I SA/Wa 175/17

Starszy Referendarz Sądowy Aneta Wirkowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku radcy prawnego A.B. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 175/17 odrzucił – jako wniesioną po terminie - skargę J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. Odpis postanowienia (od którego przysługuje zażalenie) doręczony został wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej - radcy prawnemu A.B. w dniu 29 czerwca 2017 r. W dniu [...] lipca 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżącej, w którym pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 7 czerwca 2017 r. Pełnomocnik oświadczył jednocześnie, że koszty pomocy prawnej nie zostały uiszczone w całości ani w części. Do wniosku załączona została opinia z dnia [...] lipca 2017 r. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje stosowne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. W niniejszej sprawie jest to rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715), które weszło w życie w dniu 2 listopada 2016 r. Stosownie do treści § 2 pkt 1 i 2 tego rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego. W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b powołanego rozporządzenia, opłaty za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynoszą 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przy przyznawaniu opłaty za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa procesowego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 720/04). W orzecznictwie wskazuje się również, że sąd nie ma obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (postanowienie NSA z dnia 26 czerwca 2015 r. sygn. akt I OZ 648/15). W szczególności nie uzasadniają przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej czynności ustanowionego z urzędu pełnomocnika, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu. W rozpoznawanej sprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej wystąpił o przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 7 czerwca 2017 r., mocą którego odrzucono skargę J.P. jako wniesioną po terminie. Zauważyć zatem trzeba, że od przedmiotowego postanowienia przysługiwał stronie środek odwoławczy w postaci zażalenia, co jednoznacznie wynika z treści art. 194 § 1 pkt 1a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tymczasem wyznaczony z urzędu pełnomocnik sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, stwierdzając jednocześnie w treści przedmiotowej opinii, że powołana ustawa nie przewiduje możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 7 czerwca 2017 r. Trudno zatem uznać, że pełnomocnik udzielił stronie rzeczywistej pomocy prawnej, za którą należy się stosowne wynagrodzenie. Sam fakt wyrażenia stanowiska o braku podstaw do wniesienia środka odwoławczego, który nie przysługuje od powoływanego postanowienia, nie stanowi okoliczności uzasadniającej uwzględnienie złożonego wniosku. Jak wyżej wskazano wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi nie przysługuje wynagrodzenie za każdą dokonaną czynność. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod względem jakości świadczonych w ramach pomocy prawnej usług. Zauważyć przy tym należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że o opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej można mówić wówczas, jeżeli realnie występuje kwestia wniesienia albo niewniesienia skargi kasacyjnej, a pełnomocnik zgodnie z najlepszą wiedzą dochodzi do wniosku, iż nie ma podstaw do kwestionowania orzeczenia Sądu pierwszej instancji, a więc nie ma podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej (postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt II OZ 106/11). Podkreślić ponadto trzeba, że nawet gdyby przyjąć, iż złożona opinia stanowi w istocie opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia, to i tak brak byłoby podstaw do przyznania wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi stosownego wynagrodzenia w tytułu sporządzenia takiej opinii. Przepis § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, określający katalog czynności w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, za które przysługuje wynagrodzenie, nie przewiduje bowiem możliwości przyznania pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia. Co prawda zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia pełnomocnikowi przysługuje wynagrodzenie za postępowanie zażaleniowe. Trudno jednak uznać, że przedmiotowa opinia stanowiła czynność podjętą w postępowaniu zażaleniowym, za którą należy się radcy prawnemu określone wynagrodzenie. Jak wskazano pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej. Zdaniem referendarza sądowego wskazana opinia tak rozumianej pomocy prawnej nie stanowiła. Dodać w tym miejscu należy, że skoro wyznaczony z urzędu pełnomocnik uznał, że niezasadne jest wnoszenie środka odwoławczego od postanowienia z dnia 7 czerwca 2017 r., to powinien ewentualnie rozważyć złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, co mogłoby umożliwić skarżącej ochronę jej praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że w sprawie nie doszło do udzielenia skarżącej profesjonalnej pomocy prawnej. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia jest więc bezzasadny i brak jest podstaw do jego uwzględnienia. W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.