I SA/Wa 1786/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], o odmowie przyznania G. W. świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup [...]. Decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Wnioskiem z dnia 7 lutego 2014 r. G. W. zwróciła się o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na [...].Do wniosku zostały załączone recepty wycenione na łączną kwotę [...] zł. Prezydent [...] decyzją dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup [...]. Przyczyną odmowy wnioskowanej pomocy był fakt, że wnioskodawczyni nie wykorzystuje własnych możliwości do poprawy swojej sytuacji. Od decyzji Prezydenta odwołanie złożyła G. W.. Wskazała, że wielokrotnie zwracała się o pomoc w zakupie leków, jednak za każdym razem spotkała się z odmową. Jej niski dochód nie pozwala jej na samodzielne wykupienie leków, które są jej niezbędne. Podniosła, iż dolegliwości na które cierpi coraz bardziej się nasilają, bo nie ma pieniędzy na leki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść przepisów art. 2, 3, 4, 8, 11 ust. 2 i 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej u.p.s.). Wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...] luty 2014 r. oraz zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalono, że G. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą niezdolną do pracy z powodu wieku oraz orzeczonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na czas określony do 31 marca 2014 r. Nie posiada własnego miejsca zamieszkania i nocuje w mieszkaniu u znajomego, któremu w zamian za umożliwienie noclegów przekazuje [...] zł miesięcznie. Przy czym G. W. posiada uprawnienia do świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł, jednakże z emerytury na wniosek wierzyciela (syna) potrącane są należności alimentacyjne w wys. [...] zł. Zatem wysokość emerytury wypłacanej G. W. wynosi [...] zł. Podstawą do wypłaty alimentów na dorosłego syna jest ugoda sądowa z dnia [...] czerwca 2010 r., zgodnie, z którą G. W. zobowiązała się do łożenia tytułem alimentów kwoty [...] zł miesięcznie. Jednocześnie począwszy od lutego 2013 r. G. W. zadeklarowała dobrowolną pomoc finansową tytułem alimentów na rzecz córki M. W. w wysokości [...] zł miesięcznie. Przy czym w aktach znajduje się oświadczenie M. W., z którego wynika, że w styczniu 2014 r. matka przekazała jej tytułem alimentów kwotę [...] zł. W tym miejscu wyjaśnić bowiem należy, iż wnioskodawczyni w dniu [...] czerwca 2013 r. zawarła ugodę sądową, na mocy której zobowiązała się łożyć na utrzymanie córki alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie. Na dochód G. W. składa się także zasiłek stały w wys. [...] zł miesięcznie. Wnioskodawczyni korzysta również z nieodpłatnej pomocy w formie obiadów, których wartość wynosi ok [...] zł miesięcznie. Wobec powyższego ustalając wysokość zasiłku stałego G. W., od jej dochodu odliczono kwotę alimentów przekazywanych synowi K. G. oraz kwotę dobrowolnie przekazywanych alimentów córce M. W. Zatem dochód G. W. w miesiącu styczniu 2014 r. wyniósł [...] zł i nie przekroczył kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej określonego w art. 8 u.p.s. Jednakże organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie istotnym pozostaje fakt, iż deklarowane kwoty pomocy na rzecz pełnoletnich dzieci praktycznie pozbawiają wnioskodawczynię środków na samodzielne utrzymanie, w związku z czym wnioskuje o świadczenia pomocy społecznej, które faktycznie rekompensują przekazywane alimenty. Przy czym wielokrotnie informowano G. W. o możliwości poprawy swojej sytuacji poprzez wystąpienie do sądu o obniżenie wysokości alimentów wypłacanych na syna i motywowano do podjęcia działań w tym zakresie. Ustawa o pomocy społecznej zakłada, że celem pomocy społecznej nie jest trwałe wyręczanie beneficjenta w zaspokajaniu jego potrzeb bytowych, ale udzielanie wsparcia po to, aby jak najszybciej był on w stanie samodzielnie zaspokajać swe potrzeby. Pomoc ma charakter przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Ustawową przesłanką korzystania z pomocy społecznej, bez względu na rodzaj świadczenia, jest nie tylko pozostawanie osoby czy rodziny w trudnej sytuacji życiowej, ale i wykazanie przez starających się o taką pomoc, że ze swej strony podjęli starania, które przy uwzględnieniu ich możliwości, zasobów i uprawnień nie pozwoliły jednak na przezwyciężenie tych trudności". G. W. posiada własne źródło dochodu (emeryturę), jednak wysokość alimentów przekazywanych na rzecz dorosłych dzieci powoduje drastyczne obniżenie wysokości jej środków utrzymania. W oświadczeniu z dnia [...] lutego 2014 r. G. W. wskazała, że nie wystąpi o obniżenie alimentów ani na córkę, ani na syna. Wobec czego wnioskodawczyni nie wykorzystuje własnych możliwości do poprawy swojej trudnej sytuacji, natomiast odmowę podjęcia działań w kierunku obniżenia przekazywanych dzieciom alimentów należy zakwalifikować jako odmowę współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji, co uzasadnia nieudzielenie wnioskowanej pomocy. Wymaga także podkreślenia, że G. W., oprócz uprawnienia do zasiłku stałego, jest objęta także pomocą w zakresie dożywiania w formie posiłku od poniedziałku do niedzieli na okres od 2 stycznia 2014r. do 30 kwietnia 2014r. (nieodpłatnie), na podstawie decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] Decyzja Kolegium stała się przedmiotem skargi G. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wskazała na trudną sytuację życiową, wskazując, że nie można uznać, iż marnotrawi własne środki finansowe i korzysta z nich w sposób niezgodny z ich przeznaczeniem. Jednocześnie podkreśliła, że obniżenie alimentów wypłacanych dzieciom nie zmieni jej sytuacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 169 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. 270 ze zm.) doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta nie narusza prawa. Przedmiotowe postępowanie dotyczyło przyznania pomocy finansowej na zakup leków i obuwia. Zauważyć należy, iż zgodnie z wyrażoną w art. 6 k.p.a. zasadą praworządności organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W zakresie udzielania świadczeń z pomocy społecznej właściwe organy są związane przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która to ustawa reguluje w sposób wiążący m. in. rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Wskazać przy tym trzeba, że celem pomocy społecznej – stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. – jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei art. 3 ust. 1 ustawy stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że zadaniem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie osób i rodzin, nigdy zaś zastępowanie ich w dążeniu do osiągnięcia rezultatu określonego w powołanym przepisie. W art. 3 ust. 2 ustawy określono, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Ponadto, stosowanie do art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Dalej, ustawodawca w art. 4 u.p.s. podkreślił rolę, jaką w systemie pomocy społecznej odgrywa współdziałanie osoby ubiegającej się o taką pomoc, nakładając na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Konsekwencje braku aktywności, o której mowa w art. 4 u.p.s., mogą okazać się dotkliwe dla wnioskodawcy. Przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. wprost stanowi, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego i inne wskazane w tym przepisie okoliczności mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Co istotne, powyższy przepis stanowi samoistną przesłankę do odmowy przyznania pomocy. Przytoczone wyżej przepisy stanowią istotne dyrektywy wiążące organy administracji publicznej właściwe w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Należy zaś pamiętać, że konstrukcja prawna mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 39 u.p.s. opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Orzekając w przedmiocie przyznania świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, w tym m. in. przywołane wyżej przepisy art. 2 – 4 i art. 11 ust. 2 ustawy. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Sam zaś fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ musi mieć bowiem na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/2007, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej określa art. 36 u.p.s. Świadczeniami takimi są m. in. zasiłek celowy – uregulowany w art. 39-40 u.p.s. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Prawo do tego świadczenia, zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s., przysługuje jedynie osobom, których dochód nie przekracza określonej w ustawie oraz rozporządzeniu wykonawczym do ustawy kwoty, zwanej dalej kryterium dochodowym, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Istotne znaczenie dla podjęcia negatywnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie miał także powołany przez organy obu instancji art. 11 ust. 2 u.p.s., który stanowi m. in., że brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepisy nie precyzują realizacji obowiązku współpracy, zatem kwestia oceny postawy wnioskodawcy pozostawiona jest w tym zakresie ocenie organów pomocowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest ugruntowane już stanowisko, które w pełni podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 143/09, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 1123/12, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, jak słusznie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1851/06 (CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), za wystarczającą podstawę do odmowy przyznania świadczenia można przyjąć bierną lub roszczeniową postawę osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy społecznej – permanentne korzystanie ze świadczeń, przy jednoczesnym braku jakiejkolwiek pomocy ze strony osoby zainteresowanej w likwidowaniu własnych problemów materialnych. Należy mieć bowiem na względzie to, iż osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający. Z kolei zakres tej pomocy uzależniony jest od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył także w przytoczonym orzeczeniu, że ustawa o pomocy społecznej jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru. Negatywne zachowania osób ubiegających się o świadczenie mogą spowodować wydanie negatywnych dla nich decyzji administracyjnych, skutkujących ograniczeniem świadczenia, odmową jego przyznania lub udzieleniem pomocy w formie niepieniężnej. Kierując się powyższym Sąd uznał, iż organy pomocy społecznej prawidłowo oceniły w sprawie postawę skarżącej w kontekście ww. art. 11 ust. 2 u.p.s. Przede wszystkim trafnie wskazano w tej materii, że skarżąca nie wykorzystuje własnych zasobów i możliwości w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. G. W. posiada własne źródło dochodu (emeryturę), jednak wysokość alimentów przekazywanych na rzecz dorosłych dzieci spowoduje drastyczne obniżenie wysokości jej środków utrzymania. Przy czym w oświadczeniu z dnia [...] lutego 2014 r. wnioskodawczyni wskazała, że nie wystąpi o obniżenie alimentów ani na córkę ani na syna – co niewątpliwie miało istotny wpływ na jej sytuację życiową. Konkludując, w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych odmowa przyznania świadczenia musiała być uznana za uzasadnioną. Sąd, kontrolując zarówno zaskarżoną decyzję, jak też decyzję organu I instancji, nie dopatrzył się wadliwości postępowania. Organy przeprowadziły postępowanie w poszanowaniu zasad wynikających z art. 7, art. 77, art. 80, art. 86, art. 89 § 2 k.p.a., a przeprowadzone wnikliwie postępowanie i sumbsumpcja prawna znalazły odzwierciedlenie w kompletnym, w pełni oddającym stan faktyczny i prawny sprawy uzasadnieniu, sporządzonym w zgodzie z art. 107 § 3 k.p.a. Z wymienionych powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.