I SA/Wa 1820/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędzia WSA Iwona Kosińska Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2009 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania J. P., decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia J. P., L. G., E. G. oraz A. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. P. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. S. P. był właścicielem nieruchomości o pow. [...] ha położonej w osadzie N., powiat [...], obecna Republika Białorusi, uzyskanej w okresie międzywojennym na podstawie aktu nadania nr [...]. W dniu 1 września 1939 r. mieszkał on wraz z rodziną w B. przy ul. [...], gdzie przeprowadził się w 1934 r. Po wybuchu wojny, w obawie przed prześladowaniami ze strony władz radzieckich, przeniósł się on do W., gdzie zginął podczas [...]. Następcami prawnymi S. P., na podstawie postanowień Sądu Rejonowego dla W. [...] z dnia [...] października 2003 r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] kwietnia 2002 r., sygn. akt [...], są: J. P., L. G., E. G. oraz A. P.. Wnieśli oni o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. P. ww. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej. W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 7 ust. 2 w zw. z art. 2 i art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), odmówił potwierdzenia J. P., L. G., E. G. oraz A. P. prawa do rekompensaty, wskazując na niespełnienie przez S. P. przesłanek zawartych w art. 2 pkt 1 tej ustawy. Jako osoba nie mieszkająca w dniu 1 września 1939 r. na terenach utraconych w wyniku działań wojennych podczas II wojny światowej, nie nabył on w trybie przepisów ww. ustawy prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Państwa Polskiego. Tym samym prawa tego nie mogli nabyć również jego obecni spadkobiercy. Od decyzji tej odwołanie do Ministra Skarbu Państwa wniósł J. P. podnosząc, iż w jego przekonaniu nie zachodzi żadna sprzeczność między art. 1 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz faktem zamieszkiwania ojca wraz z rodziną w B., mieście okupowanym i odłączonym wraz z utraconym terytorium Rzeczypospolitej sięgającym aż po Bug od 1939 r. do 1945 r., a przyznanym na powrót Polsce dopiero po układzie koalicji jałtańskiej. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., jedną z koniecznych przesłanek do potwierdzenia stronom prawa do rekompensaty, jest wymóg zamieszkiwania przez właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przedmiotowej sprawie właściciel pozostawionych na kresach wschodnich nieruchomości zamieszkiwał w tym dniu w B., mieście, które wówczas i obecnie leży na terytorium Polski. Tym samym nie spełniał jednej z przesłanek koniecznych potwierdzenia prawa do rekompensaty za utracone mienie, a zatem niemożliwe było również potwierdzenie tego prawa jego spadkobiercom Na powyższą decyzję J. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uznając rozstrzygnięcie Ministra za krzywdzące. W uzasadnieniu skargi podniósł on, iż art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. jest dla niego niezrozumiały i dezorientujący i związku z tym prosi Sąd o autorytatywne wyjaśnienie dlaczego ustawodawca ustalił tę datę w sprzeczności z prawdą historyczną, skoro Polska w dniu 1 września 1939 r. nie była jeszcze byłym terytorium Polski, lecz po napaści sowietów po 17 września 1939 r. w tym czasie podlegała okupacji, która trwała do 22 lipca 1945 r. Jakimi racjami kieruje się ustawodawca w utrzymaniu niezmiennie w mocy art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., które w ocenie skarżącego dzielą obywateli polskich na legalnych wg ustawy i układów republikańskich opuszczających anektowane przemocą tereny kresów wschodnich oraz na nielegalnych tzw. "ubierzeńców" obawiających się zagrożenia represjami i deportacjami w głąb ZSRR i utraty życia. Zdaniem strony bez wojny i jej skutków nie byłoby opuszczenia ziemi i nieruchomości przez jego ojca. Jednocześnie skarżący podniósł, iż jego ojciec od 1934 r. nie zamieszkiwał w B. na stałe lecz przeprowadził się tam czasowo do czasu ukończenia przez skarżącego i jego siostrę nauki, osiągnięcia pełnego wykształcenia i zawodu oraz podjęcia w dorosłości samodzielnej decyzji o swoim dalszym życiu. Zamierzał on po kuracji nadwątlonego I wojną światową zdrowia wrócić na osadę celem dalszego prowadzenia swojego gospodarstwa. Skarżący wniósł ponadto do Sądu o wskazanie na instytucje władną do uzupełnienia w ww. ustawie art. 1 ust .2 i art. 2 ust. 1 o następującą treść" "Przepisy ust. 1 stosuje się także do byłych żołnierzy Legionów Polskich (1914-17), Wojska Polskiego (18-21) po wojnie osadników wojskowych, którzy od Państwa Polskiego na podstawie Ustawy z dnia 17 grudnia 1920 r. o nadaniu ziemi żołnierzom Wojska Polskiego oraz Aktów Nadawczych otrzymali na własność działki ziemi". Wskazał również, iż ma wątpliwości czy przy rozpatrywaniu sprawy organy wzięły pod uwagę art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz czy brane były pod uwagę wyroki Trybunału Konstytucyjnego oraz uchwały Sądu Najwyższego sugerujące wnikliwe rozpatrywanie spraw obywatelskich prowadzonych przez urzędu państwowe jak również czy wyroki sądowe przyznające prawa spadkowe nie mają żadnego dla urzędów znaczenia przy uznaniu praw odszkodowawczych za mienie zabużańskie. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust.1). Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ustawy). Określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie ustawodawca nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je zostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie wszystkie warunki określone w art. 2 ustawy. Przepis ten stanowi, iż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty, stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Nie spełnienie wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje zaś wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W niniejszej sprawie podstawą odmowy uwzględnienia przez organy orzekające wniosku następców prawnych S. P. (właściciela nieruchomości położonej w osadzie N.) było ustalenie, że S. P. nie spełniał przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. warunkującej przyznanie prawo do rekompensaty, gdyż nie zamieszkiwał on w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. terytorium leżącym w granicach ówczesnej Rzeczypospolitej Polskiej, które w następstwie zmian geopolitycznych po II wojnie światowej znalazło się poza granicami obecnego Państwa Polskiego. W sprawie poza sporem pozostaje fakt, iż w dniu wybuchu wojny S. P. mieszkał i pracował w B. (gdzie przeniósł się wraz z rodziną w 1934 r.), a więc mieście, które zarówno wówczas jak i obecnie znajduje się w granicach Państwa Polskiego. Miejsce zamieszkanie właściciela przedmiotowej nieruchomości potwierdzają znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy wyjaśnienia skarżącego (z 18 stycznia 2005 r. - k. 80-81, z 17 września 2007 r. - k.147) oraz potwierdzone za zgodność z oryginałem dokumenty w postaci wniosku z 20 września 1937 r. o nadanie S.P. odznaczenia Krzyża Niepodległości (k. 144) i ankiety J. P. z 1945 r. i 1952 r. (k. 31-32). Skoro zaś właściciel pozostawionej na kresach nieruchomości nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłej Rzeczypospolitej Polskiej, to niewątpliwie nie spełniał jednej z koniecznych przesłanek z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty. W konsekwencji powyższego nie mógł on sam, a w ślad za nim jego spadkobiercy wspomnianego prawa nabyć. Trafnie zatem Wojewoda [...], w oparciu o art. 7 ust. 2 powołanej ustawy, odmówił potwierdzenia następcom prawnym S. P. prawa do rekompensaty, a Minister Skarbu Państwa utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Nie można zatem postawić organom zarzutu by rozstrzygając sprawę dopuściły się one naruszenie przepisów prawa materialnego. W ocenie Sądu nie uchybiły one również przepisom postępowania administracyjnego. Organy bowiem w sposób wyczerpujący zgromadziły i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a ustalone okoliczności faktyczne sprawy znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy. Jednocześnie skład orzekający w sprawie za chybiony uznał zarzut skargi donoszący się do nie uwzględnienia w toku rozpoznawania sprawy orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego. Przede wszystkim Trybunał Konstytucyjny nie badał zgodności z Konstytucją art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., zaś w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału jak również orzecznictwie Sądu Najwyższego odnoszącego się do poszczególnych regulacji prawnych dotyczących zadośćuczynienia za tzw. mienienie zabużańskie nie kwestionowano jako jednej z przesłanek nabycia tego prawa wymogu zamieszkiwania przez właściciela majątku w dniu 1 września 1939 r. na terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej. Przeciwnie w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991r. sygn. akt III CZP 84/90 (OSNC z 8-9/1991, poz. 97) dotyczącej wykładni art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r., Nr 14, poz. 74 ze zm.) stwierdzono, iż przewidziane w tej ustawie prawo zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z rozpoczętą wojną w 1939 r. i zamieszkują w Polsce. Uchwała ta, jak wynika z opublikowanego na stronach sejmowych uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (http://orka.sejm.gov.pl) miała wpływ ustalenie w art. 2 i 3 tej ustawy warunków jakie muszą spełniać osoby aby uzyskać potwierdzenia prawa do rekompensaty. Nie jest również zasadny zarzut nieuwzględnienia, w toku rozpoznawania sprawy art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącego, iż Rzeczypospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia. W kwestionowanym rozstrzygnięciu organy administracji publicznej nie rozstrzygały bowiem o własności pozostawionej na kresach nieruchomości, lecz o specyficznym prawie majątkowym o charakterze publicznoprawnym, jakim jest prawo do rekompensaty za utracone przez zabużan mienie, które to prawo nie ma natury i cech odszkodowania (w znaczeniu cywilnoprawnym). Nie mogły być natomiast przedmiotem rozważań Sądu, podnoszone w skardze zastrzeżenia odnoszące się do słuszności przyjętych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. rozwiązań prawnych, ani tym bardziej zasadność ewentualnej nowelizacji ustawy polegającej na wpisaniu do niej nowego przepisu w zaproponowanym przez stronę brzmieniu. W ramach sprawowanej sądowej kontroli działalności administracji publicznej, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny bada bowiem jedynie czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie ocenie natomiast słuszności i celowości rozwiązań prawnych zawartych w przepisach ustaw, które stanowiły materialnoprawną podstawę ocenianych rozstrzygnięć. Mając powyższe na uwadze Sąd , na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.