I SA/Wa 1938/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Miernik WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant starszy referent Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2012 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu odwołania K. L., decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wójt Gminy L. decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] orzekł o odmowie przyznania K. L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną S. K. Jak wskazano w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, czy też opiekunowi faktycznemu dziecka. Wójt wskazał, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Organ zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie ubiegając się o przyznanie świadczenia zainteresowana występuje jako kurator ustanowiony przez sąd dla osoby niepełnosprawnej – S. K., jednocześnie będąc jego krewną (siostrzenicą). W ocenie organu wnioskodawczyni nie spełnia jednego z podstawowych wymogów do uzyskania przedmiotowego świadczenia ponieważ nie jest krewną osoby niepełnosprawnej, ani w linii wstępnych, ani zstępnych i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem wujka. Od powyższej decyzji K. L. wniosła odwołanie. W odwołaniu skarżąca wskazała, że nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem. Podała, że wuj (brat matki) S. K. jest osobą [...] i zamieszkuje w domu siostry T. D., która pracuje zawodowo, ale również siostrzenicy K. L., która jest bezrobotna, sporadycznie tylko wykonuje prace dorywcze. Wuj wymaga stałej opieki. Nie jest osobą ubezwłasnowolnioną, podobnie jak jego siostra J. K. przebywająca w [...] w P. Skarżąca i jej matka są najbliższymi członkami rodziny, które mogą opiekować się [...] całodobowo. Już od pewnego czasu skarżąca taką opiekę faktycznie sprawuje. Skarżąca czyni starania o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, renty socjalnej, renty rodzinnej, aby w przyszłości znalazły się środki na sprawowanie opieki. Ponadto to ona dozuje choremu leki, dba o jego higienę, sprawuje osobistą opiekę. Skarżąca podała, że organ w swojej decyzji powołuje się na Kodeks rodzinny i opiekuńczy, mimo iż już niejedna uchwała Sądu Najwyższego ujawniła, iż ustawa ta jest niespójna, zawiera wiele niedomówień i nie jest zsynchronizowana z innymi ustawami. W ocenie skarżącej przepis musi być "żywy" a nie "martwy", a tak jest w przypadku jej sprawy, która jest nietypowa bowiem nie wszystko da się uregulować w ustawie. Reasumując, skarżąca wnosi o zmianę kwestionowanej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...]. W uzasadnieniu Kolegium podało, że rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiono uznaniu organów administracyjnych. Decyzja wydawana w tym przedmiocie ma charakter decyzji związanej, co oznacza że sposób rozstrzygnięcia wynika wprost z przepisów prawa. Organ podał, że krąg osób uprawnionych do tego świadczenia określa art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (zwanej dalej ustawą). Zgodnie z jego treścią świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie spełnia przesłanek zakreślonych przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy, pozwalających uznać ją za osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego (nie jest rodzicem, ani opiekunem faktycznym niepełnosprawnego dziecka). Toteż przesądzenia w przedmiotowej sprawie wymaga czy skarżąca jest inną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny regulowany przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Organ odwoławczy wskazał, że powyższą problematykę reguluje Dział III "Obowiązek alimentacyjny" Tytułu II Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepisy tam zawarte wskazują, iż obowiązek dostarczania środków u trzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 Kr.i.o.). Przy czym, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Stopień pokrewieństwa określa się zaś według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (art. 617 § 1 Kr.i.o.). Obowiązek alimentacyjny istnieje także pomiędzy przysposobionym, a przysposabiającym (art. 131 Kr.i.o.). Ponadto Kodeks rodzinny i opiekuńczy do obowiązku alimentacyjnego zalicza także zobowiązania wynikające z powiązań podobnych do rodzinnych, chociażby obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania w stosunkach między pasierbem a ojczymem lub macochą (art. 144 Kr.i.o.). Obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony również z treści art. 23 i art. 27 tego Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy. Wprawdzie opisanych wyżej relacji między małżonkami ustawodawca nie nazwał wprost obowiązkiem alimentacyjnym, niemniej jednak są one zbliżone w swym charakterze do obowiązku alimentacyjnego. Zatem, również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością noszącą cechy obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu odwoławczego, żaden z przepisów cytowanej ustawy nie rozciąga obowiązku alimentacyjnego na innych krewnych w linii bocznej - osób, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 § 2 Kr.i.o.). Tymczasem w przedmiotowej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła K. L., którą z osobą wymagającą opieki – S. K., łączy dalsze pokrewieństwo w linii bocznej (skarżąca jest córką siostry osoby wymagającej opieki). Spośród krewnych w linii bocznej obowiązek alimentacyjny dotyczy jedynie rodzeństwa, a taką osobą jest matka skarżącej T. D. Zatem to matka skarżącej, jako osoba uprawniona do przedmiotowego świadczenia, mogłaby skutecznie (przy spełnieniu pozostałych przesłanek, w tym wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) ubiegać się o jego przyznanie. Kolegium wskazało, że obowiązek alimentacyjny nie spoczywa też na kuratorze jako osobie ustanowionej przez Sąd do reprezentowania interesów określonej osoby. Toteż okoliczność, że skarżąca jest jednocześnie, w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] marca 2011 r., sygn. akt [...] kuratorem dla niepełnosprawnego S. K., nie może stanowić podstawy do uznania jej za osobę uprawnioną do przedmiotowego świadczenia. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] K. L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżąca wskazała, że Sądy w B. ([...]), L. ([...]) i L. ([...]) w 2010 r. i 2011 r. zajęły stanowisko, że prokonstytucyjna i celowościowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna, którego nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego członka rodziny, jeżeli jest on jedynym członkiem rodziny, który może się nim opiekować, a takim jest skarżąca jako siostrzenica S. K. Skarżąca wskazała, że siostra S. K. T. D. podupadła na zdrowiu, przebywała w szpitalu i jest na długotrwałym zwolnieniu lekarskim – sama wymaga opieki i wsparcia. Druga jego siostra przebywa w domu opieki społecznej. Brat S. K. mieszka na S. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jak wynika z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – zwanej dalej ustawą świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie można zatem czynić zarzutu Wójtowi Gminy L. i Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w O., skoro organy odmówiły świadczenia K. L., w sytuacji gdy skarżąca nie jest ani rodzicem S. K., ani inną osobą na której ciąży względem S. K. obowiązek alimentacyjny, tj: jego małżonką, rodzeństwem, przysposabiającą, czy macochą (art. 23 i art. 27, art. 128 i 131 § 1, art. 144 § 2 K.r.i.o.), a także nie może być uznana za opiekuna faktycznego tej osoby, ponieważ S. K. jest pełnoletni (art. 3 pkt 14 ustawy). Działając zaś jako kurator osoby niepełnosprawnej - brata swej matki S. K. jedynie pomaga tej osobie w prowadzeniu jej spraw (art. 183 § 1 K.r.i.o.). K. L. pozostaje zatem poza kręgiem uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie przewiduje świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby nie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym względem uprawnionego, a taką osobą niewątpliwie jest siostrzenica – krewna S. K. w linii bocznej (zstępna rodzeństwa). Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd nie podziela stanowiska zaprezentowanego w powołanych w skardze wyrokach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w B., L. i L. (ten ostatni wyrok nie dotyczy świadczeń pielęgnacyjnych i problemu poruszonego w skardze), w których Sądy te uznały za wadliwe odmowne decyzje w sprawach, gdzie o świadczenia pielęgnacyjne występowały osoby spoza kręgu podmiotów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym (krewnych w linii bocznej). Skarżąca nie dostrzegła, że pogląd ten zakwestionował w wyroku z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1710/10 (opubl. CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny, a więc sąd wyższego rzędu nad wojewódzkimi sądami administracyjnymi. NSA stanął na stanowisku, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie będącej opiekunem prawnym i krewną w linii bocznej w stosunku do niepełnosprawnego dziecka. Trzeba wskazać, że rolą sądów administracyjnych nie jest korygowanie przepisów prawa, ale kontrola stosowania prawa przez organy administracji. W sytuacji, gdy przepis stanowiący podstawę prawną załatwienia sprawy administracyjnej (art. 17 ust. 1 ustawy) w sposób jednoznaczny wskazuje, że adresatem świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, to nie można zarzucić organom działania z naruszeniem prawa, wówczas gdy organy odmawiają przyznania świadczenia osobom nie objętym hipotezą przepisu art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd zwraca uwagę, że w powoływanych przez skarżącą w piśmie (k-23 akt) wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (sprawy o sygn. akt P 27/07 i P 41/07) Trybunał opowiadał się za jak najszerszym objęciem hipotezą przepisu art. 17 ust. 1 ustawy podmiotów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem osób wymagających opieki, dlatego też poglądy zaprezentowane w tych orzeczeniach nie są miarodajne dla sprawy, gdzie świadczenia pielęgnacyjnego domaga się osoba spoza kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym (siostrzenica i jednocześnie kurator osoby niepełnosprawnej). Mając to wszystko na względzie i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 15;3:, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.