I SA/Wa 1917/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska –Jaroszewicz Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Decyzją z [...] lipca 2019r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej jako: kpa) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako ustawa) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2019 r., znak: [...], odmawiającą A. D. (dalej jako skarżący) potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ul. [...]. W uzasadnieniu ww decyzji organ wskazał, że z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za nieruchomość pozostawioną w [...] przez jej matkę J.S. zwróciła się w 1992r. T. D.. Postępowanie w tym zakresie toczyło się następnie z udziałem jej syna tj. skarżącego. Organ podał, że wg postanowienia spadkowego J.S. z d S. zmarła w dniu [...] listopada 1977 r. w miejscowości [...] rejon [...],[...]. Następnie organ opisał przebieg postępowania oraz dowody zgromadzone w sprawie. Wyjaśnił dalej, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wg jej art. 2 prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (...) 2) opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z II wojną światową lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 3) posiada obywatelstwo polskie. Odnośnie od tych przesłanek organ podał, że J. S. wskazywana we wniosku o rekompensatę jako właścicielka nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] nigdy nie przybyła na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej gdyż wg danych z akt sprawy zmarła w 1977r. w domu starców w miejscowości [...] położonej kilkadziesiąt km od [...]. Wobec tego minister przyjął, że J.S. z d. [...] nie spełniała przesłanki z art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy gdyż nie opuściła byłego terytorium RP a nie wynika też z akt, że nie mogła tam powrócić a więc że nie została spełniona przesłanka przesiedlenia. Minister przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1038/16, w którym jednoznacznie wskazano, iż nabycie prawa do rekompensaty przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela i z tego powodu odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty. W skardze na ww decyzję ministra zarzucono mu naruszenie: art. 2 w zw. z art. 1 oraz art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że z powyższych przepisów wynika obowiązek przemieszczenia się właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (RP) na obecne terytorium Polski, podczas, gdy żaden z ww. przepisów powyższego obowiązku przemieszczenia się na terytorium Polski w jego powojennych granicach nie przewiduje, a z art. 1 i art. 2 ustawy wynika, że prawo do rekompensaty przysługuje osobie, która opuściła byłe terytorium RP lub nie mogła na to terytorium powrócić z przyczyn wskazanych w ustawie, art. 6 ust. 1 pkt. 3 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że z powyższego artykułu wynika obowiązek przemieszczenia się właściciela pozostawionego mienia na obecne terytorium Polski podczas, gdy powyższy artykuł nakazuje jedynie wskazanie miejsc zamieszkania osoby ubiegającej się o rekompensatę, w tym również miejsca zamieszkania po przybyciu do Polski, nie zaś nakazuje repatriację na obecne terytorium Polski; art. 7 ust. 2 w zw. z art. 2, 3 i 5 ust. 1 i 2 ustawy poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki z ustawy do potwierdzenia A. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia przez J.S., pomimo, że przesłanki wprost w ustawie wskazane zostały spełnione i wykazane w trakcie toczącego się przed organami administracji postępowania, art. 7, 77 i 80 kpa poprzez zaniechanie należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz wybiórczą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego polegającą na pominięciu dowodów z oświadczenia świadka wskazującego, że J. S. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i że opuszczenie przez J. S. [...] miało związek z wojną, a w konsekwencji, że zostały spełnione wymagania do potwierdzenia prawa do rekompensaty, art. 107 § 3 kpa poprzez nieprawidłowe, a zarazem niepełne uzasadnienie decyzji przejawiające się w tym, iż organ nie odniósł się do zarzutów i twierdzeń podniesionych w odwołaniu, powtarzając wyłącznie argumentację Wojewody [...] zawartą w zaskarżonej decyzji, co świadczy o nierozpoznaniu odwołania. 6) art. 10 § 1 kpa poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, niepoinformowaniu o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2019 r. znak: [...] i o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2018, poz. 1302 - dalej jako ppsa). W kontrolowanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Zasadnie organ wskazał, iż ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy. Prawo do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie określone w ustawie wymogi oraz o ile udowodni on prawo własności do pozostawionej poza granicami RP nieruchomości. W tej sprawie organy skupiły się na kwestii repatriacji (jej braku) i cała narracja została skierowana na ww przesłankę. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w skardze szeroko przywołano poglądy, jakie przez lata ukształtowały się w tym zakresie w orzecznictwie. Rzecz w tym, że w orzecznictwie kontestowane jest czy przesiedlenie się z byłego terytorium RP musi mieć miejsce na terytorium RP czy też gdziekolwiek indziej. Tymczasem z akt kontrolowanej sprawy nie wynika aby poprzedniczka skarżącego ( jego babka) w ogóle opuściła na stałe [...], kiedy i z jakich powodów miałoby to mieć miejsce i gdzie ewentualnie się osiedliła. Przeciwnie, dowody przedstawione rzeczowo przez organ wskazują, że J.S. z d. S. nie opuściła [...] na stałe i zmarła wiele lat później w pobliskiej placówce opiekuńczej. Nade wszystko, co umknęło obu organom, jakkolwiek J.S. w 1939r. posiadała podwójne obywatelstwo - to w 1951r. utraciła obywatelstwo polskie pozostając jedynie przy obywatelstwie [...] (k. 216 akt adm). Ponadto, nieruchomość, której była współwłaścicielką została znacjonalizowana w 1941r. ale osobnym orzeczeniem, którego odpis wraz z tłumaczeniem znajduje się w aktach administracyjnych – została jej przywrócona w 1943r. (k. 225 i 234 akt adm). Wobec tego w sprawie mamy taką sytuację, iż współwłaściciel nieruchomości, co do której jego następca domaga się prawa do rekompensaty utracił obywatelstwo polskie dwie dekady przed śmiercią, nie ma dowodu aby opuścił kiedykolwiek na stałe [...], a własność spornej nieruchomości znacjonalizowanej w 1941r. została mu następnie przywrócona. W tym stanie rzeczy, skoro J. S. z d. S. - współwłaścicielka ww nieruchomości nie spełniała przesłanek z art. 2 pkt. 2 i 3 w zw. z art. 1 ustawy, to jej spadkobiercy nie mogą nabyć prawa o rekompensaty. W konsekwencji zaskarżona decyzja, jakkolwiek w niewyczerpujący sposób organ ocenił zebrany materiał dowodowy i skupił się jedynie na jednej przesłance z ustawy, a zatem naruszył art. 7, 77 i 80 kpa i art. 107 § 3 kpa, nie powinna być wyeliminowana z obrotu. Naruszenie prawa procesowego przez organ nie miało wpływu na wynik sprawy. Sama utrata obywatelstwa polskiego przez "uprawnioną" wyklucza skorzystanie z przepisów ustawy. Beneficjentami tej ostatniej nie mogą być następcy prawni osoby, która przesłanek z art. 2 ustawy nie spełniała. Bezprzedmiotowe jest zatem odnoszenie się do zarzutów w zakresie braku repatriacji na terytorium RP w obecnych granicach. W sprawie nie wykazano aby kiedykolwiek poprzedniczka skarżącego opuściła na stałe [...], a jeśli tak to gdzie w międzyczasie, aż do śmierci w 1977r. mieszkała. Wpływu na powyższe ustalenia nie mają przywoływane w skardze zeznania, z których wynika, że babka skarżącego przez władze sowieckie była wywieziona do obozu. Utrata obywatelstwa polskiego czyni rozważania w tym zakresie indyferentnymi. Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie nie wykazano, że doszło do stałej zmiany miejsca zamieszkania bądź do niemożliwości powrócenia w miejsce tego zamieszkania z przyczyn określonych w ustawie, nie ma zatem w ogóle pola do dyskusji czy w świetle przepisów ustawy istotne i konieczne było przemieszczenie się na terytorium Polski. Babka skarżącego przed wojną mieszkała w [...], nie ma dowodu, że kiedykolwiek na stałe opuściła to miasto; w 1939r. miała podwójne obywatelstwo w tym polskie, jednak, jak jednoznacznie wynika z akt administracyjnych, obywatelstwo polskie utraciła ponad dwadzieścia lat przed śmiercią, która zastała ją w miejscowości oddalonej od [...] ok. 80 km. Nie ma zatem wątpliwości, że przesłanki z ustawy nie zostały w tym przypadku spełnione. W ocenie Sądu w sprawie nie wykazano także, aby zasadny był zarzut co do naruszenia art. 10 kpa oraz jaki ewentualnie miałoby to mieć wpływ na wynik sprawy. Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).