I SA/Wa 187/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie WSA Iwona Owsińska – Gwiazda WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. J. od decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] odmawiającej przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup odzieży i obuwia – utrzymało powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny: Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Prezydent Miasta O. odmówił E. J. przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży i obuwia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że powodem odmowy przyznania pomocy w tej formie był brak możliwości przeprowadzenia aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz brak współpracy zainteresowanej z pracownikiem socjalnym. Pomimo dwukrotnych odwiedzin w środowisku w dniach [...].11.2011 r. i [...].11.2011 r. (tj. w terminach ustalonych przez stronę) pracownik socjalny nie zastał E. J. w domu. W dniach [...].11.2011 r. i [...].11.2011 r. do MOPR wpłynęły pisma, w których zainteresowana ustaliła ponowny termin wywiadu na dzień [...].11.2011 r. oraz godzinę dogodną dla siebie. Pracownik socjalny wraz z kierownikiem był w wyznaczonym terminie, jednak strona ponownie była nieobecna. W skrzynce pocztowej pozostawiono informację o wizycie pracowników socjalnych. Jednocześnie w okresie od [...].10.2011 r. do chwili wydania niniejszej decyzji E. J. była kilkakrotnie w siedzibie MOPR i nie poinformowała pracownika socjalnego o trudnościach wynikających z przeprowadzeniem wywiadu w miejscu zamieszkania. Tymczasem zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a brak współdziałania może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczeń (art. 11 ust. 2 ustawy). Ponadto organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w pismach dotyczących wyłączenia pracownika socjalnego z prowadzenia jej spraw strona nie wskazała żadnych nowych okoliczności uzasadniających zmianę pracownika socjalnego. Od powyższej decyzji E. J. wniosła odwołanie, podnosząc, że odmówiono jej przyznania zasiłku celowego bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co jest złamaniem wszelkich obowiązujących procedur i przepisów. Jednocześnie zainteresowana wskazuje, że prosiła o zmianę pracownika socjalnego. W dalszej części odwołania skarżąca używa bardzo wulgarnych określeń dotyczących oceny pracownika socjalnego oraz dyrektora i z-cy dyrektora MOPR, a także Prezydenta Miasta O. Rozpatrując odwołanie organ oparł się na przepisach z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), a zwłaszcza na art. 4, który nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Natomiast brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Podstawę odmowy przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy stanowił m. in. art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zgodnie, z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielenie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać zdaniem organu do prostego rozdawnictwa świadczeń. Dlatego też bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania jego wypłaty (art. 11 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej). Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby wnioskującej o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwała na odmowę przyznania świadczeń. Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega Zgodnie z art. 106 ust. 4 cyt. wyżej ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 tejże ustawy ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. W ocenie organu rozpatrującego przedmiotową sprawę, organ I instancji podjął wszelkie możliwe działania, w celu ustalenia aktualnej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby wnioskującej o pomoc kilkakrotnie udając się do miejsca zamieszkania, aby przeprowadzić wywiad środowiskowy. Organ precyzyjnie przedstawił w uzasadnieniu odmownej decyzji, powołując konkretne okoliczności, że skarżąca postępowaniem swoim uchybiła obowiązkowi współpracy. Z akt niniejszej sprawy wynika bowiem wprost, że po złożeniu w dniu [...].10.2011 r. wniosku o przyznanie pomocy skarżąca zgłosiła się w dniu [...].10.2011 r. do pracownika socjalnego, aby umówić się na przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego i wskazała pracownikowi socjalnemu termin na [...] listopada, przy czym zachowywała się w sposób wulgarny. Pracownik socjalny wraz z kierownikiem Sekcji Pracy Socjalnej MOPR udał się we wskazanym przez stronę terminie tj. [...].11.2011 r. do miejsca zamieszkania, jednak E. J. nie zastał. Sytuacja powtórzyła się w dniu [...].11.2011 r. i [...].11.2011 r. W dniu [...].11.2011 r. do MOPR wpłynęło pismo, w którym zainteresowana ustaliła termin przeprowadzenia wywiadu na dzień [...].11.2011 r. Jednak po udaniu się pracownika socjalnego wraz z kierownikiem we wskazanym terminie i czasie zainteresowana była nieobecna. Po powrocie do ośrodka E. J. była widziana przy kasie. W tym miejscu zauważyć należy, iż skarżąca w piśmie nr [...] z dnia [...].11.2011 r. została pouczona, że nieobecność w wyznaczonym przez MOPR terminie przeprowadzenia wywiadu bądź braku wskazania innego terminu, a więc uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową przyznania świadczenia. Przy czym skarżąca w odwołaniu nie wyjaśniła przyczyn dla których we wskazanych wyżej terminach była nieobecna w miejscu zamieszkania pomimo, iż sama te terminy wyznaczyła. Natomiast twierdzenia o nieprawidłowościach w działaniu organu poparte bardzo wulgarnymi epitetami pod adresem pracowników MOPR zawartymi w odwołaniu nie uzasadniają zdaniem organu prezentowanej przez stronę roszczeniowej postawy wobec koniecznych czynności organu pomocy mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy. Zdaniem organu odwoławczego taka postawa skarżącej świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi. Powyższe uprawnia również do stwierdzenia, że organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Brak współpracy poprzez uniemożliwienie aktualizacji wywiadu środowiskowego może stanowić podstawę do odmowy przyznania pomocy, albowiem osoby korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Dlatego też pomimo zrozumienia dla trudnej sytuacji życiowej E. J. - Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i orzekło jak w sentencji. Jednocześnie organ pouczył E. J., że decyzja niniejsza nie zamyka jej drogi do ubiegania się o pomoc ze środków pomocy społecznej w przyszłości. Zasiłek celowy przyznawany jest jako świadczenie jednorazowe na pokrycie konkretnych potrzeb i strona może zwrócić się o taką pomoc w każdym czasie. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] grudnia 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła E. J. Treść skargi zawiera wiele epitetów i wulgaryzmów pod adresem Prezydenta [...] i dyrekcji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. oraz niezadowolenie skarżącej z powodu nie przyznania jej żądanego zasiłku celowego. Skarżąca podnosi, że organ pierwszej instancji wydał decyzję przed upływem 30 dniowego terminu, a także to, że MOPR pozytywnie załatwił jej wniosek z dnia [...].X.2011 r. i przyznał zasiłek. Do skargi dołączono wydruk z internetu (dwie kartki). W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy wydając decyzje w przedmiotowej sprawie nie naruszyły prawa. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy). Art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Natomiast brak współdziałania osoby łub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy). Z treści przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień i inne okoliczności w nim wskazane mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zatem przepis ten określa między innymi skutki braku chęci współpracy osoby ubiegającej się o świadczenie w ramach pomocy społecznej. Skutkiem takim jest odmowa przyznania świadczenia. Zaś jedną z postaci braku takiej współpracy, co nie budzi wątpliwości w świetle ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, jest uniemożliwienie przeprowadzenia organowi pomocy społecznej rodzinnego wywiadu środowiskowego (porównaj: np. wyroki NSA z dnia 2 października 2008 r., sygn. akt I OSK 37/08, z dnia 19 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 561/08, czy z dnia 17 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 554/09 i z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 59/11). Zwrócić bowiem należy uwagę, iż rodzinny wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, oczywiście po spełnieniu innych niezbędnych ku temu warunków, lub odmowie przyznania tego świadczenia. Powyższe wynika z kategorycznego brzmienia przepisu art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z wyjątkiem decyzji o przyznaniu biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten jest istotnym elementem postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia, albowiem służy on ustaleniu rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o to świadczenie (art. 107 ust- 1 ustawy o pomocy społecznej). A z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej wymaga on od strony szczególnej aktywności, której nie można zastąpić innymi środkami dowodowymi. Zdaniem Sądu organy rozpoznając przedmiotową sprawę prawidłowo uznały, że zachowanie skarżącej należało uznać za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Tym bardziej, że skarżąca sama wyznaczała terminy takich spotkań, a w ustalonych terminach przebywała poza domem, co potwierdza w sposób bezsporny zebrany w sprawie materiał dowodowy. Przy czym nigdy nie wytłumaczyła organowi przyczyny tych nieobecności w domu. Należy zwrócić uwagę, że przyznanie świadczeń z pomocy społecznej leży w interesie skarżącej, dlatego też powinna ona dołożyć należytej staranności w zakresie umożliwienia przeprowadzenia przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego. W ocenie składu orzekającego rozpatrującego przedmiotową sprawę organ I instancji podjął wszelkie możliwe działania, w celu ustalenia aktualnej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej osoby wnioskującej o pomoc kilkakrotnie udając się do miejsca zamieszkania, aby przeprowadzić wywiad środowiskowy. Organ precyzyjnie przedstawił w uzasadnieniu odmownej decyzji, powołując konkretne okoliczności, że skarżąca postępowaniem swoim uchybiła obowiązkowi współpracy. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji.