I SA/Wa 1917/17
WyrokWSA w Warszawie2018-08-10
Skład orzekający: Dariusz Chaciński, Magdalena Durzyńska, Joanna Skiba
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, wydana w 1964 r. na podstawie przepisów o reformie rolnej, może zostać uznana za nieważną z powodu rażącego naruszenia prawa, jeśli przejęty grunt był zalesiony i nie stanowił gospodarstwa rolnego w rozumieniu późniejszych przepisów?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że decyzja z 1964 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa nie była dotknięta rażącym naruszeniem prawa. Spełnione zostały przesłanki opuszczenia gospodarstwa przez właścicielkę i zaniechania jego uprawy, co uzasadniało przejęcie na podstawie ówczesnych przepisów, nawet jeśli grunty były zalesione i nie stanowiły gospodarstwa rolnego w rozumieniu późniejszych definicji. Brak definicji 'gospodarstwa rolnego' w przepisach stanowiących podstawę decyzji z 1964 r. wyklucza możliwość rażącego naruszenia prawa.Stan faktyczny
H. N. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z 1964 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa działki gruntu o pow. 11,20 ha, stanowiącej własność L. B. Organa administracji (Wojewoda, a następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi) odmówiły stwierdzenia nieważności, uznając, że gospodarstwo było opuszczone i nieuprawiane. Skarżąca zarzuciła, że przejęte grunty były zalesione, nie stanowiły gospodarstwa rolnego i doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi H. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2017r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania H. N. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...].
Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte na podstawie wniosku H. N. z dnia [...] października 2014 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w P. z dnia [...] czerwca 1964 r. nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od długów i ciężarów działki gruntu o pow. 11,20 ha położonej w B. Lit. [...] stanowiącej własność L. B.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2016r. odmówił stwierdzenia nieważności w/w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1964r.
Odwołanie od decyzji Wojewody [...] złożyła H. N. Skarżąca podniosła, że przejęte grunty były zalesione i nie stanowiły gospodarstwa rolnego. Zarzuciła też, że przez zalesienie gruntów przez Skarb Państwa, doszło do zmiany przeznaczenia tych gruntów na cele niezwiązane bezpośrednio z produkcją rolną. Skarżąca dodała, że Wojewoda naruszył przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (tj. art. 7, 77 § 1. 80 i 107 § 1 i 3) poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, a także brak precyzyjnego odniesienia się do wykładni pojęcia "gospodarstwo rolne".
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2017r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania H. N. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], w uzasadnieniu wskazując, że decyzja, której stwierdzenia nieważności domaga się skarżąca stanowi dokument urzędowy (art. 76 § 1 kpa), który jako podstawowy element materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym korzysta ze szczególnej mocy dowodowej. Organy administracji są więc zobowiązane uznać za udowodnione to, co wynika z treści dokumentu urzędowego, związane jest z nim bowiem domniemanie prawdziwości jego treści. Z przedstawionej decyzji wynika, że grunty wchodzące w skład gospodarstwa nie były użytkowane przez L. B., która w piśmie z dnia 12 maja 1992r. również poinformowała, że opuściła gospodarstwo. Podkreślono, że brak jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym art. 16 § 1 kpa przyznaje cechy trwałości, stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia. Podkreślono również, że w przypadku niekompletnych akt sprawy, organ nadzoru może dokonać kontroli w oparciu o przepis art. 156 § 1 kpa, tylko w takim zakresie, jaki jest możliwy na podstawie zebranych dowodów.
Wskazano, iż z poczynionych ustaleń przez organ wynika, że w gospodarstwie nikt nie mieszkał, a ponadto - wchodzące w jego skład nieruchomości nie były uprawiane, ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Gospodarstwo to stanowiło zatem gospodarstwo opuszczone w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961r. i w związku ze spełnieniem przesłanek mogło zostać przejęte na własność Państwa.
Rozpatrując zarzut, że decyzja nie została doręczona L. B, zaznaczono, iż prowadzone postępowanie toczy się w trybie stwierdzenia nieważności. Wskazane natomiast przez skarżącą uchybienie sprowadza się w istocie do określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa przesłanki wznowienia postępowania (brak udziału strony w postępowaniu). A zatem tego rodzaju uchybienie nie może być brane przy rozpatrywaniu tej sprawy, gdyż ustawodawca wyłączył i potraktował odrębnie dwie podstawy wadliwości postępowania.
Odnosząc się do podniesionej przez skarżącą kwestii o konieczności opuszczenia gospodarstwa przez L. B. wskutek trudnej sytuacji życiowej, podkreślono, że na rzecz Państwa mogło być wówczas przejęte każde opuszczone gospodarstwo rolne i nie miały żadnego znaczenia okoliczności i motywy zachowania właścicieli decydujących się na opuszczenie gospodarstwa, a organ administracyjny orzekający o przejęciu nie miał z kolei uprawnień do badania i oceny tych przyczyn.
Rozważając z kolei podniesione przez skarżącą zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, organ wskazał, że kierowanie się zasadami wyrażonymi w art. 7 oraz 77 kpa przy wydaniu rozstrzygnięcia nie zawsze musi oznaczać zadośćuczynienia żądaniu strony postępowania. Nie sposób przyjąć w ocenie Ministra, że rozpoznając sprawę nie zostały dopełnione obowiązki przewidziane w art. 7. 77 i 80 kpa. W rozpatrywanej sprawie Wojewoda zebrał i rozpatrzył zachowany materiał dowodowy oraz podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Natomiast niezgadzanie się przez skarżących z oceną prawną dokonaną przez organ, samo w sobie nie stanowi naruszenia dyspozycji art. 7, 77 i 80 kpa.
Podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia przez Wojewodę art. 107 kpa Minister ocenił jako niezasadny. Decyzja Wojewody zawiera bowiem wszystkie konieczne elementy jakie wynikają z. art. 107 § 1 i 3 kpa i daje obraz ustalonego stanu faktycznego i zawiera odniesienie do podstawy prawnej. Pomimo, że organ stopnia wojewódzkiego nie poczynił rozważań odnośnie pojęcia gospodarstwa rolnego, to nie można tego uznać za rażące naruszenie art. 107 § 3 kpa.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2017 r. wniosła H. N. Zaskarżonej decyzji zarzucając:
I. naruszenie prawa materialnego:
1. art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczaniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu ustalonym art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 roku zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 roku (Dz. U z 1961 r., nr 32, poz. 161) poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, iż na mocy niniejszego przepisu dopuszczalne było przejęcie na własność Skarbu Państwa działki gruntu, które w dniu przejęcia nie spełniały warunków określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78),
2. art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78) poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, iż zalesiona działka gruntu stanowi gospodarstwo rolne i dopuszczalne było jej przejęcie na własność Skarbu Państwa w trybie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczaniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu ustalonym art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 roku zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 roku.
3. art. 1 ust 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o obrocie nieruchomościami rolnymi (Dz. U. Nr 39, poz. 172 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż pojęcia "gospodarstwo rolne" i "nieruchomość rolna" mają tożsamy zakres znaczeniowy, podczas gdy w rzeczywistości pojęcie gospodarstwa rolnego jest pojęciem szerszym, gdyż gospodarstwo rolne to nieruchomości rolne, które stanowią pewną zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym oraz zapasami;
II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie mimo wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w [...] z dnia [...] czerwcu 1964 roku, nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od długów i ciężarów działki gruntu o pow. 11,20 ha położonej w B. Lit. [...] stanowiącej własność L. B. z rażącym naruszeniem art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczaniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu ustalonym art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 roku, co doprowadziło do przejęcia na własność Skarbu Państwa zalesionej nieruchomości nie będącej gospodarstwem rolnym;
2. art. 7 kpa, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło do dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych oraz zinterpretowania wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej i w konsekwencji odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w [...]. z dnia [...] czerwcu 1964 roku, mimo tego, że przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczaniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu ustalonym art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 roku, co doprowadziło do przejęcia na własność Skarbu Państwa zalesionej nieruchomości nie będącej gospodarstwem rolnym,
3. art. 107 § 3 kpa poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej decyzji, w szczególności w zakresie ustalenia, jaki charakter miała przejęta nieruchomość - czy było to gospodarstwo rolne, rozumiane jako zorganizowana gospodarczo całość, czy jedynie była to nieruchomość rolna.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2017 r., Sąd pragnie przede wszystkim zauważyć, że została ona wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Celem tego postępowania jest ustalenie istnienia bądź braku istnienia przesłanek wskazujących na to, że kontrolowana w tym postępowaniu decyzja dotknięta jest wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. W tym miejscu godzi się wskazać, że rażące naruszenie prawa wynikać może tylko z wady oczywistej i niedającej się pogodzić ze standardami państwa prawa, gdyż jest naruszeniem tzw. kwalifikowanym, w uproszczeniu o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, niebudzącym wątpliwości, czyli takim, które stanowi zaprzeczenie stanu prawnego istotnego z punktu widzenia danego rozstrzygnięcia. Przy czym chodzi o stan prawny w zakresie jego obowiązywania i interpretacji niewątpliwy oraz nierodzący rozbieżności w wykładni. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 listopada 2008r., sygn. akt I OSK 1710/07 (CBOSA), cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu przez ich proste zestawienie ze sobą, przy czym nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, a o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Można zatem powiedzieć, że w przypadku badania tej przesłanki nieważności decyzji ocena poprawności zastosowania przepisu prawa jest łagodniejsza - mniej rygorystyczna - niż w przypadku oceny dokonywanej w toku instancji (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1383/10, publ. jw.). Skoro zatem istotą postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji jest ustalenie, czy zachodzi którakolwiek z przesłanek nieważności, Sąd był uprawiony jedynie do oceny, czy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jak też Wojewoda [...] orzekający w niniejszej sprawie, prawidłowo przyjęli, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a.
Jak wynika z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi w niniejszej sprawie, kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 1964 r. została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą tę ustawę (Dz. U. Nr 32, poz. 161). Art. 2 ust. 1 miał następujące brzmienie: Gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne."
Nie ma wątpliwości, że w niniejszej sprawie chodzi o "wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli", a nie te, o jakich mowa w art. 15 ust. 1 ww. dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. Przesłanki przejęcia w takim przypadku określa się na dzień wydawania decyzji w tym przedmiocie.
Stosownie zaś do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1961 r. Nr 39, poz. 198), który również został powołany w podstawie prawnej kontrolowanego w nadzorze rozstrzygnięcia, za gospodarstwo rolne opuszczone uważało się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Decyzją z [...] czerwca 1964 r. postanowiono przejąć na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania działkę gruntu o pow. 11,20 ha położoną w B. lit. [...], stanowiącą własność L. B.
Treść powoływanych wyżej przepisów wskazuje, że warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było łączne spełnienie dwóch przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (w tym małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. Powyższa regulacja nie określa długości okresu w jakim występowało zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w znacznej części, które dawałoby podstawę do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa.
Dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie ma zatem ocena czy zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki ustawowe, uprawniające Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa.
Dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem wystąpienia wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, trzeba zaznaczyć, iż dokumentacja sprawy zakończonej decyzją z [...] czerwca 1964 r., a zatem sprzed 54 lat, którą udało się zgromadzić organom w toku postępowania nadzwyczajnego ( mimo szerokich poszukiwań), nie jest kompletna. Głównym materiałem dowodowym, którym dysponował organ, była kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z dnia [...] czerwca 1964 r. Podnieść trzeba, iż problematyka braku kompletnej dokumentacji źródłowej z postępowania zwykłego była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych kontrolujących decyzje organów nadzorczych. W uzasadnieniu wyroku z dnia 26 marca 2009 r., Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zaistnieją przesłanki wymienione enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa. Przy czym, ocena istnienia tych przesłanek nie może opierać się na domniemaniach – ani na domniemaniu prawidłowości, ani na domniemaniu wadliwości decyzji. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności niezbędne jest bowiem jednoznaczne ustalenie, czy doszło do naruszenia prawa i dokonania oceny charakteru tego naruszenia w kontekście przesłanek nieważności decyzji. Jest to bowiem postępowanie nadzwyczajne, które służy jedynie wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi (wyrok NSA z 26 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 470/08, publik: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten sąd w składzie orzekającym w całości podziela.
W ocenie Sądu, z treści decyzji z [...] czerwca 1964 r. wynika, gospodarstwo rolne zostało opuszczone przez właścicielkę i od kilku lat leży odłogiem, właścicielka nie zamieszkuje w miejscu położenia działki, a gospodarstwo jest bez budynków. Okoliczności opuszczenia przedmiotowego gospodarstwa przez L. B. nie i nie kwestionuje również skarżąca, podając we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, że matka była zmuszona opuścić gospodarstwo aby podjąć pracę i utrzymać rodzinę. W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru, iż w dacie wydania kwestionowanej decyzji na przedmiotowym gospodarstwie nie zamieszkiwała L. B. ani nikt z jej rodziny.
Odnosząc się do przesłanki zaniechania uprawy gospodarstwa w całości lub w części, zauważyć trzeba, iż z akt sprawy nie wynika aby w okresie poprzedzającym wydanie kwestionowanej decyzji z [...] czerwca 1964 r. przedmiotowe gospodarstwo rolne było uprawiane. Z treści kwestionowanej decyzji wynika, że przedmiotowa grunty nie były zabudowane i leżą odłogiem od kilku lat. Zatem prawidłowo organu nadzoru wywiodły, że przejęta decyzją z dnia [...] czerwca 1964 r. nieruchomość była opuszczona w rozumieniu ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Wobec braku innych dokumentów potwierdzających okres nieuprawiania gruntu – trudno jest jednoznacznie ustalić, od kiedy ziemia leżała odłogiem. Jednakże w świetle ww. aktów prawnych okres czasu, w jakim gospodarstwo nie było uprawiane nie ma decydującego znaczenia, liczy się sam fakt nie uprawiania ziemi. Żaden inny dokument nie wskazuje natomiast na użytkowanie przedmiotowego gospodarstwa. Mając powyższe na uwadze, uznać należało, iż przy przejęciu przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co oznacza, iż odmowa stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji jest prawidłowa.
Powyższe okoliczności czynią zarzuty skargi nieusprawiedliwionymi, a co za tym idzie decyzje wydane w sprawie przez organ I i II instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych też przyczyn Sąd nie podzielił zarzutów podniesionych w skardze, tak dotyczących naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów procesowych.
Dodatkowo, mając na uwadze treść wniosku o stwierdzenie nieważności, Sąd w tym miejscu wyjaśnia, że decyzje administracyjne mogą być dotknięte różnego typu wadami. Część z nich stanowi wady nieistotne, które mogą być usunięte w drodze uzupełnienia, sprostowania, wyjaśnienia (art. 111-113 k.p.a.). Oprócz tego istnieją wady istotne wymienione w art. 145 § 1, 145a § 1 oraz w art. 156 § 1 kpa. Mają one jednak różny charakter i wywierają w związku z tym odmienne skutki. Dlatego też w niniejszej sprawie nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut dotyczący nie doręczenia badanej decyzji L. B. Brak doręczenia decyzji jej adresatowi należałoby rozważać w kontekście pominięcia strony w postępowaniu, a skoro tak, to okoliczność ta może mieć znaczenie prawne jedynie w postępowaniu wznowieniowym, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., nie może natomiast stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu art. 156 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 29 marca 1988 r., I SA 636/87, ONSA 1988, Nr 1, poz. 45).
Ponadto, Sąd nie uwzględnił podniesionego w skardze zarzutu, że przedmiotem przejęcia nie było gospodarstwo rolne, ale zalesiona nieruchomość nie będąca gospodarstwem rolnym. W tym miejscu należy przypomnieć , że w przywołanych wyżej przepisach ( stanowiących podstawę wydania decyzji z [...] czerwca 1964 r.) brak było definicji gospodarstwa rolnego. Zatem w takiej sytuacji ustalenie znaczenia tego zwrotu należało do organów orzekających, które mogły się posiłkować określeniami zawartymi w innych aktach prawnych. Taka wykładnia prawa nosi znamię wykładni analogii z prawa. Po raz pierwszy zwrot ten pojawił się w art. 1 ust. 1 dekretu z 30 czerwca 1951 r. o podatku gruntowym (Dz. U. Nr 38, poz. 283 ze zm.), wedle którego za gospodarstwo rolne uważa się ogólny obszar gruntów położonych na terenie jednego powiatu lub miasta stanowiącego powiat, które stanowią własność lub są w posiadaniu jednej osoby fizycznej lub prawnej bądź dwóch lub więcej osób fizycznych lub prawnych, a są objęte wspólną ich gospodarką, przy czym po myśli jego ust. 3 za wspólną gospodarkę uważa się gospodarkę rolną, której sposób prowadzenia wskazuje na to, iż stanowi ona jedną całość gospodarczą w szczególności wskutek dokonywania wspólnych zbiorów oraz zaspokojenia wspólnych potrzeb z przychodów osiągniętych z gospodarstwa jako z całości. W art. 1 ust. 2 ustawy z 13 lipca 1957 r. o obrocie nieruchomościami rolnymi (Dz. U. Nr 39, poz. 172) pojawiło się pojęcie nieruchomości rolnej, którą była nieruchomość użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej, leśnej i rybnej, albo jeżeli nieruchomość jest przeznaczona do takiej produkcji wg planów zagospodarowania przestrzennego. Biorąc pod uwagę treść tych przepisów, sporna nieruchomość spełniała przesłankę gospodarstwa rolnego. Zdaniem sądu najważniejszym elementem do uznania, że mamy do czynienia w tym wypadku z gospodarstwem rolnym było istnienie nieruchomości rolnych. Tego rodzaju pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt I OSK 2110/13). W tym miejscu jeszcze raz podkreślić należy, że ani ustawa z dnia 13 lipca 1957 r., ani rozporządzenie z dnia 5 sierpnia 1961 r. nie zawiera definicji gospodarstwa rolnego. Z samego tego faktu wnika, że decyzja nie mogła w sposób rażący naruszać prawa. Brak definicji danego pojęcia skutkuje koniecznością posiłkowania się dla dokonania jego wykładni innymi aktami prawnymi. Powyższe oznacza, że dany przepis może być stosowany jedynie "odpowiednio", a to przesadza o braku możliwości naruszenia go w sposób rażący.
Mając na względzie wszystkie wyżej wykazane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło