1124 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 682 – dalej: k.r.o.). Jakkolwiek osoby sprawujące pieczę zastępczą w ramach rodziny zastępczej mają obowiązek sprawowania bieżącej opieki nad osobą dziecka i jego wychowania, niemniej obowiązki te i uprawnienia ograniczone są uprawnieniami i obowiązkami wynikającymi z orzeczenia sądu opiekuńczego, praw rodziców dziecka (jeżeli są znani i nie pozbawiono ich praw rodzicielskich) lub opiekunów prawnych. Zaznaczyć również należy, iż zgodnie z art. 1121 k.r.o. obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej. Pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka. Natomiast zgodnie z art. 94 § 3 k.r.o. jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę. Zakres pieczy sprawowanej w ramach rodzinny zastępczej jest niewątpliwie węższy niż zakres praw i obowiązków rodzicielskich (np. w zakresie obowiązków alimentacyjnych) oraz zakres opieki prawnej ustanowionej nad małoletnim w trybie k.r.o. Zgodnie z art. 155 § 1 i 2 k.r.o. opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką; podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego. Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej z zachowaniem przepisów art. 156 i nast. k.r.o. Sprawowanie opieki nad małoletnim może być połączone z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej (art. 149 § 4 pkt 1 k.r.o.) wówczas zakres obowiązków i uprawnień "rodziców zastępczych" ulega poszerzeniu, jednak wynika on z faktu ustanowienia ich opiekunami prawnymi, a nie z faktu wykonywania pieczy zastępczej. W niniejszej sprawie zakres uprawnień i obowiązków skarżącego jako "rodzica zastępczego" w stosunku do S. S. nie został poszerzony o ustanowienie K S również opiekunem prawnym wyżej wymienionej małoletniej. Decydujące znaczenie ma art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, powołany przez organ, który definiuje pojęcie rodziny. Z przepisu tego jasno wynika, iż nie przewiduje on, aby w jej skład wchodziło dziecko pozostające w pieczy zastępczej. Ponadto, jak już powyżej wskazano, uprawnień i obowiązków osób sprawujących pieczę zastępczą w ramach rodziny zastępczej nie można utożsamiać z uprawnieniami czy obowiązkami rodziców dziecka. Nie sposób również traktować skarżącego jako opiekuna faktycznego S. S, a jej samej jako dziecko w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W myśl bowiem art. 2 pkt 10 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o opiekunie faktycznym – oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, która wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie. Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 5 ilekroć w ustawie mowa o dziecku - oznacza to dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną. Z akt sprawy nie wynika by skarżący wystąpił o przysposobienie S. S. ani żeby był jej opiekunem prawnym. W konsekwencji należało uznać, iż brak jest podstaw do uznania za członka rodziny skarżącego pozostającą w jego pieczy zastępczej małoletnią S. S.. Stąd w kontrolowanej sprawie organ prawidłowo ustalił, iż rodzina skarżącego składa się z czterech osób oraz że miał zastosowanie próg dochodowy określony w art. 5 ust. 3 u.p.p. wynoszący 800 zł, a nie 1200 zł, gdyż w rodzinie skarżącego zgodnie z definicją ustawową nie ma dziecka niepełnosprawnego. W tej sytuacji ustalony przez organy orzekające miesięczny dochód członka rodziny skarżącego w wysokości [...] zł przekracza kryterium dochodowe, co w konsekwencji oznacza, że nie przysługiwało mu świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie przyznane decyzją Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2018r. W związku z powyższym prawidłowe jest stwierdzenie nieważności tej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.