I SA/Wa 1793/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Trochym Asesor WSA Nina Beczek Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2023 r. sprawy ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz H. O. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, dalej "organ II instancji", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (D.U. 2022. Poz. 2000), dalej "kpa", utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2023 r., nr [...] r. Decyzją tą odmówiono H. O., dalej "Skarżąca", przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem K. O.. Organ II instancji, podobnie jak organ I instancji, uznał, że Skarżąca nie była aktywna zawodowo od 1992 r. i dlatego powoływanie się przez Skarżącą na to, że nie podejmowanie pracy pojawiło się dopiero w związku z koniecznością opieki nad mężem nie jest wiarygodne. Skarżąca udokumentowała zatrudnienie na dwa miesiące przed złożeniem wniosku co również przeczy tezie o niemożności rozpoczęcia pracy ze względu na opiekę nad mężem. Organ II instancji nie podzielił wywodów organu II instancji, że data powstania niepełnosprawności ma znaczenie przy ocenie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – powołując w tym zakresie utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne. Sama trudna sytuacja rodzinna Skarżącej nie jest, zdaniem organu, podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: -art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie, że Skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; -art. 7, 77 § 1, 80 kpa poprzez brak zebrania wyczerpującego materiału dowodowego w szczególności na skutek nie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i błędną jego ocenę, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, niewłaściwą ocenę o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy a koniecznością opieki nad mężem, braku wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy w tym kwestii związanych z podjętym przez skarżącą zatrudnieniem. Wniosła o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. Nr 2022, poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej jako: "ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa przy czym stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2020, poz. 111), których organ II instancji nawet nie powołał, co stanowi o naruszeniu art. 107 § 1 kpa. Sąd w pełni podziela wywody SKO o zasadności przyjęcia, że data powstanie niepełnosprawności nie ma wpływu na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium daty powstania niepełnosprawności, zauważyć trzeba, że w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego brak zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku z 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r., I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, Lex nr 2305184). Zatem w odniesieniu do osób wymagających opieki przy dokonywaniu oceny spełnienia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie trzeciej sprawującej nad nimi opiekę nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Oceny spełnienia przesłanek do nabycia prawa do tego świadczenia należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kwestią która jest natomiast istotna jest ocena czy Skarżąca spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy tj. czy sprawuje stałą i długoterminową opiekę nad mężem i czy fakt nie podejmowania pracy pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki. Zdaniem Sądu, organy naruszyły art. 7, 8, 77 § 1, 80 i w konsekwencji art. 107 § 1 i 3 kpa gdyż nie ustaliły w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędne do oceny czy zostały spełnione przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne ma zapewnić osobie niepełnosprawnej możliwość sprawowania nad nią opieki w sposób nieprzerwany gdyż sama nie jest w stanie zadbać o swe interesy. Świadczenie to ma też zrekompensować osobie, która sprawuje opiekę nad taką osobą, fakt wycofania się z życia zawodowego. Warunkiem przyznania takiego świadczenia jest bowiem rezygnacja z dotychczasowej pracy. Na równi z rezygnacją z pracy ustawodawca traktuje niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak stanowi przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie przysługuje "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ tymczasem nie zebrał wystarczających dowodów pozwalających na prawidłową ocenę spełniania przesłanki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych: kwestii stałości i długotrwałości opieki i związku pomiędzy nie podejmowaniem pracy a opieką. Po drugie, nie wskazał żadnej podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia, do czego jest zobowiązany na podstawie art. 107 §1 kpa. Po trzecie, ustalenia co do braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością opieki nad mężem, powziął wyłącznie na podstawie daty zaprzestania przez Skarżącą pracy, co miało miejsce w 1992 r. Tymczasem Skarżąca wskazywała, że powodem zaprzestania pracy było urodzenie dzieci a i następnie, gdy taką inicjatywę podjęła była ona w zasadzie nieskuteczna gdyż konieczna była całodzienna opieka nad mężem. Jak wynika z przeprowadzonego przez organ wywiadu, Skarżąca sprawuje całodzienną opiekę nad mężem, (toaleta, ubieranie, rehabilitacja, przygotowywanie posiłków, planowanie i organizowanie wizyt lekarskich) Zdaniem pracownika socjalnego Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z przedłożonego przez Skarżącą świadectwa pracy wynika, że była zatrudniona od [...] lutego 2023 r. do [...] marca 2023 r.w [...] s.c. [...] w wymiarze pełnego etatu. Stosunek pracy ustał w wyniku porozumienia stron. Wcześniej pracowała od [...] września 1987 r. do [...] sierpnia 1990r. w [...], również w pełnym wymiarze czasu pracy w zawodzie wyuczonym kucharza. Jej mąż uzyskał orzeczenie o niepełnosprawności [...] października 2022 r. Wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony [...] marca 2023 r. a więc w trakcie zatrudnienia. Przy tak skąpych dowodach nie sposób ustalić czy rzeczywiście rezygnacja z ostatniej pracy była wyłącznie skutkiem konieczności opieki nad mężem. Ponadto Sąd nie podziela lakonicznych i ogólnych wywodów organu II instancji, że data ustania stosunku pracy (1992r.) niejako "z automatu" przesądza o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. I choć sama Skarżąca przyznała, że zrezygnowała z pracy po urodzeniu dziecka i potem do tej pracy nie powróciła, to jednak ostatecznie spróbowała ją pojąć ale z uwagi na chorobę męża nie potrafiła pogodzić pracy z opieką nad mężem. Ma rację Skarżąca, że powody nie podejmowania pracy z biegiem lat mogą wynikać z innych okoliczności faktycznych. W tym wypadku Skarżąca twierdzi, że najpierw była to konieczność opieki nad dziećmi a następnie konieczność opieki nad mężem, który ma ograniczone możliwości poruszania się i przemieszczania. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany po pierwsze do ustalenia w drodze wywiadu środowiskowego, jakie są potrzeby osoby niepełnosprawnej w kontekście konieczności stałej opieki, kiedy one powstały a następnie czy Skarżąca świadczy tę opiekę nieprzerwanie i trwale. Ponadto w trybie przesłuchania strony organ ustali jakie były rzeczywiste powody zaprzestania pracy przez Skarżącą i dlaczego dopiero w 2023 r. podjęła próbę podjęcia pracy a nie wcześniej. Organ powinien zweryfikować twierdzenia Skarżącej co do przyczyn nie podejmowania wcześniej pracy (twierdzi, że z powodu opieki nad dziećmi). W tym zakresie organ zwróci uwagę na podnoszone przez Skarżącą w skardze kwestie związane z prowadzeniem przez męża działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu składu budowalnego i samodzielnym utrzymywaniu przez niego rodziny. W ocenie Sądu nawet przyjmując, że Skarżąca nie pracowała bo wychowywała dzieci i pozostawała na utrzymaniu męża, to nie wyklucza to przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Jak się wydaje ciąg logiczny zdarzeń przedstawiony przez Skarżącą jest tego rodzaju, że konieczność podjęcia pracy pojawiła się w momencie choroby męża. Choroba ta mogła spowodować konieczność przejęcia przez Skarżącą obowiązków utrzymania rodziny. To z kolei nie było możliwe z uwagi na stan zdrowia męża. Gdyby taka sytuacja miała miejsce, w ocenie Sądu, istniałby związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem pracy a koniecznością opieki nad mężem. Obowiązki organu wynikające z konieczności prawidłowego zebrania dowodów i jego oceny (art. 77 § 1 kpa) nie wykluczają w tym zakresie aktywności Skarżącej, która może składać wnioski dowodowe na okoliczności istotne w sprawie. Dopiero prawidłowo zebrany materiał dowodowy może stanowić podstawę do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i dokonania jego subsumpcji pod normę art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sporządzając uzasadnienie organ zadba o to aby spełniało ono przesłanki z art. 107 § 1 i 3 kpa. Powyższe czyni niemożliwym ocenę przez Sąd naruszenia przepisu prawa materialnego wskazanego w skardze gdyż ta ocena możliwa jest dopiero gdy organ w sposób prawidłowy i pełny ustali stan faktyczny sprawy. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i 135 ppsa sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 ppsa w zw. z § 14.1.1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (D.U. 2015, poz. 1804).