I SA/Wa 1870/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Iwona Maciejuk (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Prezydent W. decyzją z dnia [..] listopada 2012 r. nr [...] orzekł o uznaniu M. N. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych z powodu niezgłoszenia się dłużnika na wezwanie organu. W uzasadnieniu organ wskazał, że M. N. wezwany został pismem z dnia [...] lipca 2012 r. do zgłoszenia się w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Organ stwierdził, iż mimo skutecznego wezwania i upływu terminu, wezwany nie zgłosił się. M. N. wniósł odwołanie. Odwołujący się stwierdził, że alimenty są potrącane na bieżąco przez komornika. Podał, że wykonuje pracę [...],[...]. Oświadczył, że ma trudności ze znalezieniem innej, lepiej płatnej pracy. Do odwołania załączył kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2011 oraz kserokopię informacji o zajęciu przez komornika sądowego wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego, wezwanie do dokonywania potrąceń skierowane do pracodawcy odwołującego się, zawiadomienie dotyczące zajęcia wynagrodzenia oraz zaświadczenie z dnia [...] grudnia 2012 r. wystawione przez [...], że M. N jest zatrudniony jako [...] od dnia [...] 2010 r. na czas nieokreślony, a wynagrodzenie za listopad 2012 r. wynosiło [...]zł brutto (netto [...] zł). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2013 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [..]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2012 r. Prezydent W. wezwał M. N. do stawienia się w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oraz dostarczenia wymienionych w piśmie dokumentów. Wezwanie zostało doręczone w trybie art. 44 k.p.a. Zawiadomieniem z dnia [...] października 2012 r. organ poinformował o wszczęciu postępowania w sprawie o uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zawiadomienie zostało doręczone dnia [...] listopada 2012 r. - odebrała je matka odwołującego się. Organ wskazał, że zgodnie ze wstępem do ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228), celem regulacji wydanej w oparciu o konstytucyjną zasadę pomocniczości, jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania stosownych należności od osób do tego zobowiązanych Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, a także zwiększenie odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ww. ustawy, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie do art. 5 ust. 3a cytowanej ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Organ stwierdził, że z treści ww. przepisów wynika, że przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały w sposób enumeratywny w pkt od 1 do 3 ust. 3 art. 5 ustawy. Wystąpienie którejkolwiek z nich, nie może jednak stanowić podstawy do wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w przypadku określonym w art. 5 ust. 3a ustawy. Organ wydający rozstrzygnięcie w sprawie uwzględnia stan faktyczny i prawny na dzień wydania orzeczenia. Organ stwierdził, że M. N. nie stawił się na wezwanie organu pierwszej instancji a tym samym nie został przeprowadzony wywiad, zaś dłużnik nie złożył oświadczenia majątkowego. Dodatkowo za okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się z obowiązku opłacania alimentów. Przy czym załączenie do odwołania zeznania podatkowego za 2011 r. nie można traktować równorzędnie ze spełnieniem obowiązku złożenia oświadczenia majątkowego oraz umożliwienia sporządzenia wywiadu alimentacyjnego. W ocenie organu, zachodzą przesłanki do uznania M. N. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Odnosząc się do odwołania organ wskazał, że niezależnie od sytuacji zainteresowanego, w świetle przedstawionych powyżej przepisów, dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do dopełnienia określonych w nich czynności. Bierne zachowanie dłużnika powoduje wdrożenie określonych w ustawie konsekwencji - m. in. uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Natomiast jak stanowi art. 5 ust. 3b ustawy, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). W celu uniknięcia ww. sankcji dłużnik winien odpowiadać na wezwania organu i wypełniać obowiązki. W końcowej części decyzji Kolegium pouczyło stronę, że w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu (art. 41 § 1 k.p.a.). W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (art. 41 § 2 k.p.a.). Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi M. N. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wskazał, że od października 2010 r. komornik sądowy zajmuje [...]% jego wynagrodzenia na poczet zadłużenia alimentacyjnego, co ma miejsce od czasu, gdy skarżący[...]. Podał, że odwołując się od decyzji Prezydenta W. dostarczył wszystkie wymagane dokumenty, nie zrozumiał, że musi się stawić osobiście. Oświadczył, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jest[...], pracuje na pół etatu w [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. Kolegium wskazało, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia skargi. W piśmie z dnia 25 listopada 2013 r. skarżący podał, że Prezydent W. wydał decyzję, mocą której zatrzymano prawo jazdy skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. jak i decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. przepisu art. 7, art. 77, art. 80 i art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a., organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Powołane przepisy znajdują pełne zastosowanie w każdym postępowaniu, w tym w postępowaniu prowadzonym z urzędu. Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika przekazuje komornikowi sądowemu informacje mające wpływ na skuteczność prowadzonej egzekucji, w szczególności zawarte w wywiadzie alimentacyjnym oraz oświadczeniu majątkowym dłużnika alimentacyjnego. Stosownie zaś do art. 5 ust. 3 tej ustawy, w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub 1) odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, praz na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W sprawie niniejszej, M. N. pismem z dnia [...] lipca 2012 r. wezwany został przez Prezydenta W. do stawienia się w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania w Referacie Świadczeń Rodzinnych Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia [...] w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odebrania oświadczenia majątkowego i złożenia licznych dokumentów. Organ wskazał, że wezwanie to doręczone zostało skarżącemu w trybie przepisu art. 44 k.p.a. W sprawie nie jest sporne, że M. N. nie stawił się w Referacie Świadczeń Rodzinnych Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia [..]. Powyższe nie uprawniało jednak organu, w stanie faktycznym tej sprawy, do wszczęcia postępowania, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ustawodawca w powołanym przepisie wymaga, dla skutecznego wszczęcia postępowania w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, aby dłużnik uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił dokonania czynności, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1-3 ustawy. Wezwanie organu z dnia [...] lipca 2012 r. było pierwszym pismem skierowanym do strony w tej sprawie. W ocenie Sądu, dla uznania doręczenia tego wezwania – z uwagi na jego konsekwencje – za skuteczne w trybie art. 44 k.p.a. konieczne było wcześniejsze pouczenie strony, iż ma obowiązek zawiadomić organ o każdej zmianie swego adresu (art. 41 k.p.a.). Pogląd taki prezentowany jest również w doktrynie (v. J.Borkowski [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012, str. 251). Organ wprawdzie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. w tym zakresie, jednakże dokonał tego dopiero w wezwaniu z dnia [...] lipca 2012 r., które błędnie uznał w świetle powyższego za skutecznie doręczone. Wszczęcie postępowania w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych było zatem przedwczesne. Podkreślenia wymaga przy tym, że M. N. w toku postępowania prowadzonego przez organ zatrudniony był jako [...] w przedsiębiorstwie [...], co niewątpliwie wiązało się z przebywaniem poza miejscem zamieszkania. Organ, pomimo nieodebrania przez stronę pisma z dnia [...] lipca 2012 r., wezwania nie ponowił. Stwierdzając, że dłużnik alimentacyjny nie zgłosił się, Prezydent W. wszczął postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zawiadomieniem z dnia [...] października 2012 r. W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, działanie organu polegające na wszczęciu postępowania w tej sprawie, było przedwczesne. Nie można bowiem mówić o skutecznym doręczeniu wezwania z dnia [...] lipca 2012 r., a tym samym nie ma podstaw do stwierdzenia, że dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, czy też odmówił dokonania czynności, o których mowa w art. 5 ust. 3 punkt 1-3. Nadto, zauważyć należy, iż zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji nie stwierdziły, że dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu, czy odmówił dokonania określonych czynności, jak wymaga tego przepis prawa. Organ I instancji wskazał jedynie, że dłużnik nie zgłosił się. Organ II instancji, dysponując zaś dokumentami załączonymi przez stronę do odwołania, stwierdził, że nie został przeprowadzony wywiad, a dłużnik nie złożył oświadczenia majątkowego. Działanie strony, choć mające miejsce na etapie postępowania odwoławczego, wskazywało jednoznacznie na wolę dokonania wymaganych przez organ czynności. W świetle okoliczności tej sprawy, związanych zarówno z nieskutecznym doręczeniem wezwania z dnia [...] lipca 2012 r., jak też faktem pozostawania odwołującego się w zatrudnieniu jako [...] w [...], co wynikało z załączonych do odwołania dokumentów, powyższe wymagało uwzględnienia przez organ. Istotą postępowania w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie jest doprowadzenie dłużnika alimentacyjnego do sytuacji, w której pozbawiony zostanie możliwości wykonywania dotychczasowej pracy, co w konsekwencji – w stanie faktycznym tej sprawy – skutkować będzie brakiem możliwości zajmowania przez komornika sądowego określonej części wynagrodzenia na poczet alimentów. Istotą postępowania, o którym mowa w art. 5 powołanej wyżej ustawy jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych. Postępowanie to powinno zatem zmierzać, na każdym jego etapie do realizacji tego celu. Z tego też względu ocena całokształtu okoliczności sprawy dokonana przez SKO w W. w postępowaniu odwoławczym nie była prawidłowa. Kolegium Odwoławcze w W. utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, wydaną z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 44 k.p.a. i art. 5 ust. 3 k.p.a., naruszyło również przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Po zwrocie akt postępowania administracyjnego, organ – w przypadku uznania za celowe przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub dokonanie innych czynności, o których mowa w art. 5 powołanej wyżej ustawy – podejmie te czynności z poszanowaniem zasad ogólnych procedury administracyjnej, ustanowionych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy.