I SA/Wa 192/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Maria Tarnowska WSA Bogdan Wolski (spr.) Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi R.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie usługi opiekuńczej 1. oddala skargę; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A.G. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w W., przy ulicy [...] lok. [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem innych udokumentowanych wydatków strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., po rozpatrzeniu odwołania R.B., decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania R.B. pomocy w formie usług opiekuńczych. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. R.B. wystąpił z wnioskiem do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o przyznanie świadczenia w postaci usług opiekuńczych w wymiarze czterech godzin dziennie wskazując, że jest osobą samotną i niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. przyznał wnioskodawcy świadczenie w formie usług opiekuńczych w okresie od 20 czerwca 2008 r. do 31 grudnia 2008 r., przez pięć dni w tygodniu w wymiarze dwóch godzin dziennie. W decyzji wskazano na brak możliwości zatrudnienia wymienionej przez wnioskodawcę osoby. Od powyższej decyzji R.B. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C., które decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. odmówił zainteresowanemu przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że R.B. odmówił przyjęcia przyznanych mu wcześniejszą decyzją usług opiekuńczych. Organ pierwszej instancji wskazał również, że R.B. mieszka w domu jednorodzinnym, gdzie zajmuje dwie izby wraz z łazienką i WC. Budynek murowany stanowi własność jego córki, która stosownie do zapisu w akcie darowizny udostępnia ojcu cały budynek mieszkalny oraz siedlisko. W budynku tym zamieszkuje również zameldowana tymczasowo J.R.. Organ wyjaśnił ponadto, że nie może powierzyć wykonywania usług opiekuńczych J.R., gdyż nie dysponuje środkami w budżecie na zatrudnienie dodatkowej opiekunki (w GOPS w D. usługi opiekuńcze wykonują już trzy opiekunki domowe). Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., po rozpoznaniu odwołania R.B., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 50 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ) osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Przy czym zgodnie z treścią art. 6 pkt 9 w/w ustawy, za osobę samotną należy uznać osobę samotnie gospodarującą, nie pozostającą w związku małżeńskim i nie posiadającą wstępnych ani zstępnych. Stosownie natomiast do ust. 2 wskazanego na wstępie przepisu, usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być również przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina a także niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Użyte w tym przepisie sformułowanie "mogą być przyznane" oznacza, iż tego rodzaju świadczenie z pomocy społecznej jest świadczeniem uznaniowym (fakultatywnym). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło także, że wydając decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych organ bierze pod uwagę wszystkie okoliczności występujące w danej sprawie. Organ rozpatrując możliwość przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji, a także własne możliwości finansowe. Zdaniem organu z akt sprawy wynika, że R.B. posiada od 2004 r. pierwszą grupę inwalidzką, gdyż z powodu [...] jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Mimo niepełnosprawności zainteresowany porusza się samodzielnie w domu i środowisku. Pomaga mu córka i nie jest zatem pozbawiany opieki. Organ wskazał również, że wnioskodawca odmówił przyjęcia usług opiekuńczych w formie zaproponowanej przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w D., obstając przy tym, że tylko Pani J.R. zatrudniona jako opiekunka spełni jego oczekiwania, a przy okazji uzyska zatrudnienie. Zdaniem organu argumentacja ta nie może przemawiać za zatrudnieniem wskazanej osoby. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej zatrudnia już opiekunki, a ponadto do świadczenia takich usług kierowane są odpowiednio przygotowane osoby na podstawie zawartej z nimi umowy. J.R. wymogów tych nie spełnia. W skardze złożonej na powyższą decyzję R.B. zarzucił organom niedostateczne zbadanie jego sprawy. Skarżący wskazał, że ma 68 lat i z powodu [...] jest całkowicie niezdolny do samodzielnej egzystencji. Skarżący wskazał, że jego córka, mieszkająca w W., nie jest w stanie zapewnić mu stałej opieki w codziennym życiu, tym bardziej, że sama pracuje i wychowuje trójkę dzieci, a ponadto znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Jedyną osobą, która jest w stanie mu pomóc jest mieszkająca w tym samym budynku – J.R., która pomaga mu w prowadzeniu domu i opiekuje się nim w czasie choroby. Dlatego też zdaniem skarżącego Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej powinien zatrudnić J.R., jako jego opiekunkę, dzięki czemu zyska on niezbędną pomoc, zaś J.R. zatrudnienie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Sąd nie stwierdził, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono obowiązującym przepisom w sposób mający wpływ na wynik sprawy lub prowadzący do nieważności decyzji. Przedstawiając powyższe stanowisko należy na wstępie zauważyć, że skarżący nie jest osobą samotną w rozumieniu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.; dalej: ustawa), gdyż nie spełnia wszystkich kryteriów wymienionych w art. 6 pkt 9 ustawy. Osobą samotną jest bowiem jedynie osoba samotnie gospodarującą, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, gdyż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 ustawy), nie pozostaje w związku małżeńskim, ale posiada zstępnych. Wobec powyższego rozpoznanie wniosku R.B. o przyznanie usługi opiekuńczej następowało na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy. Przepis ten stanowi: usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Oznacza to, po pierwsze, że przyznanie usługi wymagało potwierdzenia, że zainteresowany wymaga pomocy innej osoby. Po drugie, konieczne było także ustalenie, czy zstępni R.B. mogą taką pomoc zapewnić. Jeżeli zatem w przedmiotowej sprawie zainteresowany nie podał aktualnych adresów zstępnych, to w takiej sytuacji odmowa przyznania pomocy znajduje swoje oparcie w art. 50 ust. 2 ustawy. Należy w tym miejscu jednocześnie zastrzec, że pomoc społeczna nie ma subsydiarnego charakteru, co wynika wprost z art. 16 ust. 2 ustawy. Wobec tego nie byłoby zasadne odmówienie pomocy osobie potrzebującej tylko z powodu istnienia obowiązku świadczenia pomocy przez inne osoby np. obowiązków zstępnych w ramach świadczeń alimentacyjnych. Jednak w każdej sprawie należy wyjaśnić czy osoby wymienione w art. 50 ust. 2 ustawy mogą zapewnić odpowiednią opiekę. Organ pomocy społecznej może odmówić przyznania usługi opiekuńczej, w przypadku, gdy ustali, że zainteresowany może mieć zapewnioną opiekę ze strony np. niezamieszkujacych z nim zstępnych. Takie negatywne rozstrzygnięcie będzie zasadne także w sytuacji, gdy osoba zainteresowana nie będzie współdziałała w celu wyjaśnienia tej okoliczności. W niniejszej sprawie w trakcie wywiadu przeprowadzonego w dniu 3 listopada 2008 r. ustalono, że R.B. ma trzech zstępnych, ale zainteresowany nie podał aktualnych adresów zamieszkania tych osób. Z akt postępowania administracyjnego wynika także, że skarżący oczekuje nie tylko przyznania pomocy, ale także świadczenia tej pomocy wyłącznie przez wskazaną przez siebie osobę i nie akceptuje ewentualnej pomocy ze strony innych osób. Zainteresowany twierdzi, że taka pomoc może być świadczona jedynie przez J.R., która jest osobą bezrobotną i mogłaby w ten sposób uzyskać środki na utrzymanie. Odnosząc się do tej kwestii Sąd wskazuje, że fakt zamieszkiwania J.R. razem z zainteresowanym nie ma znaczenia dla oceny wniosku o przyznanie pomocy, gdyż osoba ta nie odpowiada warunkom wskazanym w art. 6 pkt 14 ustawy (nie jest osobą spokrewnioną lub niespokrewnioną pozostającą w faktycznym związku, wspólnie zamieszkującą i gospodarującą). Także sytuacja rodzinna i finansowa ww. osoby nie może mieć wpływu na decyzję organu, a także sposób wykonania ewentualnie przyznanej pomocy. Wobec tego rozpoznanie wniosku skarżącego mogło nastąpić jedynie na podstawie kryteriów opisanych w art. 50 ust. 2 ustawy, a rozważenie sposobu wykonania usługi opiekuńczej stałoby się aktualne dopiero w wypadku potwierdzenia zasadności wniosku zainteresowanego. Z uwagi na powyższe, po dokonaniu oceny zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, Sąd nie stwierdził podstaw do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. § 2 ust. 3 i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.; dalej: rozporządzenie), Sąd orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że pełnomocnik skarżącego złożył zapewnienie, o którym mowa w § 20 rozporządzenia w piśmie z dnia 17 czerwca 2009 r. W rozporządzeniu nie zawarto wymogu podjęcia takiej czynności na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku. Oznacza to, że oświadczenie pełnomocnika może być złożone również przy pierwszej podjętej czynności oraz jest ono skuteczne i aktualne do czasu jego ewentualnej zmiany – poinformowania sądu o zapłaceniu kosztów w całości lub w części. Wobec tego ograniczenie czynności podjętej na rozprawie w dniu 24 czerwca 2009 r. jedynie do wniosku o zasądzenie kosztów, i nieponowienie oświadczenia zawartego wcześniej w piśmie z 17 czerwca 2009 r., nie miało wpływu na sposób rozstrzygnięcia o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a w szczególności nie mogło prowadzić do nieuwzględnienia wniosku adwokata. Przyjęcie odmiennego stanowiska i uznanie, że oświadczenie pełnomocnika powinno być złożone także przed zamknięciem rozprawy nie prowadziłoby do wydania innego rozstrzygnięcia co do wynagrodzenia adwokata. Sąd zauważa bowiem, że § 20 rozporządzenia zawiera, w odróżnieniu od przykładowo: art. 210 § 1 zdanie pierwszej p.p.s.a i art. 109 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., normę lex imperfecta. Wobec tego prezentowanie poglądu, przyjmowanego także w orzecznictwie (przykładowo: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1998 r., II CKN 687/98, OSNC1999,Nr 3, poz. 63; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 października 2005 r., III SA/Gd 373/04, niepubl.), że niezłożenie oświadczenia, o którym mowa w § 20 rozporządzenia powinno skutkować a limine oddaleniem wniosku pełnomocnika, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach.