I SA/Wa 1802/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Joanna Skiba Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r. sprawy ze skarg A. S. i S. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących A. S. i S. S. kwoty po 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] ([...]) Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołań A. S. i S. S. (dalej powoływani jako skarżący) uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2009r., znak: [...] umarzającą postępowanie w sprawie potwierdzenia A. S. i S. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. E. nieruchomości w miejscowości K., położoną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – oraz odmówił skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. E. ww. nieruchomości. Uzasadnienie faktyczne 1. Zaświadczeniem z dnia [...] czerwca 1999r., znak:[...], Prezydent Miasta O. stwierdził, że skarżący są uprawnieni do otrzymania rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione przez A. i A. małż. E. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego, w miejscowości K., województwo [...], w związku z wojną rozpoczętą w 1939r. Wartość nieruchomości pozostawionych na kresach wschodnich II Rzeczypospolitej została ustalona na kwotę [...] złotych. 2. Pismem z dnia 13 grudnia 2005r. skarżący wystąpili do Wojewody [...] o niezwłoczną wypłatę świadczenia pieniężnego z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z równoczesnym ujawnieniem w rejestrze Wojewody [...] formy realizacji prawa do rekompensaty. Ww. pismo stron zostało uznane przez organ wojewódzki za wniosek o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. 3. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), dokonał w dniu [...] lutego 2007r. adnotacji do zaświadczenia Prezydenta Miasta O. o formie i wysokości rekompensaty, ustalając wysokość świadczenia pieniężnego należnego skarżącym na kwotę [...] złotych dla każdego ze skarżących. 4. Pismem z dnia 21 lipca 2008 r. skarżący wystąpili do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie nowej decyzji dotyczącej potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie będące własnością A. E. , położone w miejscowości K. - poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Do wniosku strony dołączyły operat szacunkowy z dnia 21 lipca 2008r., określający wartość nieruchomości na kwotę [...] złotych. Operat szacunkowy został zwrócony wnioskodawcom przy piśmie [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia 28 lipca 2008r. 5. Bank Gospodarstwa Krajowego dokonał wypłaty świadczenia pieniężnego na rzecz skarżących w dniu [...] września 2008r. w kwocie [...] złotych dla każdego z wyżej wymienionych. 6. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2009r. umorzył postępowanie w sprawie potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. E. nieruchomości w miejscowości K. - poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu do decyzji, organ wojewódzki stwierdził, że postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe ponieważ prawo do rekompensaty za ww. nieruchomości zostało potwierdzone zaświadczeniem Prezydenta Miasta O. z dnia [...] czerwca 1999r., wraz z adnotacją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2007r. o formie i wysokości rekompensaty. 7. Skarżący wnieśli odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie art. 105 Kpa, art. 7 Kpa, art. 9 w związku z art. 77 § 1 i art. 78 § 1 Kpa oraz art. 10 § 1 w związku z art. 40 § 2 Kpa. 8. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2009 r. Minister Skarbu Państwa uchylił kwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji oraz odmówił prawa do rekompensaty. Minister stwierdził, że na podstawie art. 7 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, osoby, które posiadają zaświadczenia lub decyzje potwierdzające prawo do rekompensaty wydane na podstawie odrębnych przepisów i nie zrealizowały prawa do rekompensaty, występują do wojewody, który wydał decyzję, lub do wojewody właściwego ze względu na siedzibę starosty, który wydał zaświadczenie lub decyzję, z wnioskiem o ujawnienie w rejestrze, o którym mowa w art. 19 ust. 1, wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty zgodnie z art. 13 ust. 1. W przypadku wyboru świadczenia pieniężnego realizowanego w formie przelewu osoba uprawniona wskazuje numer rachunku bankowego. Na decyzji lub zaświadczeniu, o których mowa w ust. 3, wojewoda zamieszcza adnotację o wybranej formie realizacji prawa do rekompensaty oraz o wysokości rekompensaty, określonej zgodnie z art. 13. W ocenie Ministra Skarbu Państwa, zaskarżona decyzja Wojewody [...] była błędna, gdyż nie należało umarzać postępowania jako bezprzedmiotowego (art. 105 § 1 Kpa). Bezprzedmiotowość postępowania oznacza bowiem zaistnienie trwałych i nieusuwalnych przeszkód, uniemożliwiających kontynuację postępowania. Za przeszkodę taką nie można zatem uznać ponownego wniosku stron w rozstrzygniętej sprawie administracyjnej. W takiej sytuacji, zdaniem organu wyższego stopnia, należało odmówić wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty, z uwagi na fakt zrealizowania tego prawa. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu przez A. S. , dotyczących pominięcia przez organ pierwszej instancji wniosków dowodowych strony postępowania, organ stwierdził, że ze względu na oczywistą bezzasadność żądań stron zawartych we wniosku z dnia 21 lipca 2008r., przeprowadzanie przez organ wojewódzki dodatkowego postępowania dowodowego było zbędne, ponieważ nie miałoby wpływu na pozytywne rozstrzygnięcie sprawy dla wnioskodawców. Odnośnie zarzutu nie skierowania zaskarżonej decyzji do pełnomocnika A. S. , w ocenie organu drugiej instancji, w przypadku, gdy decyzja została doręczona wyłącznie stronie z pominięciem jej pełnomocnika, doręczenie takie należy uznać za bezskuteczne, co nie ma jednak wpływu na byt prawny zaskarżonej decyzji organu wojewódzkiego. 9. Skarżący na powyższą decyzję wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. A. S. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji względnie jej uchylenie. Jego zdaniem zaskarżona decyzja narusza: - art. 134 Kpa w zw. z art. 9, 10 § 1 w zw. z art. 40 § 2 Kpa; poprzez doręczenie decyzji organu pierwszej instancji z pominięciem pełnomocnika, co oznacza że decyzja Wojewody nie została wprowadzona do obrotu prawnego, - art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 15 Kpa i art. 78 Konstytucji; poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji, pomimo, iż organ pierwszej instancji nie orzekł co do istoty sprawy. - art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 11 Kpa w zw. z art. 107 § 2 Kpa, gdyż jedyne uzasadnienie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty to fakt zrealizowania już prawa. Zdaniem skarżącego fakt zrealizowania prawa nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ podanie o wydanie nowej decyzji zostało złożone w dniu 22 lipca 2008 r. a prawo do rekompensaty zostało zrealizowane w dniu [...] września 2008 r. Z kolei S. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując, że na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. osoby, które uzyskały prawo do ekwiwalentu z tytułu mienia zabużańskiego mogą wystąpić o nową decyzję. 10. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, co następuje: 1. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skarg. 2. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ma za zadanie zakończyć proces rozliczeń z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy tej ustawy mają zastosowanie nie tylko do spraw nowych. Zawarte w niej zasady realizacji prawa do rekompensaty odnoszą się również do sytuacji, w których osoba posiadająca zaświadczenie lub decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty wydane na podstawie wcześniej obowiązujących w tej materii przepisów nie zrealizowała prawa do rekompensaty albo zrealizowała je w części. We wszystkich tych przypadkach realizacja prawa do rekompensaty następuje w formach określonych w art. 13 ustawy i w każdym przypadku zaliczenie wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20% wartości tych nieruchomości. Zaznaczyć trzeba, że również gdy prawo do rekompensaty realizowane jest w formie świadczenia pieniężnego jego wysokość stanowi 20% wartości pozostawionych nieruchomości (art. 13 ust. 2 ustawy). 3. Fundamentalną zasadą jest więc prawo do rekompensaty w wysokości równej 20 % wartości pozostawionych nieruchomości. Przy tym uprzednie wydanie zaświadczenia, względnie decyzji w tym przedmiocie w trybie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nie stoi na przeszkodzie wydania nowej decyzji w trybie obecnie obowiązujących przepisów. Problem ten został rozstrzygnięty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 20 marca 2008 r. (sygn. akt I SA/Wa 1980/07) wyraźnie przesądził, że wobec zmiany stanu prawnego nie istnieje stan res iudicata i tym samym nie ma przeszkód do ponownego rozpoznania sprawy, oraz wydania nowego orzeczenia dotyczącego mienia zabużańskiego, jeśli zainteresowana strona złoży stosowny wniosek. Takie samo stanowisko w powyższej kwestii zajął też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 stycznia 2009 r. (sygn. akt I OSK 936/08), stwierdzając, że "nowe rozstrzygnięcie może zapaść po zastosowaniu nowych przepisów w całości, jeśli strona złoży stosowny wniosek w tym zakresie oraz oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej". 4. Zdaniem Sądu brak jest w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. normy, która wykluczałaby prawo do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty w sytuacji, kiedy osoby uprawnione zrealizowały prawo w oparciu o wydane uprzednio zaświadczenie. Może bowiem okazać się, że zaświadczenie nie obejmowało wszystkich nieruchomości pozostawionych poza granicami państwa polskiego. Wprawdzie nie wynika to wprost z treści art. 6 ust. 3 stosownie do którego osoba, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła nieruchomości Skarbu Państwa dołącza do wniosku dokumenty urzędowe poświadczające nabycie, to jednak przepis ten nie wyłącza osób na rzecz, których zostały wypłacone rekompensaty. Zdaniem Sądu w przypadku częściowej realizacji rekompensaty – bez względu na to kiedy ona nastąpiła - konieczne jest ustalenie wartości zrealizowanego dotychczas prawa. W takim przypadku powołana ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. zawiera wprawdzie lukę – jednak w drodze analogi kwota wypłacona uprawnionemu powinna zostać zwaloryzowana zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 26, poz. 2603 ze zm.). 5. Brak było więc jakichkolwiek podstaw prawnych do wydania zarówno decyzji o odmowie przyznania prawa do rekompensaty, czy też umorzenia postępowania. Żaden przepis ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewiduje wygaśnięcia prawa do rekompensaty w sytuacji, jakiej są skarżący. Okoliczność ujawnienia w rejestrze uprawnienia w oparciu o zaświadczenie wydane na podstawie art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie przekreśla możliwości uzyskania decyzji o potwierdzeniu prawa do rekompensaty, o ile taki wniosek został złożony w ustawowym terminie. W przedmiotowej sprawie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty skarżący złożyli zresztą wcześniej niż zostało wypłacone świadczenie w oparciu o zaświadczenie. Dlatego zarzuty zawarte w skargach należy podzielić. W ocenie Sądu Minister naruszył przepis prawa materialnego tj. art. 7 ust. 3 i 4 powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W konsekwencji wydanie przez organ drugiej instancji decyzji o odmowie naruszyło art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 Kpa. Również doręczenie decyzji z pominięciem pełnomocnika przez organ pierwszej instancji było wadliwe, jednak nie można w tym przypadku mówić o nie wprowadzeniu decyzji do obrotu prawnego, skoro strona wniosła odwołanie w terminie. 6. W ponownym postępowaniu organ powinien przeprowadzić merytoryczne postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty i ustalić wartość już zrealizowanego prawa do rekompensaty. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).