I SA/Wa 1902/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2010 r. sprawy ze skargi Kółka [...] w S. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oddala skargę. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] września 2009 r. po rozpatrzeniu odwołania Kółka [...] w S. z dnia 8 lipca 2009 r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę O., prawa własności zabudowanych nieruchomości położonych w jednostce ewidencyjnej O. w obrębie [...] - utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podała, że Wojewoda [...], powołując się na art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.), decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę O., prawa własności zabudowanych nieruchomości, oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...], uregulowanych w księdze wieczystej nr [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji podał, że skoro przedmiotowe działki stanowiły w dniu 27 maja 1990 r. mienie Skarbu Państwa, należące wtedy do terenowego organu administracji państwowej, oraz spełniały wszystkie warunki określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 r., to stały się z tym dniem mieniem komunalnym gminy O. na terenie której były wówczas położone. W odwołaniu od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r., uważające się za stronę niniejszego postępowania Kółko [...] w S., zarzuciło organowi pierwszej instancji naruszenie art. 7 kpa przez nie wyjaśnienie stanu faktycznego rozpatrywanego sporu, oraz naruszenie art. 10 kpa poprzez nie zapewnienie odwołującemu czynnego udziału w niniejszym postępowaniu i uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że po dniu 31 grudnia 2005 r. wojewodowie rozpatrują wnioski komunalizacyjne gmin tylko jako ich podania o potrzebie działania przez ten organ z urzędu (art. 17a ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.), a organ pierwszej instancji ma obowiązek rozpatrzenia tego rodzaju wystąpień jak każdego innego podania. Ponadto, po dniu 31 grudnia 2005 r., gminy już nie sporządzają dokumentacji inwentaryzacyjnej mienia przewidzianego do skomunalizowania, zgodnie z art. 17a ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., a dokumentację niezbędną do podjęcia decyzji, wojewodowie gromadzą we własnym zakresie. Materialnoprawną podstawę decyzji Wojewody [...] stanowił art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Komunalizujący skutek tego przepisu zobowiązuje do potwierdzenia właściwej gminie nabycia prawa własności danego mienia, jeśli zostały spełnione następujące warunki: (-) uwzględniono stan faktyczny i prawny mienia z dnia wejścia tego przepisu w życie, (-) mienie wnioskowane do skomunalizowania winno stanowić wówczas własność Skarbu Państwa i należeć (w rozumieniu tego przepisu) do jednego z podmiotów w tym przepisie wymienionych, oraz (-) nie podlegać wyłączeniu z komunalizacji na podstawie dalszych przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Natomiast, zdaniem Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, odmowa stwierdzenia wymaga wykazania przesłanki lub przesłanek wyłączających dane mienie z komunalizacji. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym odpisu księgi wieczystej nr [...], oraz adnotacji Starostwa Powiatowego w J. na wypisie z rejestru gruntów spornego mienia (k-2) wynika, że sporne działki nr [...] w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. istniały, stanowiły wówczas mienie Skarbu Państwa i pozostawały w tamtym czasie tylko we władaniu Kółka [...] w S.. Nie podlegając równocześnie wyłączeniu z komunalizacji na podstawie dalszych przepisów tej ustawy, i należąc do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, sporne działki nr [...] spełniały warunki skomunalizowania ich z mocy prawa. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podniosła, że odwołujący się nawet nie twierdził, by w dniu wejścia ustawy komunalizacyjnej, czyli w dniu 27 maja 1990 r., był właścicielem przedmiotowych nieruchomości, i podał, że dopiero w 2009 r. wystąpił z wnioskiem o ich zasiedzenie, ze spodziewanym przez niego skutkiem zasiedzenia na 1 października 2005 r. Podkreślenia też wymaga, zdaniem organu, że w dniu 27 maja 1990 r. nie było odrębnej własności gruntu oraz budynków na nim posadowionych, a ustawowo określone wyjątki - tego mienia nie dotyczą; ponadto, ewentualne roszczenia o nakłady poczynione na skomunalizowanym mieniu odsyła ustawodawca do postępowania przed sądem powszechnym, stosownie do art. 19 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że ponieważ komunalizacja mienia polega wyłącznie na przeniesieniu prawa własności mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę, i tylko z dniem 27 maja 1990 r., nie naruszając jednocześnie uprawnień użytkowników zależnych, np. użytkowników wieczystych komunalizowanego mienia, stronami takiego postępowania są tylko Skarb Państwa i właściwa gmina (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2005 r. I SA/Wa 1359/05 Lex nr 192894 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 1993 r. I SA 1439/92, Wokanda z 1993 r. nr 10). W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego podobnych roszczeń zgłaszanych przez inne kółka rolnicze (nieopublikowane wyroki tego Sądu z dnia 6 października 1995 r. I SA 1964/94 i z dnia 9 lutego 1996 r. I SA 322/95), a także w świetle zebranego w tej sprawie i przedstawionego wyżej materiału dowodowego, w ocenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej również w niniejszym postępowaniu odwołujące się Kółko [...] w S. nie ma przymiotu strony. Skoro jednak kwestionowanie przymiotu strony w danym postępowaniu administracyjnym powinno nastąpić w decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 1986 r. III SA 97/86, ONSA 1997 nr 2 poz. 86), orzeczono jak w osnowie. Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło Kółko [...] w S.; zarzucając, że w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej sporne działki nie stanowiły własności Skarbu Państwa, a księga wieczysta została założona dopiero w 2003 r., nie wiadomo, na jakiej podstawie ustalono, że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. sporne działki stanowiły wówczas mienie Skarbu Państwa; skoro toczy się postępowanie o zasiedzenie tych działek w Sądzie Rejonowym w J., sygn. akt [...], zdaniem skarżących uzasadnione jest zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania w Sądzie Rejonowym - i wniosło o zmianę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji Wojewody [...] oraz o oddalenie wniosku o komunalizację, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej lub drugiej instancji. W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi i podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi organ powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja nie naruszają prawa. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę O., prawa własności zabudowanych nieruchomości położonych w jednostce ewidencyjnej O. w obrębie [...]. Sąd podziela stanowisko Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawę kwestionowanej decyzji Wojewody [...] stanowił art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym oraz ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), zgodnie z którym, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: (1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, (2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, (3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 -staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Oznacza to, że przepis ten zobowiązuje do potwierdzenia właściwej gminie nabycia prawa własności danego mienia, jeśli zostały spełnione ustawowe warunki: uwzględniono stan faktyczny i prawny mienia z dnia wejścia tego przepisu w życie, czyli 27 maja 1990 r., mienie mające podlegać skomunalizowaniu winno stanowić wówczas własność Skarbu Państwa i należeć, w rozumieniu tego przepisu, do jednego z podmiotów w tym przepisie wymienionych, oraz, nie podlegać wyłączeniu z komunalizacji na podstawie dalszych przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Prawidłowo Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym odpisu księgi wieczystej oraz adnotacji Starostwa Powiatowego w J. na wypisie z rejestru gruntów spornego mienia, wynika, że sporne działki nr [...] w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. istniały, stanowiły wówczas mienie Skarbu Państwa i pozostawały w tamtym czasie we władaniu Kółka [...] w S. A skoro nie podlegały równocześnie wyłączeniu z komunalizacji, i należały do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego - spełniały warunki skomunalizowania ich z mocy prawa. Strona skarżąca - Kółko [...] w S. nie podniosło, że w dniu wejścia ustawy komunalizacyjnej, tj. w dniu 27 maja 1990 r. było właścicielem przedmiotowych nieruchomości, natomiast podało, że w 2009 r. wystąpiło do sądu powszechnego z wnioskiem o ich zasiedzenie, ze spodziewanym skutkiem zasiedzenia na 1 października 2005 r. Jeśli więc sporne mienie w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej było tylko we władaniu Kółka [...] w S., a skutek zasiedzenia, jak twierdziła strona skarżąca, przewidywany jest na dzień 1 października 2005 r., to nawet uwzględnienie wniosku o zasiedzenie nie zmienia sytuacji Kółka [...] w S. na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, tj. na dzień 27 maja 1990 r. Zauważyć jednak należy, że zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie także niepewne, nie stanowią o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony. Podkreślić należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w postępowaniu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym oraz ustawę o pracownikach samorządowych, którego celem jest przejście prawa własności mienia Skarbu Państwa na określoną gminę z dniem 27 maja 1990 r., stronami są Skarb Państwa i właściwa gmina. Inne podmioty mogą uczestniczyć w tym postępowaniu jedynie wówczas, gdy legitymują się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości. Podmiot może być uznany za stronę postępowania komunalizacyjnego tylko wówczas, gdy wykaże tytuł prawny do mienia będącego przedmiotem komunalizacji, który stałby na przeszkodzie komunalizacji z tego powodu, że przekreślałby tytuł Skarbu Państwa do mienia lub uniemożliwiałby komunalizację z przyczyn przewidzianych w art. 11 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. W postępowaniu komunalizacyjnym, którego celem jest przejście z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności mienia Skarbu Państwa na gminę, stronami są Skarb Państwa i właściwa gmina. Inne podmioty mogą uczestniczyć w tym postępowaniu jedynie wówczas, gdy legitymują się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości. Z akt sprawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że stronie skarżącej - Kółku [...] w S. nie przysługuje żaden prawnorzeczowy tytuł do komunalizowanego mienia, jednakże, jak wynika z akt sprawy, Kółko [...] w S. otrzymało decyzję zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji. Niniejszy skład orzekający podziela w zupełności pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia z dnia 30 czerwca 1986 r. III SA 97/86, zgodnie z którym przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie dają podstawy do wydawania odrębnego aktu administracyjnego orzekającego o tym, czy konkretna osoba jest czy nie jest stroną, a ustalenie, czy żądanie pochodzi od strony, powinno nastąpić w decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty lub w inny sposób kończącej sprawę (art. 104 § 2 kpa). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa materialnego, i nie doszukał się takich naruszeń przepisów postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.