I SA/Wa 1898/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzje Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] odmawiającej udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na opłacenie zaległości [...]. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy M. S. wystąpił z prośbą o przyznanie pomocy finansowej na opłacenie zaległości czynszowej. Prezydent W. decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] odmówił udzielenia wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że łączna kwota zadłużenia wobec Spółdzielni [...] wynosi [...] zł. Ustalono, że wnioskodawca mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ustalono również do dnia 31 maja 2015 r. źródłem dochodu wnioskodawcy był zasiłek rodzinny oraz świadczenie pielęgnacyjne wraz z dodatkami przyznane na córkę P. S. oraz zasiłek pielęgnacyjny przyznany wnioskodawcy do dnia 31 maja 2015 r. z tytułu posiadania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności od dzieciństwa. Dalej wskazano, że wnioskodawca zajmuje czteropokojowy lokal spółdzielczy będący jego własnością. Bieżący czynsz za lokal wynosi około [...] zł i jest opłacany nieregularnie i nie w pełnych wysokościach. Przywołano również na orzeczenia, którymi przyznano zasiłek okresowy z tytułu długotrwałej choroby w wysokości [...] zł na okres [...] czerwca 2015 r. do [...] lipca 2015 r., zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości [...] zł, zasiłek celowy bezzwrotny w wysokości [...] zł na zakup leków i częściowe koszty leczenia stomatologicznego, opłacenie energii elektrycznej i gazu oraz częściowe koszty przejazdów komunikacją miejską. Zdaniem organu pierwszej instancji, ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej, nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł M. S., kwestionując to rozstrzygnięcie. Rozpoznając złożone odwołanie organ odwoławczy wskazał, że ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 163, z póżn. zm.; dalej jako "u.p.s.") wskazuje że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (art. 39 ust. 1 u.p.s. ). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Z woli ustawodawcy, zasiłek celowy jest świadczeniem z pomocy społecznej, które może, ale nie musi zostać przyznane, nawet jeżeli wnioskodawca spełnia wszystkie warunki, aby je otrzymać. Zdaniem organu II instancji stanowisko organu pierwszej instancji jest prawidłowe i nie budzi zastrzeżeń. Organ pierwszej instancji wziął pod uwagę szczególne okoliczności przedstawione w wywiadzie środowiskowym oraz sytuację majątkową wnioskodawcy. Ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej, co zostało wykazane w uzasadnieniu, nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb i uzasadniają odmowę przyznanie zasiłku celowego w wysokości określonej w przedmiotowej decyzji. Dodatkowo, za piśmiennictwem, skazał, że prawo do korzystania z pomocy społecznej wynikające z Konstytucji RP oraz innych aktów prawa międzynarodowego nie może wywoływać wrażenia korzystności świadczeń z pomocy społecznej w stosunku do potencjału czerpania środków z własnych możliwości, uprawnień, talentów, umiejętności i innych odmian zaradności życiowej (zob. K. W. Kamieniecki, B. Wasiatyński, J. Panejko, Polskie prawo administracyjne w zarysie, Kraków 1929, s. 500). Wydaje się zatem, że strona odwołująca się może wykorzystać własne możliwości celem przezwyciężania swojej trudnej sytuacji życiowej związanej z zadłużeniem wobec spółdzielni, np. wynajmując część pomieszczeń swojego mieszkania innym osobom (podmiotom) z pieniędzy z uzyskanych z czynszu najmu sukcesywnie zaczęła spłacać swoje zadłużenie lub zamieniając mieszkanie na mniejsze. Na powyższą decyzję skarżący M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, opisując swoja trudna sytuację zdrowotną i majątkową, zarzucając ponadto działanie wbrew prawu oraz naruszenie Konwencji ONZ o ochronie osób niepełnosprawnych. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem przepisu art. 57a (art. 134 § 1 P.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Mając na względzie powyższe przesłanki kontroli Sąd badając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uznał, że skarga M. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013r. poz. 182 ze zm., zwanej dalej u.p.s.). W świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 4 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyraźnie, zwraca uwagę na konieczność zbadania przez organ, czy i na ile wnioskujący o przyznanie pomocy jest w stanie sprostać swojej trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne możliwości i uprawnienia. Obowiązkiem osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej jest współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7 u.p.s.). W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że skarżący spełnia wszystkie wymagania stawiane w przepisach ustawy o pomocy społecznej, określających w jednoznaczny sposób kryteria, jakie spełniać musi strona ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego, czego dowodem było chociażby przyznanie w roku 2015, odrębnymi decyzjami, pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, leków, opłacenie energii elektrycznej, leczenia stomatologicznego oraz pomocy w formie zasiłku okresowego. Podejmując decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego na spłatę zadłużenia z tytułu czynszu za mieszkanie, organ działał w ramach uznania administracyjnego. Oparcie rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania pomocy społecznej na instytucji uznania administracyjnego, oznacza że organ administracji publicznej jedynie "może" podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma obowiązku wydania orzeczenia o określonej treści. Podkreślenia jednakże wymaga, iż opisany element uznaniowości nie oznacza wcale, że przedmiotowa decyzja polega na zupełnej dowolności działania organu. Rozstrzygnięcia wydawane w oparciu o uznanie administracyjne podlegają bowiem kontroli sądowej sprawowanej pod względem zgodności z prawem. Mianowicie, w pierwszym rzędzie zbadania wymaga, czy w ogóle dopuszczalne było uznanie administracyjne, a jeżeli tak, to czy przy wydawaniu decyzji nie przekroczono granic tego uznania, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem - jak wynika z art. 7 k.p.a. - załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Mając na uwadze treść przepisów ustawy o pomocy społecznej podnieść trzeba, że przy udzielaniu przedmiotowej pomocy społecznej organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi na gruncie tej regulacji dotyczącymi wymogu dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3), przy jednoczesnym ograniczeniu uwzględniania potrzeb osób i rodzin korzystających z pomocy do sytuacji, gdy potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Ratio legis tych postanowień polega na rozdzieleniu funduszy, jakimi dysponuje właściwy organ w taki sposób, aby pomoc dotarła do wszystkich osób uprawnionych w formie i wysokości adekwatnej do zgłaszanych przez nie potrzeb i zasobów finansowych organów pomocy społecznej. Istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest ustalenie – w sytuacji założenia, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnych własnych źródeł utrzymania – czy organy administracyjne zobowiązane są do pokrywania w formie zasiłku celowego wszystkich żądań skarżącego. Zdaniem Sądu, z postawy skarżącego, wynika, że skarżący próbuje cały ciężar utrzymania na pomoc społeczną tj. na innych obywateli - podatników tworzących dochód państwa, z którego pozyskiwane są środki finansowe na pomoc społeczną. Tymczasem pomoc społeczna ma za zadanie jedynie przejściowo pomagać osobom i rodzinom w przezwyciężeniu ich trudnej sytuacji, np. do czasu zasądzenia i wyegzekwowania obowiązku alimentacyjnego od dzieci na rzecz rodziców i odwrotnie – na rzecz dzieci od rodziców lub dalszych krewnych. Odnosząc się do powyższej kwestii wskazać trzeba, że wydając w niniejszej sprawie decyzję odmowną organy nie przekroczyły granic swobodnego uznania. W ocenie Sądu organ zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa dokonał ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena znajduje oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. W uzasadnieniu decyzji organ w sposób przekonywujący opisał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia. Wskazać trzeba na rozmiar wnioskowanej pomocy. Nawet przy kwalifikacji zgłoszonej przez skarżącego potrzeby ([...] zł) jako niezbędnej potrzeby bytowej, o której mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, przy rozstrzyganiu sprawy istnieje bezwzględny wymóg uwzględnienia możliwości finansowych danego Ośrodka Pomocy Społecznej, które jak wynika z danych przedstawionych w uzasadnieniu decyzji są ograniczone i nie pozwalają na przyznanie pomocy w zgłoszonym rozmiarze. W tym stanie sprawy, nie stwierdzając naruszeń przepisów prawa o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - podlegała oddaleniu.