I SA/Wa 1808/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2022 r. nr KOC/2731/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania M. B., decyzją z 8 czerwca 2021 r. nr KOC/2731/Sr/22 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 7 kwietnia 2022 r. nr 000209/SP/04/2022 w przedmiocie odmowy przyznania M. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. M. B. podaniem doręczonym 12 listopada 2021 r. wystąpił do Prezydenta m.st. Warszawy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną żoną D. B.. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 7 kwietnia 2022 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał na brak spełnienia przez wnioskodawcę przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro niepełnosprawność D. B. powstała po 25 roku życia. Od powyższej decyzji M. B. wniósł odwołanie. W odwołaniu podniósł zarzut błędnego zastosowania norm prawa materialnego, jak też naruszenie przepisów postępowania, w tym naruszenie art. 40 § 2 kpa w zw. z art. 32 kpa polegające na niedoręczeniu przedmiotowej decyzji ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Wskazał nadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wniósł o uchylenie decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 8 czerwca 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 7 kwietnia 2022 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że urodzona 16 kwietnia 1944 r. D. B., będąca żoną wnioskodawcy, na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 7 lipca 2020 r. została uznana za trwale niezdolną do pracy, a niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała 1 maja 2020 r. Nadto z treści innych dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że wnioskodawca - w wyniku rozpoznania wniosku z 22 maja 2003 r. - od 1 maja 2003 r. do 15 stycznia 2022 r. pobierał emeryturę z ZUS, a do zawieszenia uprawnienia do jej pobierania doszło na wniosek zainteresowanego. Kolegium nie podzieliło argumentacji organu I instancji w zakresie oceny daty powstania niepełnosprawności D. B. jako przeszkody w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 jasno wskazał, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do żony skarżącego należało dokonać oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615) – dalej zwanej "ustawą". Jednakże – zdaniem organu odwoławczego - omówione powyżej naruszenie organu I instancji nie miało wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zdaniem Kolegium w okolicznościach sprawy nie została spełniona bowiem przesłanka podstawowa, określona w art. 17 ust. 1 ustawy, a mianowicie istnienie bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy) przez skarżącego, a sprawowaną opieką nad żoną. Zgodnie bowiem z zapisem art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium podkreśliło, że koniecznym warunkiem przyznania przedmiotowego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowanie w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przedmiotowej sprawie skarżący miał 83 lata w dacie złożenia wniosku inicjującego postępowanie, a od maja 2003 r. - kiedy to ukończył 65 lat - pobierał do dnia zawieszenia prawa, tj. do 15 stycznia 2022 r. emeryturę z ZUS. W ocenie Kolegium z powodu wieku skarżący nie może być zaliczony do kręgu osób, które rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przesłanka ta musi być spełniona w dacie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium zaznaczyło, że skarżący pobierał emeryturę od maja 2003 r., a niezdolność jego żony do samodzielnej egzystencji datuje się dopiero od maja 2020 r. Ocena materiału dowodowego nakazuje zatem przyjęcie, że wnioskodawca pozostawał bierny zawodowo na długo przed złożeniem wniosku, a brak zatrudnienia wynikał z innych przyczyn niż opieka nad niepełnosprawną żoną. Doświadczenie życiowe nakazuje poddać w wątpliwość, by 83-letni mężczyzna, który nie pracuje co najmniej od maja 2003 r. (nabycie uprawnień do emerytury ZUS), chciałby obecnie realnie podjąć zatrudnienie i nie podejmuje go tylko dlatego, by sprawować opiekę nad niepełnosprawną żoną. Brak było zatem – w ocenie SKO w Warszawie - związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowaniem), a koniecznością sprawowania opieki. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje z racji sprawowania opieki, ale tylko wtedy gdy opieka ta wyklucza zawodową aktywność opiekuna. Kolegium odnosząc się do zarzutu braku doręczenia zaskarżonej decyzji pełnomocnikowi strony wskazało, że niewątpliwie działanie organu I instancji w tym zakresie było nieprawidłowe. Pozostawało ono jednak bez negatywnego wpływu na prawo strony do obrony bowiem pełnomocnik mimo tego uchybienia sporządził i wniósł odwołanie z zachowaniem ustawowego terminu dla tej czynności. Nadto pełnomocnik - poza przywołaniem stanowiska judykatury - nie wykazał jak owo uchybienie w realiach przedmiotowej sprawy wpłynęło na prawa strony. Organ odwoławczy przyjął zatem, że prawo strony do czynnego i pełnego udziału w postępowaniu pozostawało bez wpływu na prawidłowy przebieg postępowania. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 8 czerwca 2022 r. M. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy: - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad żoną, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje; 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad żoną, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) uchylenie decyzji organu I instancji; 3) zobowiązanie organów l i Il instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie; 4) zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych; 5) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w zaskarżonej decyzji, że decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 7 kwietnia 2022 r. jest wadliwa z tego powodu, że odmawia M. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym. Trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyrokach z: 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 108/12, 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 128/16 wyraził pogląd odnośnie konieczności pomijania przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy o świadczenia pielęgnacyjne kryteriów dotyczących okresu powstania niepełnosprawności wnikających z art. 17 ust. 1b ustawy. Wobec tego należało przyjąć, że organ I instancji przy wydawaniu odmownej decyzji z 7 kwietnia 2022 r. dokonał błędnej wykładni prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przez co naruszył ten przepis, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd zgodził się natomiast z Kolegium, że sytuacja osobista M. B. eliminuje skarżącego z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną D. B.. Rację ma Kolegium twierdząc, że w niniejszej sprawie brak zawiązku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez M. B. z pracy zarobkowej, czy też jej niepodejmowaniem, a koniecznością podjęcia całodobowej opieki nad żoną D. B. – osobą z orzeczonym na trwałe znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. e ustawy. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że M. B. składał wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego mając 83 lata. W momencie składania wniosku o to świadczenie skarżący miał status emeryta już od 18 lat bowiem wniosek o przyznanie emerytury złożył w wieku 65 lat (decyzja ZUS z 4 czerwca 2003 r., decyzja ZUS z 1 marca 2021 r., decyzja ZUS z 29 grudnia 2021 r.). Z kolei niepełnosprawność D. B. miała charakter umiarkowany od 2013 r. natomiast znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 1 maja 2020 r. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 7 lipca 2020 r.). Z powyższego wynika, że M. B. od wielu lat faktycznie zaprzestał pracy zarobkowej. Data trwałej niezdolności jego małżonki do samodzielnej egzystencji nie ma żadnego związku z rezygnacją skarżącego z zatrudnienia. M. B. zaprzestał pracy zarobkowej i przeszedł na emeryturę w związku z osiągnięciem przez niego wymaganego wieku emerytalnego, a nie w związku ze stanem zdrowia D. B. zaliczającym ją do grona osób trwale znacznie niepełnosprawnych. Trafnie też wskazało Kolegium, że nie można uznać, aby pozostający od kilkunastu lat poza rynkiem pracy skarżący, mający 83 lata, nie podejmował pracy zarobkowej dopiero od 2021 r. i tylko i wyłącznie z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną D. B.. Zdaniem Sądu akta sprawy i zasady doświadczenia życiowego dowodzą tego, że M. B. wiele lat temu trwale zrezygnował z zatrudnienia z powodów leżących po jego stronie. W ocenie Sądu chronologia i korelacja opisanych wyżej zdarzeń świadczy o tym, że zachowanie skarżącego nie miał ścisłego związku z koniecznością sprawowania przez niego stałej i długotrwałej opieki nad żoną. Wobec tego Sądu uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie prawidłowo oceniło stan faktyczny niniejszej sprawy na kanwie przesłanki rezygnacji oraz niepodejmowania przez M. B. pracy zarobkowej celem opieki nad D. B. i właściwie stwierdziło brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy tymi okolicznościami przez co organ odwoławczy nie mógł naruszyć art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 kpa oraz art. 17 ust. 1 ustawy, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie nie ma sporu co do tego, że: 1) D. B. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności orzeczonym na trwale i w związku z tym wymaga stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej; 2) M. B. należy do grona osób zobowiązanych do alimentacji D. B. i że sprawuje opiekę nad D. B.. Skoro zatem nie było spornych okoliczności dotyczących sprawowania przez skarżącego opieki nad małżonką, to w niniejszej sprawie nie było potrzeby sporządzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 23 ust. 4aa ustawy) i zgromadzone w sprawie dokumenty stanowiły materiał dowodowy wystarczający do merytorycznego załatwienia niniejszej sprawy. Nie można pominąć i tego, że ustawodawca traktuje osoby mające ukończone 75 lat jako osoby wymagające zwiększonej opieki i pomocy ze strony innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy). Nie można zatem przyjąć jako racjonalnego argumentu, aby osoba w wieku 83 lat od kilkunastu lat niezarobkująca nagle stała się osobą czynną zawodowo, poszukującą pracy. Sam skarżący w swoich pismach do organu nie podał żadnych konkretnych zindywidualizowanych okoliczności, które świadczyłyby, że złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne miało ścisły związek z niepodejmowaniem przez niego pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad małżonką. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.