I SA/Wa 1806/15

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. M. R., wnosząc skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji odmawiającej skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Oboje utrzymują się ze świadczenia emerytalnego otrzymywanego przez małżonka skarżącej w deklarowanej wysokości [...] zł. Zamieszkują w mieszkaniu o pow. [...] m². Jako jedyny składnik majątku skarżąca zadeklarowała samochód osobowy [...] (rok. prod. [...]). Stan zdrowia wnioskodawczyni oraz jej męża wymaga dokonywania wydatków w wysokości [...] zł (miesięcznie). Do pozostałych wydatków skarżąca zaliczyła koszt spłaty kredytu ([...] zł), koszt utrzymania mieszkania ([...] zł powiększone o opłaty eksploatacyjne w wysokości [...] zł). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości zapatrywanie, zgodnie z którym instytucja prawa pomocy, stanowiąc wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Powyższa funkcja oznacza, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się liczyć z wydatkami na ten cel. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach nawet przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Dopiero, gdy posiadane środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, stronie może być przyznane prawo pomocy (por. postanowienie NSA z 18 grudnia 2015 r. sygn. I OZ 1656/15). W odniesieniu do oceny ponoszonych przez stronę wydatków w orzecznictwie sądowym nie jest podważane stanowisko, zgodnie z którym koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienie NSA z 7 marca 2013 r. sygn. II OZ 153/13). Powyższa zasada odnosi się w szczególności do wydatków wynikających z konieczności spłaty zaciągniętych pożyczek lub kredytów. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1423/15, chcąc inicjować postępowania sądowe, strona powinna poczynić oszczędności w swych wydatkach oraz wykorzystać wszystkie możliwości w celu zdobycia niezbędnych środków zarówno na pokrycie kosztów utrzymania siebie i rodziny, jak i na spłatę różnych zobowiązań finansowych. Zaciągnięcie pożyczki lub kredytu jest okolicznością co do zasady niemającą znamion wyjątkowości. Konieczność spłacania tychże zobowiązań nie może być zatem traktowana priorytetowo. Ilość funduszy publicznych dostępnych na udzielanie pomocy prawnej jest bowiem ograniczona i nie pozwala na automatyczne stosowanie omawianej instytucji w stosunku do wszystkich osób, które mają obciążenia finansowe powstałe przez wcześniejsze zaciągnięcie zobowiązań kredytowych (por. postanowienie NSA z 4 listopada 2015 r. sygn. I OZ1423/15; postanowienie NSA z 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1393/15; postanowienie NSA z 3 października 2014 r. sygn. II OZ 1023/14). W rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni, uzasadniając wystąpienie o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazała na obowiązek pokrycia kosztów sądowych w dwu równolegle prowadzonych przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie sprawach (sygn. I SA/Wa 1806/15 i I SA/Wa 1807/15), w których koszt wpisu sądowego od skargi wynosi łącznie [...] zł. Uczynione przez skarżącą założenie nie może jednak zostać ocenione jako usprawiedliwione, albowiem nie można przyjąć, by wskazany ciężar finansowy ([...] zł) był niemożliwy do udźwignięcia dla skarżącej, jeżeli się uwzględni, że jej dochody wynoszą [...] zł, a pokrywane wydatki konieczne na utrzymanie pozwalają na poczynienie odpowiednich oszczędności, zakładając, że strona pokrywa jedynie zobowiązania odnoszące się do zabezpieczenia elementarnych potrzeb bytowych. Z zakresu tego, jak podkreślono, wyłączyć zaś należy pokrywanie wydatków stanowiących spłatę prywatnych pożyczek lub kredytów. Kwota wydatków tego rodzaju aktualnie ponoszonych przez skarżącą na obsługę ogólnie ujętego we wniosku zobowiązania nazwanego "kredytem" ([...] zł) pozostaje równoważna kosztom sądowym (zobowiązaniu do uiszczenia dwu wpisów sądowych od skargi) w sprawach zainicjowanych przez wnioskodawczynię przed Sądem, stąd nie negując konieczności respektowania ogólnej zasady spełniania swoich prywatnoprawnych zobowiązań, wyrazić należy stanowisko, że zgłoszone przez skarżącą żądanie nie zostało oparte na obiektywnie pojmowanej niemożności pokrycia przez stronę skarżącą kosztów postępowania. Uwzględniając, że wskazane wyżej zobowiązanie nie mogło zostać rozważone jako "składnik" koniecznych kosztów utrzymania, odstąpiono od wezwania skarżącej do udokumentowania ponoszonego wydatku, jak też przedłożenia dokumentów źródłowych potwierdzających stan majątkowy podmiotu wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, stosownie do art. 255 p.p.s.a. Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.