I SA/Wa 181/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...]. Decyzją z [...] grudnia 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania T. M., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] października 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującemu się zasiłku stałego. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] lipca 2015 r. T. M. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie mu zasiłku stałego w związku z trudną sytuacją finansową i zdrowotną w jakiej się znajduje. Wyżej wymieniony jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, co potwierdza orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] czerwca 2015 r., wydane na okres do 30 czerwca 2016 r. Samotnie wychowuje dwójkę uczących się małoletnich synów. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Dochód trzyosobowej rodziny wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (tj. w czerwcu 2015 r.) wynosił łącznie 865 złotych, a stanowiły go wówczas: otrzymywane na dzieci zasiłki rodzinne (w łącznej kwocie 212 złotych), dodatki do tych zasiłków (w łącznej kwocie 500 złotych), a także zasiłek pielęgnacyjny przyznany na rzecz starszego syna – P., w wysokości 153 złotych. W następstwie rozpoznania tego wniosku decyzją z [...] października Wójt Gminy [...] odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku stałego oceniając, że nie spełnia on jednej z dwóch obligatoryjnych przesłanek związanych z dochodem, wskazanych w art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) przywoływanej dalej jako "u.p.s.", a odnoszącej się do jego dochodu osobistego. Przywołany przepis stanowi bowiem, że zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zdaniem organu o ile w sprawie drugi z wymienionych w przepisie warunków - dotyczący dochodu na osobę w rodzinie nieprzekraczającego kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. został spełniony (wynosił on bowiem 288,33 złote), to nie został spełniony pierwszy z warunków – odnoszący się do dochodu wnioskodawcy, który w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 712 złotych. Podczas gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosiło w dacie składania wniosku 456 złotych, a aktualnie 514 złotych. Za dochód ten uznawał zaś kwotę wypłaconych do jego rąk zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków, wyjaśniając przy tym, że świadczenia rodzinne przysługują rodzicom, a przez to są ich dochodem, a nie dochodem dzieci na które są pobierane. Od decyzji tej T. M. wniósł odwołanie, kwestionują sposób rozliczania uzyskiwanego w rodzinie dochodu przyjęty przez organ. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 2015 r. utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy, podzielając argumentacje Wójta Gminy [...] o niespełnianiu przez stronę jednego z obligatoryjnych warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s., uprawniających do uzyskania świadczenia. Na decyzję tę T. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej błędną wykładnię art. 37 ust. 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy i żądając jej uchylenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.); przywoływana dalej jako: "u.p.s., które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków stałych. Tego rodzaju zasiłek, w myśl art. 37 ust. 1 u.p.s. przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z regulacji tej wynikają zatem trzy przesłanki, które musza być spełnione łącznie aby osoba pełnoletnia w rodzinie (a taką jest skarżący) uzyskała omawiane świadczenie, które - co istotne - nie jest przyznawane w ramach uznania administracyjnego, jak ma to miejsce w przypadku większości świadczeń z pomocy społecznej. Po pierwsze zatem, wnioskodawca musi być osobą niezdolną do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolną do pracy. Po drugie, jego dochód musi być niższy od ustalonego ustawa kryterium dochodowego. Po trzecie zaś także dochód na osobę w rodzinie musi być niższy od ustalonego kryterium dochodowego. W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną jest spełnienie przez skarżącego pierwszej i ostatniej z wymienionych wyżej przesłanek. Niekwestionowaną okolicznością jest bowiem, że jako osoba niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym spełnia warunek całkowitej niezdolności do pracy (por. art. 6 pkt 1 u.p.s.). Poza sporem jest również, że dochód rodziny obejmujący świadczenia rodzinne i dodatki do tych świadczeń oraz zasiłek pielęgnacyjny syna, w przeliczeniu na osobę w rodzinie jest niższy od obowiązującego kryterium dochodowego, gdyż wynosił on w miesiącu poprzedzającym złożenia wniosku 288,33 złote. Podczas gdy kryterium dochodowe po myśli art. 8 ust. 1 pkt 2 wówczas w zw. z art. 9 ust. 8a powołanej ustawy, w dacie jego rozpoznania dla osoby w rodzinie ustalone zostało na kwotę 514 złotych. Powyższe ustalenia stanu faktycznego znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Nie budzą one także wątpliwości Sądu. Istota sporu sprowadza się natomiast do kwestii spełnienia drugiej z wymienionych w przepisie przesłanek, dotyczącej kwoty uzyskiwanego przez skarżącego dochodu (tzw. dochodu osobistego), a dokładniej rzecz ujmując zasadności uznania za takowy wypłacanych do jego rąk zasiłków rodzinnych i dodatków do tych zasiłków. Organy bowiem uznały, że stanowią one "jego dochód" w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a w konsekwencji jako przekraczające kryterium dochodowe, uniemożliwiają przyznanie skarżącemu zasiłku stałego. Uzasadnienie dla tego poglądu miał być zaś fakt, że ww. świadczenia - po myśli przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.z 2015 r., poz. 114) - przysługują rodzicom. Stanowisko to uznać należy jednak za błędne. Jakkolwiek rację mają organy, wskazując, iż z treści art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, to jednak zdają się one nie dostrzegać funkcji jakie w systemie wsparcia rodzin te świadczenia pełnią. Godzi się zaś zauważyć, że maja one na celu przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1 powołanej ustawy). Tak zdefiniowany cel świadczenia kreuje po stronie osób je pobierających obowiązek przeznaczania otrzymanych środków na potrzeby dzieci. Zasiłek i dodatki do tego zasiłku chronią bowiem dobro dziecka, jako wartość konstytucyjną, a nie interes osoby utrzymującej dziecko (por. wyrok WSA w Gliwicach z (por. wyrok WSA w Gliwicach z 31 lipca 2008 r., sygn. akt: IV SA/Gl 246/08, Lex nr 509441). W konsekwencji powyższego uznać należy, że choć nie są one dochodami dziecka w rozumieniu art. 6 pkt 2 u.p.s. (gdyż ów przepis zawiera zamknięty katalog źródeł dochodu dziecka i nie wymienia wśród nich zasiłków rodzinnych), to na gruncie regulacji art. 37 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 4 tej ustawy winny być traktowane jako dochód rodziny, a nie - jak przyjęły organy orzekające w sprawie - jako dochód osobisty rodzica wnioskującego o przyznanie zasiłku stałego. Nie ma przy tym znaczenia, iż przedmiotowe świadczenia przysługują temu rodzicowi. Zasiłek rodzinny bowiem z racji tego, iż przyznawany jest na utrzymanie dzieci - jest związany z ich posiadaniem. Samo natomiast pojęcie dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku stałego, w ujęciu w art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s., wiązać należy z dochodem jaki strona uzyskuje dzięki własnej aktywności życiowej (np. wynagrodzenia za pracę), bądź przysługującym jej przymiotom, związanym choćby z niepełnosprawnością - np. w sytuacji uzyskiwania renty z tytułu niezdolności do pracy (por. wyrok WSA w Szczecinie z 2 czerwca 2011 r. II SA/Sz 417/11, Lex nr 821565). Przyjęcie odmiennego rozumienia owego dochodu, oparte li tylko - jak uczyniły to organy - na gramatycznej wykładni ww. przepisu oraz analogicznej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do rezultatu sprzecznego założonymi przez ustawodawcę w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. celami i funkcją jaką za pośrednictwem instrumentów pomocy społecznej (w tym zasiłku stałego) realizować ma państwo, tj. udzielanie wsparcia osobom i rodzinom w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej oraz podejmowanych przez nie wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, przy zachowaniu adekwatności udzielanej pomocy do sytuacji w jakiej się one znalazły. W tym stanie rzeczy zakwalifikowanie jako dochodu osobistego wypłacanych skarżącemu zasiłków rodzinnych oraz powiązanych z nimi dodatków, zdaniem Sądu, narusza art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s., co miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Prowadziło bowiem do nieuprawnionej w ustalonym stanie faktycznym oceny, że skarżący z uwagi na ów dochód nie spełnia ustawowych przesłanek uzyskania żądanego świadczenia. Z tych też względów zarówno zaskarżona decyzja jak też utrzymana przez nią w mocy decyzja Wójta Gminny [...] nie mogły się ostać i podlegają uchyleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku.