I SA/Wa 177/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: WSA Joanna Gierak-Podsiadły WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2014 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] – dalej SKO w [...], działające na zasadzie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – dalej k.p.a., po rozpatrzeniu na posiedzeniu w dniu [...] odwołania D. G. od decyzji nr [...] z dnia [...] wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad D.D. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 3 pkt 14 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] znak [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił D.G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad D. D. Organ pierwszej instancji stwierdził, iż D.G. nie spełnia warunków do pozytywnego załatwienia jej wniosku. Jest bowiem zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich - opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego D. D. (zaświadczenie sygn. akt [...] z dnia [...]), a więc nie opiekunem faktycznym w myśl ustawy. Organ pierwszej instancji podkreślił, że D. G. nie jest też osobą na której zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny. D. G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, po którego rozpoznaniu zapadła opisana na wstępie decyzja. W jej uzasadnieniu SKO w [...] wskazało, że decyzja wydawana w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter decyzji związanej, co oznacza że sposób rozstrzygnięcia (przyznanie bądź odmowa przyznania świadczenia) wynika wprost z przepisów prawa. Warunki przyznania przedmiotowego świadczenia, a zarazem krąg osób do niego uprawnionych (przesłanki pozytywne) określa art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. SKO w [...] powołało treść ww. przepisu oraz art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. SKO w [...] wskazało, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależy od spełnienia obligatoryjnego (koniecznego) warunku w postaci istnienia stosunku alimentacyjnego między osobą ubiegającą się o świadczenie a osobą wymagającą opieki, co wynika bezspornie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy. Stosowne regulacje odnośnie obowiązku alimentacyjnego zawarte są w przepisach art. 128-144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o.). Istnieje zasada, iż obowiązek alimentacyjny, tj. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnymi w linii prostej są zaś osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (np. rodzeństwo). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. W tym miejscu należy wyjaśnić, iż pokrewieństwo w linii bocznej w obrębie tego samego pokolenia jest zawsze parzyste (2, 4, 6, itd.). Nie istnieje w linii bocznej (np. brat i siostra) pokrewieństwo pierwszego stopnia. Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności D. D. ur. [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa, a orzeczenie wydano na stałe. SKO w [...] podkreśliło, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy istotną dla jej rozstrzygnięcia jest okoliczność, że wnioskodawczyni D.G. nie jest krewną wymagającego stałej opieki D. D. W związku z powyższym nie spełnia ona kryteriów ustawowych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a zawartych w art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto nie spełnia ona przesłanki zawartej w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż nie jest ona opiekunem dziecka w rozumieniu ustawy. SKO w [...] wyjaśniło, iż przez opiekuna faktycznego dziecka ustawodawca definiuje "osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sadu rodzinnego o przysposobienie dziecka" (art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Nie ulega wątpliwości, iż D.G. nie jest opiekunem faktycznym - w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 14 ww. ustawy - wymagającego stałej opieki D. D. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła D. G., domagając się jej uchylenia. W skardze wskazała, że rodzice D. D. – S. R. i J. D. nie żyją, nie ma on innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu a zarazem legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także nie ma on ani opiekuna faktycznego, ani osoby będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Wskazała, że zgodnie z orzeczeniem Sądu Rejonowego w [...] III Wydział Godzinny i Nieletnich z dnia [...], w sprawie [...] skarżąca została ustanowiona opiekunem prawnym D.D., jak również co dzień skarżąca opiekuje się nim i zaspakaja jego usprawiedliwione potrzeby. D.D. nie ma nikogo, kto mógłby się nim zająć i łożyć na jego utrzymanie. Skarżąca podkreśliła, że wspólnie mieszka z wymagającym stałej opieki D.D. przez okres 33 lat, a od 13 lat jest jego opiekunem prawnym. Wskazała, że opiekę sprawuje całodobowo, a jaj sprawa jest szczególnym przypadkiem uzasadniającym przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r.o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.). W myśl art. 2 wskazanej ustawy świadczeniami rodzinnymi są m.in. świadczenia opiekuńcze w postaci zasiłku pielęgnacyjnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1a ww. ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawa zawiera także katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie skutkuje odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, opisanych w art. 17 ust. 5 powołanej ustawy. Podkreślenia wymaga, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest to, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności ustalono u D.D. istnienie niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wskazano, że niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa, a orzeczenie wydano na stałe. Należy wskazać, że przepisy art. 17 ust. 1 i 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez odesłanie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128 i n. k.r.o.) jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Treść ww. przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego niż to wynikające z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (por. Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 2013r., I OPS 5/13, ONSAiWSA 2014/3/36). Na powyższe wskazuje także orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 15 lipca 2006 r. sygn. akt P 23/05, OTK-A 2006 r., nr 10, poz. 151; wyrok z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07; wyrok z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07), w którym wyrażono pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem bowiem tych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny powołując się na ww. pogląd Trybunału Konstytucyjnego wskazał ponadto, że nie można, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 2013r., I OPS 5/13, ONSAiWSA 2014/3/36). Przekładając powyższe rozważania prawne na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że prawidłowa jest ocena organów, iż D.G. nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, że nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie ma przy tym znaczenia, że skarżąca będąc opiekunem prawnym, sprawuje nad ww. faktyczną pieczę, albowiem jak już wskazano nie jest ona członkiem rodziny ww. osoby, na której ciążyłby obowiązek alimentacyjny. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.