I SA/Wa 1797/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2013 r. sprawy ze skargi S.Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego S.Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku S. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z [...] czerwca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2012 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że Wojewoda [...] na podstawie art. 65 § 1 kpa przekazał Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosek S. Z. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1985 r., nr [...]. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2012 r. odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji. S. Z. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2012 r. podnosząc, że decyzja Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1985 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż objęła swym rozstrzygnięciem prawa majątkowe następców prawnych zmarłej M.Z. Wskazał, że wymienienie w nagłówku decyzji Naczelnika Gminy N. tylko S. Z., a jednocześnie objęcie tą decyzją majątku nieżyjącej M. Z. nie czyni tej decyzji zgodnej z prawem. S. Z. podkreślał, że w dacie wydania decyzji z [...] grudnia 1985 r. M. Z. nie żyła, a decyzja objęła swym zakresem należące do niej grunty, co jest rażącym naruszeniem prawa. Zarzucił również przekroczenie terminów załatwienia sprawy. Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę Minister wskazał, że podstawę prawną decyzji Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1985 r. stanowiły przepisy ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268, z późn. zm.). Zgodnie art. 51 tej ustawy w wypadku braku następcy lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Organ nadzoru podniósł, że S. Z. była współwłaścicielką w ½ części gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni [...] ha i na jej wniosek Państwo przejęło w zamian za emeryturę udział w przedmiotowym gospodarstwie. Decyzja Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1985 r. nie była zatem skierowana do nieżyjącej w dacie jej wydania M. Z. (współwłaścicielki pozostałej ½ części gospodarstwa rolnego), ale do S. Z. Naczelnik Gminy w N. w uzasadnieniu decyzji z [...] grudnia 1985 r. stwierdził, że S. Z. wystąpiła z wnioskiem o przejęcie na rzecz Państwa ½ części gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego we wsi D. i w związku z tym omawiana decyzja dotyczyła tylko i wyłącznie prawa własności S. Z. W ocenie Ministra organ administracji państwowej stopnia podstawowego wydając przedmiotową decyzję prawidłowo uznał, że M. Z. oraz jej następcom prawnym nie przysługuje przymiot strony w ramach postępowania administracyjnego dotyczącego przejęcia w zamian za emeryturę udziału w przedmiotowym gospodarstwie, gdyż zgodnie z tym co wskazano powyżej każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli, a przedmiotowa decyzja nie dotyczyła ½ części gospodarstwa, którego właścicielką była zmarła M. Z. Wobec dokonanych ustaleń faktycznych oraz prawnych, organ nadzoru uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że przedmiotowa decyzja Naczelnika Gminy N. rażąco naruszyła prawo oraz, że należy stwierdzić jej nieważność. Odnosząc się do zarzutów dotyczących przedłużenia terminu rozpatrzenia wniosku organ wskazał, że S. Z. był wielokrotnie zawiadamiany o przyczynach przedłużenia terminu rozpatrzenia jego wniosku, a także o przyczynach zwłoki. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył S. Z. wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w zw. z art. 51 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin poprzez błędne uznanie, że przejęcie całości gospodarstwa rolnego, w zamian za świadczenie z ubezpieczenia społecznego było zgodne z prawem, pomimo uznania faktu, że osoba przekazująca była właścicielką jedynie w ½ części. Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istosny wpływ na wynik sprawy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, tj. a) art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkiem, którego nie uznano za rażące naruszenie prawa, przejęcie całości gospodarstwa rolnego; b) art. 7, art. 107 § 3 kpa poprzez: - niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w tym, nie wyjaśnienie: dlaczego zostało przejęte całe gospodarstwo i co było tego powodem, dlaczego dokonano takich zapisów w księgach wieczystych, na jakim etapie doszło do naruszenia prawa, a ponadto dlaczego kolejne przedłużenia postępowania następowały po ponagleniu ze strony skarżącego, jakie były faktyczne powody braku rozstrzygnięcia we właściwym czasie i dlaczego rozstrzygnięcie w sprawie nastąpiło po przeszło roku od wszczęcia, - brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, - brak uzasadnienia pranwego, - załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, - nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i nie podanie przyczyn z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że decyzja bezpodstawnie objęła swoim rozstrzygnięciem majątek nie żyjącej M. Z. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji niezależnie od podniesionych zarzutów skargi, a więc także wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie w niej podniesiony. Skarga jest zasadna, aczkolwiek w przeważającej części z innych przyczyn niż w niej wskazane. Nie można podzielić zarzutów skargi, że decyzją Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1985 r. przejęte zostało na rzecz Państwa całe gospodarstwo rolne, w tym również w udziale należącym do zmarłej wcześniej M. Z. Otóż z kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji z [...] grudnia 1985 r. wynika wprost, że organ rozpatrywał wniosek S. Z. Z punktu pierwszego rozstrzygnięcia tej decyzji bezspornie wynika, że przejęcie na rzecz Skarbu Państwa dotyczy ½ części gospodarstwa o ogólnej powierzchni [...] ha. W uzasadnienia decyzji wskazano, że S. Z. wystąpiła z wnioskiem o przejęcie ½ części gospodarstwa oraz, że druga współwłaścicielka nie żyje. Wbrew twierdzeniom skargi, decyzją Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1985 r. przejęta została na rzecz Państwa jedynie połowa gospodarstwa, którego współwłaścicielką była ówczesna wnioskodawczyni – S. Z. Decyzja ta nie dotyczyła w żaden sposób praw nie żyjącej M. Z., nie była też do niej skierowana, ani nie naruszała praw ewentualnych spadkobierców M. Z., wobec czego tym ostatnim nie przysługiwał przymiot strony w tamtym postępowaniu. Prawidłowe jest wiec stanowisko organu nadzoru, że co do powyższych zarzutów nie sposób uznać, że decyzja z [...] grudnia 1985 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Wskazać jednak należy, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ nadzoru bada nie tylko naruszenia podniesione przez stronę, ale także kontroluje, czy decyzja nie jest dotknięta jedną z wad, o jakich mowa w art. 156 § 1 kpa. Z zaskarżonej decyzji nie wynika, aby taka kontrola była przeprowadzona. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji z [...] czerwca 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 1985 r., na podstawie innych przesłanek z art. 156 § 1 kpa, to jednakże w żaden sposób nie odniósł się do materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia decyzji wydanej w trybie zwykłym. Podstawą materialnoprawną decyzji Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1985 r. był przepis art. 51 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, stanowił, że w przypadku braku następcy lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia gospodarstwo na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Powyższa ustawa nie miała na celu przejęcia gruntów rolnych na własność Państwa, a chodziło o zagwarantowanie źródła utrzymania tym rolnikom, którzy ze względu na wiek lub stan zdrowia nie mogli samodzielnie gospodarować. Zatem przekazując gospodarstwo rolne, w zamian za świadczenie o charakterze rentowym lub emerytalnym, rolnik powinien je przekazać przede wszystkim następcy. Stosownie do treści ustawy emerytalnej przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo było możliwe tylko w razie braku następców prawnych lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa albo odmówił jego przejęcia. Dopiero, gdy taka sytuacja była niemożliwa, upoważniało to organ administracji do wydania decyzji na wniosek właściciela gospodarstwa o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. Wynika to wprost z treści art. 51 ustawy (w brzmieniu z daty wydania decyzji). Kwestie te nie były przedmiotem rozważań organu nadzoru i nie wynikają ani z decyzji z [...] grudnia 1985 r. ani z akt sprawy. Należy podnieść, że organ nadzoru ocenia zarówno prawidłowość ustalenia stanu faktycznego w kontrolowanej przez niego decyzji, jak i prawidłowość zastosowanych przepisów prawa materialnego. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji z [...] grudnia 1985 r. wskazano cyt.: "Stwierdzono, że wnioskodawczyni nie ma możliwości przekazania gospodarstwa następcy", jednakże to bardzo ogólne sformułowanie nie odnosi się wprost do regulacji z art. 51 ustawy. Nie wiadomo bowiem, czy wnioskodawczyni nie miała żadnych następców, o których mowa w art. 48 ustawy, czy też wprawdzie ich miała, lecz nie spełniali oni warunków do przejęcia gospodarstwa czy też odmówili jego przejęcia. Brak odniesienia się przez organ nadzoru do podstawy materialnoprawnej kontrolowanej przez ten organ decyzji powoduje, że zaskarżona decyzja i decyzja poprzedzająca naruszają przepisy art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby okazało się, że w dacie przekazania gospodarstwa rolnego byli następcy, którzy spełniali warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego i nie odmówili jego przejęcia, to wówczas treść rozstrzygnięcia organu nadzoru mogła by być inna. W tej sytuacji zasadne są zarzuty skargi co do naruszenia przez organ powyższych przepisów postępowania, aczkolwiek, jak wyżej wskazano, z innych powodów niż wskazane w skardze. Chybione są natomiast zarzuty odnośnie naruszenia przez organ nadzoru przepisów art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) ppsa, gdyż organ przepisów powyższych nie stosował. Przepisy te dotyczą procedury sądowoadministracyjnej, wobec czego nie mogły być naruszone prze organ administracji. Mając na uwadze wszystkie wyże wskazane okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 oraz art. 200 ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organ nadzoru uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.