I SA/Wa 1902/17
WyrokWSA w Warszawie2018-01-23
Skład orzekający: Gabriela Nowak, Jolanta Dargas, Iwona Kosińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę, wydana na podstawie ustawy z 1974 r., mogła zostać wydana bez uzyskania zgody zstępnych właścicielki, jeśli praca w tym gospodarstwie nie stanowiła ich głównego źródła utrzymania, a dochody z pracy w gospodarstwie mogły być niższe niż z innych źródeł?Ratio decidendi
Decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nadzoru nie poczynił wystarczających ustaleń w zakresie tego, czy praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania dla synów właścicielki, a także nie uwzględnił treści rozporządzenia określającego sposób ustalania przychodu szacunkowego z gospodarstwa w porównaniu do dochodów z innych źródeł. W związku z tym, konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w celu wyjaśnienia tych kwestii.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku spadkobierców S. R. o stwierdzenie nieważności decyzji z 1976 r., na mocy której przejęto na własność Państwa gospodarstwo rolne S. R. za rentę. Organy administracji odmówiły stwierdzenia nieważności, uznając, że warunki przejęcia zostały spełnione, a zgoda zstępnych nie była wymagana, ponieważ praca w gospodarstwie nie stanowiła ich głównego źródła utrzymania. WSA uchylił decyzję SKO, powołując się na wiążącą wykładnię NSA, który wskazał na konieczność ponownego zbadania kwestii głównego źródła utrzymania zstępnych oraz zastosowania przepisów rozporządzenia z 1974 r. dotyczącego przychodu szacunkowego.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...]; zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie kwoty tytułem zwrotu wpisu sądowego i kosztów zastępstwa procesowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Iwona Kosińska, Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi H. M., G. K., E. S., S. R., B. D., Z. R., P. R., B. P., J. R., S. R. oraz małoletnich K. R. i S. R. reprezentowanych przez J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz H. M., G. K., E. S., S. R., B. D., Z. R., P. R., B. P., J. R., S. R. oraz małoletnich K. R. i S. R. reprezentowanych przez J. R. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz G. K., P. R., B. D., B. P., J. R. oraz małoletnich K. R. i S. R. reprezentowanych przez J. R. solidarnie kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...], utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta [...] z dnia [...] lutego 1976 r. nr [...], na mocy której przejęto na własność Państwa gospodarstwo rolne, bez budynków, położone w [...], stanowiące własność S. R.
Z ustaleń organu nadzoru wynika, że kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja została wydana na podstawie art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Dokumenty dotyczące postępowania zakończonego powyższą decyzją zostały wybrakowane i zniszczone w dniu 20 czerwca 1997r. Wnioskiem z 11 marca 2002 r. spadkobiercy S. R. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] lutego 1976 r. Z analogicznym wnioskiem w dniu 27 marca 2002 r. wystąpił B. P., który kupił część udziałów spadkowych po S. R. Przytaczając treść przepisów ustawy z 29 maja 1974 r. organ nadzoru ustalił, że z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa rolnego wystąpiła S. R., jako jedyna właścicielka. Świadczy o tym fakt złożenia przez nią już w dniu 12 kwietnia 1976 r. wniosku o przyznanie renty z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa, którego kopia znajduje się w aktach. Z decyzji ZUS z [...] lipca 1976 r. o przyznaniu takiej renty wynika, że decyzja z [...] lutego 1976 r. uprawomocniła się [...] marca 1976 r. Kolegium dokonało sprowadzenia dokumentów znajdujących się w aktach KRUS i wynika z nich, że świadczenie emerytalne było pobierane przez S. R. przez 17 lat. W aktach znajduje się 12 decyzji o podwyższeniu emerytury rolniczej w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego. Na podstawie powyższych ustaleń organ nadzoru uznał za niezgodne z prawdą twierdzenie B. P.., iż warunek wykonalności decyzji z [...].02.1976 r. nigdy nie został spełniony bowiem z akt znajdujących się w posiadaniu KRUS, których dokładnego sprawdzania dokonał organ wynika, że S. R. pobierała świadczenie przez 17 lat – od 5.03.1976 r. do chwili śmierci w 1993 r. S. R. była właścicielką przejętego kontrolowaną decyzją gospodarstwa rolnego. Do protokołu przesłuchania przed Powiatową Komisją ds. Uwłaszczenia S. R. zeznała "syn kawaler to mi pomaga i inne dzieci też mi pomagają". W aktach znajduje się zaświadczenie z 5.06.1975 r. wydane przez Powiatowe Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...], z którego wynika, że syn S. R. – J. R. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie na stanowisku pracownika fizycznego. Zatem pomoc matce w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła jego utrzymania. Pozostałe dzieci nie zamieszkiwały wspólnie z matką. G. K. od 1968 r. mieszkała w [...] przy ul. [...], H. M. zamieszkiwała od 1968 r w [...], S. R. mieszkał w [...] przy ul. [...]. Fakt odrębnego zamieszkiwania potwierdza, że nie gospodarowali oni razem z matką, zaś pomoc w prowadzeniu gospodarstwa nie stanowiła dla nich głównego źródła utrzymania. Zatem zgoda zstępnych na przekazanie gospodarstwa rolnego nie była w takiej sytuacji wymagana.
Organ nadzoru uznał, że zeznania E. P. nie wniosą nic nowego dla sprawy, tym bardziej, że jest nabywcą udziału w spadku po S. R.. Odnośnie zeznań byłego Naczelnika Gminy [...] Kolegium uznało, że upływ 35 lat od daty wydania decyzji nie spowoduje zmiany zeznań złożonych na wcześniejszym etapie postępowania. Odnośnie zaś zeznań spadkobierców S. R. Kolegium uznało, że z dokumentów zgromadzonych w toku całego postępowania wynika, iż stanowisko tych osób jest organowi znane i zawarte w aktach sprawy.
Reasumując organ nadzoru uznał, że brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta [...] z [...] lutego 1976 r.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wnieśli B. P., H. M., G. K., E. S., S. R., B. D., Z. R., P. R., S. R., J. R., K. R. i S. R.
W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze bezzasadnie przyjęło, że akta dotyczące przejęcia gospodarstwa rolnego S. R. zostały wybrakowane i zniszczone przez Gminę Miasta [...] czemu przeczą rozsądek i zebrany materiał dowodowy. Wątpliwości w tym zakresie mogły by rozwiać zeznana świadków J. S. lub W. P., o co skarżący wnioskowali w skardze do WSA. Organ pominął treść zeznań S. R. złożonych do protokołu Powiatowej Komisji ds. Uwłaszczenia w [...]. Na okoliczność pracy w gospodarstwie jako głównego źródła utrzymania z okresu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku oraz złożenia wniosku organ winien przesłuchać w charakterze świadka E. P. oraz uczestników, czego zaniechał. Zdaniem skarżących SKO powinno ustalić dochody z gospodarstwa w rozliczeniu na zstępnych S. R. W ocenie skarżących dowody przedstawione w sprawie świadczą o tym, że w latach 1973 – 1975 praca w przejętym decyzją z [...].02.1976 r. gospodarstwie rolnym stanowiła dla spadkobierców główne źródło utrzymania. W sprawie nie wykazano także, że decyzja o przyznaniu renty rolniczej S. R. została wydana we właściwym trybie, na właściwym druku i z właściwym pouczeniem, była właściwie doręczona adresatowi, niezaskarżona i uprawomocniła się. W konsekwencji postawionych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 9 października 2014r. sygn. akt I SA/Wa 2040/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 czerwca 2017r. sygn. akt I OSK 2572/15 powyższy wyrok uchylił i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie odnosi się w sposób, w jaki powinno to czynić, do podnoszonych przez skarżących zarzutów na etapie postępowania administracyjnego i powtórzonych w skargach do Sądu, a których rozważenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ocena kwestionowanej decyzji była przeprowadzana z uwzględnieniem przesłanki wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – rażącego naruszenia prawa. Skarżący upatrują go m.in. w fakcie przejęcia gospodarstwa rolnego od osoby niepiśmiennej, która nie mogła złożyć wniosku, a także w tym, że przejęcie to nastąpiło z naruszeniem obowiązujących wówczas przepisów – a mianowicie bez uzyskania zgody zstępnych właścicielki, gospodarujących razem z nią. Sąd wskazał, że obowiązujące w dacie przejęcia gospodarstwa rolnego przepisy – tj. ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, uzależniały przejęcie własności gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę od szeregu przesłanek. Kluczową rolę, dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiło więc ustalenie następujących okoliczności:
- powierzchni przejmowanego gospodarstwa rolnego;
- wieku osoby przekazującej gospodarstwo;
- osób gospodarujących na gospodarstwie i ich ewentualnej zgody na przekazanie gospodarstwa,
- źródła i poziomu dochodów tych osób.
W toku postępowania skarżący, formułując zarzut nieważności decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa rolnego przez państwo w zamian za rentę podnosili, że wnioskodawczyni – S. R. nie mogła złożyć przedmiotowego wniosku ze względu na analfabetyzm, a ponadto w gospodarstwie pracował jej syn J. R., który jednocześnie był zatrudniony w Powiatowym Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] oraz pozostałe dzieci mieszkające niedaleko, w tym również drugi syn – M. R. mieszkający wraz z matką.
Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że o ile kwestia złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego przez S. R., z punktu widzenia zgromadzonego materiału dowodowego co do zasady nie budziła wątpliwości (w aktach sprawy znajduje się taki wniosek datowany na dzień 12 kwietnia 1976 r. i podpisany "R."), o tyle dwa pozostałe zarzuty wymagały poczynienia wyjaśnień, których organ nie dokonał, a Sąd pierwszej instancji, powielił w tej części ustalenia i rozważania organu.
Sąd pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do faktu, niekwestionowanego w toku prowadzonego postępowania, że na przekazywanym gospodarstwie rolnym, oprócz S. R. i syna J., gospodarował również jej syn M. R. Pominięcie ewentualnego gospodarowania M. R. z punktu widzenia oceny dopuszczalności przejęcia gospodarstwa rolnego, było zdaniem Sądu kwestią kluczową.
Drugą kwestią, mającą istotne znaczenie dla wyniku prowadzonego postępowania było ustalenie, czy obaj synowie S. R. utrzymywali się wyłącznie z pracy w gospodarstwie rolnym, a jeżeli nie, co wiadomo na pewno w odniesieniu do J. R., czy dochód tej osoby, uzyskiwany ze stosunku pracy w Powiatowym Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] stanowił jego główne źródło utrzymania się, czy też był nim dochód z pracy wykonywanej w gospodarstwie rolnym jego matki. Z treści decyzji organu odwoławczego z dnia [...] września 2011 r. wprost wynika, że nie zanegowano faktu pracy J. R. w gospodarstwie rolnym matki, poprzestając jedynie na konstatacji, że wobec zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...], dochód z pracy w gospodarstwie nie stanowił jego głównego źródła utrzymania. W tym kontekście za trafne Sąd uznał argumenty skarżących dotyczące braku w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oceny nieuwzględnienia przez organy obu instancji treści § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 125). Przepis ten stanowił, że pracę w gospodarstwie rolnym uznaje się za główne źródło utrzymania, jeżeli obliczony według przepisów podatkowych przychód szacunkowy z tego gospodarstwa przekracza dochód z innych źródeł. Przychód szacunkowy i dochód z innych źródeł ustala się na podstawie danych z okresu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku o przejęcie gospodarstwa.
W toku postępowania organy w ogóle nie odniosły się do tej kwestii, a priori zakładając, że praca we wspomnianym gospodarstwie przynosiła dochód niższy, aniżeli w Powiatowym Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Również Sąd pierwszej instancji w swoim orzeczeniu przeszedł nad tą kwestią do porządku, całkowicie pomijając ten wątek, który wszak, ze względu na treść wspomnianego przepisu miał dla oceny zaskarżonej decyzji istotne znaczenie.
Z kolei w odniesieniu do M. R., wobec pominięcia tego wątku w rozważaniach, nawet nie podjęto próby oceny, w jakim stopniu jego ewentualna praca w gospodarstwie rolnym matki stanowiła źródło utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednocześnie, że nie zasługiwały na uwzględnienie pozostałe zarzuty podniesione w skargach kasacyjnych.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z przepisem art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Przyjmuje się, że wykładnia prawa wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do wykładni prawa zawartej w uzasadnieniu wyroku NSA, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych podobnych sprawach.
Przez wykładnię prawa rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Obowiązek podporządkowania się wykładni prawa wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, np. w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego sprawy (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, s. 624 i cyt. tam wyrok NSA z 10 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1290/07), a co w niniejszej sprawie nie wystąpiło.
W konsekwencji, związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażoną wcześniej oceną prawną NSA i zobowiązany jest do podporządkowania się jej w pełnym zakresie, co niewątpliwie determinuje treść nowego wyroku.
W okolicznościach rozpoznawanej ponownie sprawy, nie budzi zatem wątpliwości, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, związany był wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 2572/15.
Należy powtórzyć, że kontrolowana decyzja Naczelnika Miasta [...] z [...] lutego 1976 r. została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Zatem kontrolując decyzję z 1976 r. należy dokonać jej oceny biorąc pod uwagę brzmienie przepisów obowiązujących w dniu wydania tej decyzji. Zgodnie z art. 9 ust 1 tej ustawy Państwo na wniosek rolnika przejmowało gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazywał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmującego co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych a ponadto osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, 60 lat kobieta albo zaliczony został do jednej z grup inwalidów.
Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ ustalił, że S. R. na podstawie aktu własności ziemi z dnia 23 maja 1975 r. była właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha [...] m2 położonego w [...], a w chwili jego przejęcia miała ukończone 60 lat.
W myśl art. 4 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą. Jednakże stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy zgoda zstępnych nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła ich utrzymania. Organ nadzoru uznał, że wydając kontrolowaną decyzję z [...] lutego 1976 r. organ nie miał obowiązku uzyskania zgody zstępnych S. R., bowiem nie pracowali oni wówczas na tym gospodarstwie, zaś pomoc matce w prowadzeniu tego gospodarstwa nie stanowiła dla nich głównego źródła utrzymania. Ustalenia poczynione w tym zakresie organ wyprowadził przede wszystkim z zeznań S. R. złożonych do protokołu z dnia 23 października 1974r. przed Powiatową Komisją ds. Uwłaszczenia, które to postępowanie było prowadzone w celu nadania S. R. aktu własności ziemi na gospodarstwo rolne objęte kontrolowaną decyzją. Wówczas S. R. zeznała, że jest z nią syn kawaler, to jej pomaga i inne dzieci też jej pomagają. Organ nadzoru ustalił również, że pozostałe dzieci S. R. nie mieszkały z nią oraz, że syn J. R. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej w [...].
Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny w wiążącym wyroku z dnia 30 czerwca 2017r. stwierdził, że organ nadzoru nie poczynił ustaleń w zakresie kluczowych kwestii, a mianowicie czy dla syna S. R. M. R. praca w gospodarstwie rolnym matki stanowiła źródło utrzymania, a ponadto czy dochód uzyskiwany przez J. R. ze stosunku pracy stanowił jego główne źródło utrzymania, czy też był nim dochód uzyskiwany z pracy w gospodarstwie rolnym matki. Organ orzekający nie uwzględnił w tej kwestii treści § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. nr 21, poz. 125), który stanowił, że pracę w gospodarstwie rolnym uznaje się za główne źródło utrzymania, jeżeli obliczony według przepisów podatkowych przychód szacunkowy z tego gospodarstwa przekracza dochód z innych źródeł. Przychód szacunkowy i dochód z innych źródeł ustala się na podstawie danych z okresu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku o przejęcie gospodarstwa.
W związku z powyższym zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej, w celu wyjaśnienia powyższych kwestii z perspektywy przesłanek nieważności kwestionowanej decyzji sformułowanych we wniosku wszczynającym niniejsze postępowanie, w szczególności w zakresie konieczności uzyskania przez organ orzekający o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa rolnego zgody zstępnych S. R. na przejęcie gospodarstwa. Ponieważ organ nadzoru nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organu w wyjaśnieniu powyższych kwestii, w szczególności z powodu braków w materiale dowodowym.
Dodać należy, że jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nie zakwestionował prawidłowości ustaleń organu nadzoru, jak i Sądu I instancji poprzednio orzekającego co do złożenia przez S. R. wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego, jak również za niezasadne uznał pozostałe zarzuty. Powyższe oznacza, że skład obecnie orzekający nie jest uprawniony do czynienia w tym zakresie ustaleń odmiennych, co w konsekwencji prowadzi do konieczności poczynienia przez organ nadzoru jedynie wskazanych wyżej ustaleń, uznanych przez Naczelny Sąd Administracyjny za kluczowe, w kontekście ewentualnego zaistnienia przesłanek prowadzących do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa. Jednak tego rodzaju ocena może być dokonana dopiero po przeprowadzeniu postępowania zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postepowania administracyjnego, a więc po zebraniu i wszechstronnym rozpatrzeniu zgromadzonego materiału dowodowego, do czego organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy jest zobligowany.
Przypomnieć jedynie należy, odnosząc się do zarzutów skargi, że w prawomocnym wyroku z dnia 12 lutego 2008r. Sąd uznał za niewątpliwe wybrakowanie i zniszczenie akt dotyczących przekazania gospodarstwa rolnego w 1997r. Stosownie zaś do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie zarówno organ jak i sąd. W związku z powyższym zarzuty skargi w tej kwestii należy uznać za niezasadne. Ponadto Sąd w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 października 2014r. niezakwestionowany przez Naczelny Sąd Administracyjny, że mimo, iż brak jest w aktach wniosku S. R. to fakt dysponowania takim wnioskiem przez organ w dacie wydania kwestionowanej decyzji wynika z treści tej decyzji, w której wprost powołano się na rozpatrzenie wniosku S. R. o przekazanie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę. Również niezwłoczne złożenie wniosku o rentę do organu rentowego przez S. R., który zachował się w materiale dokumentacyjnym i pobieranie renty przez 17 lat aż do śmierci w 1993r. również dowodzi, że przekazanie gospodarstwa w zamian za rentę było zgodne z wolą S. R., a zatem nastąpiło na jej wniosek. Jeśli zaś chodzi o zarzuty dotyczące decyzji przyznającej rentę pozostają one poza kontrolą Sądu w niniejszej sprawie z uwagi na to, że ocenie podlega wyłącznie decyzja o przekazaniu gospodarstwa rolnego, a nie rentowa.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło