I SA/Wa 1940/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.) WSA Izabela Ostrowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi S.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] ([...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpoznaniu odwołania S.B. – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] ([...]) odmawiającą przyznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł od [...] do [...]. Organ wyjaśnił, że z dniem 1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012, poz. 1548). Zgodnie z art. 12 ust. 1 ww. ustawy osobom uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na podstawie przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2012 r., spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy, w brzmieniu nadanym i obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. przysługuje prawo do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego, za każdy miesiąc w okresie od dnia [...] do dnia [...], w którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 17 znowelizowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.ini matce albo ojcu; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej; innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 5 ze zm.). Art. 17 ust. 1 b ustawy natomiast stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyżej wymienionym osobom, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później nie do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. SKO wskazało, że decyzją z dnia [...] ([...]) przyznano S. B. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką D. B. od dnia [...] do bezterminowo. Świadczenie przyznano m.in. na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], zgodnie z którym D. B., ur. [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] natomiast niepełnosprawność istnieje od dnia [...] tj. od czasu ukończenia 19 roku życia. Z zaświadczenia Wyższej Szkoły [...] w [...] z dnia [...] wynika, że D.B. była studentką tej uczelni od dnia [...] do dnia [...]. Pismem z dnia [...] Szkoła [...] Studium Zaoczne w [...] poinformowała, że D. B. nie figuruje w albumie studenta. Z tego względu uznano, że D.B. nie spełnia podstawowego warunku znowelizowanego art. 17 ustawy – niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 25 roku życia, jednakże nie w trakcie nauki w szkole wyższej. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji. Wyjaśnił, że w związku z nowelizacją ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 92 ze zm.) o świadczeniach rodzinnych prawo do dodatku przysługuje wyłącznie osobom, które spełniają kryteria określone w art. 17 ust. 1b znowelizowanej ustawy i tylko na okres przejściowy od dnia [...] do dnia [...]. S.B. nie spełnia warunku wymienionego w omawianym przepisie. D.B. ukończyła 18 lat, niepełnosprawność nie powstała w czasie trwania nauki w szkole. W piśmie z dnia [...] Szkoły [...] informującym o zakwalifikowaniu D. B. na XXVII tok studiów zaocznych I stopnia oraz że indeks i legitymacja zostaną wręczone podczas ślubowania w dniu [...] wyraźnie wskazano, że warunkiem rozpoczęcia studiów jest opłacenie czesnego za I semestr. W piśmie z dnia [...] uczelnia ta potwierdziła, że D.B. nie figuruje w albumie studenta Szkoły [...]. Dodał, że decyzja w przedmiocie dodatku do świadczenia nie jest decyzją uznaniową i tok postępowania wynika z ww. przepisów, które organ musi stosować. Skargę na powyższą decyzję wniosła S.B. i zaskarżając ją w całości zarzuciła naruszenie: a) przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 170 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365), poprzez błędne uznanie, że niepełnosprawność córki skarżącej powstała w okresie niepobierania nauki w szkole wyższej; b) przepisów postępowania, tj.: - art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. — mające istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym niewyjaśnienie, od kiedy danej osobie przysługuje status studenta, - art. 8 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie skarżonej decyzji tj. zbyt ogólne stwierdzenia, co uniemożliwia kontrolę decyzji, w szczególności poprzez niewyjaśnienie przyczyn odmowy uznania, iż D. B. w dacie powstania niepełnosprawności posiadała status studenta, pomimo przedłożenia do akt sprawy pisma to potwierdzającego; - art. 9 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji organu I instancji. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem, że dopiero po opłaceniu czesnego za I rok studiów córka rozpoczęłaby naukę w szkole wyższej, a w konsekwencji dopiero wówczas zostałaby wypełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b pkt 2 cyt. ustawy. Stwierdziła, że art. 170 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, wskazujący, że osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni, nie może być rozumiany w ten sposób, że pomimo otrzymania pisma o zakwalifikowaniu na studia wyższe, w życiu adresata pisma nic się nie zmienia do czasu immatrykulacji. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazała, że akt immatrykulacji i złożenia ślubowania ma znaczenie, ale dla określenia wzajemnych praw i obowiązków pomiędzy uczelnią a studentem, a nie pomiędzy studentem a organami samorządu terytorialnego. Dla podmiotów trzecich już sam fakt uzewnętrznienia woli uczelni o przyjęciu na studia ma decydujące znaczenie uznania danej osoby za studenta. Bez znaczenia pozostaje, czy dana osoba uiściła już wymaganą opłatę za studia, gdyż możliwe jest np, że po otrzymaniu pisma o przyjęciu w poczet studentów wydana będzie indywidualna decyzja o zwolnieniu konkretnego studenta z obowiązku uiszczania takiej opłaty ze względu na trudną sytuację materialno-rodzinną studenta. Zdaniem skarżącej, sam fakt poinformowania przyszłego studenta o zakwalifikowaniu na studia wskazuje, iż z dniem odbioru decyzji w tym przedmiocie nabywa on co najmniej część praw i obowiązków studenckich i zyskuje status studenta i jednocześnie osoby pobierającej naukę na uczelni wyższej wobec podmiotów zewnętrznych. Zapłata czesnego, czy złożenie ślubowania nie mają znaczenia dla oceny statusu studenta dla organów samorządowych, gdyż nie są one władne interpretować stosunku student - uczelnia, a tym bardziej tworzyć fakty na podstawie niepełnej i nieuprawnionej interpretacji tego stosunku prawnego. Decydujące znaczenie mogłaby mieć jedynie decyzja władz uczelni o skreśleniu córki z listy studentów, do czego jednak nie doszło. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej ppsa. Poddaną kontroli Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] odmawiającą przyznania skarżącej dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec naruszenia art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012, poz. 1548) w zw. z art. 17 ust. 1 b znowelizowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 170 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w konsekwencji uznania przez organ, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 znowelizowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązującym od 1 stycznia 2013 r., gdyż niepełnosprawność D.B. powstała przed ukończeniem 25 roku życia, jednak nie w trakcie nauki w szkole wyższej. Organ przyjął bowiem, że osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania (art. 170 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym), oraz opłacenia czesnego za pierwszy rok studiów, których to warunków córka skarżącej nie spełniła. W związku z powyższym na wstępie przypomnieć trzeba, że w dniu 1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012, poz. 1548). W art. 12 ust. 1 cyt. ustawy prawodawca przyznał osobom uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego, udzielonego na podstawie przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2012 r. - spełniającym warunki wymienione w art. 17 znowelizowanej ustawy oświadczeniach rodzinnych, prawo do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego, za każdy miesiąc w okresie od dnia [...] do dnia [...], w którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 obowiązującej ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, którymi są m.in. matka oraz osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 5 ze zm.). Przepis art. 17 ust. 1 b wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Nie było kwestionowane w niniejszej sprawie, że D. B. spełniła pierwszy z warunków wymienionych w wyżej przytoczonym przepisie tj. jej niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 25 roku życia. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem z dnia [...] zaliczył D.B. (ur.[...]) do znacznego stopnia niepełnosprawności (na stałe), zaś decyzją z dnia [...] przyznano S. B. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką D. B. w okresie od dnia [...] do bezterminowo. Natomiast odnośnie wymogu powstania niepełnosprawności w trakcie trwania nauki w szkole wyższej podnieść należy, że zgodnie z art. 169 ust. 10 ustawy o szkolnictwie wyższym (zdanie drugie) Komisja rekrutacyjna podejmuje decyzje w sprawach przyjęcia na studia. Natomiast w myśl art. 170 ust. 1 ww. ustawy osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni. W kontekście przywołanych przepisów, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż w konsekwencji wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych ich organy nie są typowymi organami administracji, a samym szkołom wyższym przypisuje się status zakładu administracyjnego. Z zakładem administracyjnym wiążą się dwa rodzaje stosunków: zewnętrzny – obejmujący nawiązanie, zmianę i ustanie stosunku prawnego między szkołą wyższą a studentem oraz wewnętrzny – uprawniający do korzystania z usług szkoły wyższej, regulowany w dużej części przez akty prawne stanowione, w ramach przyznanych uprawnień, przez same szkoły wyższe. Należy pamiętać, że decyzja o przyjęciu na studia jest bezwarunkowa, ostateczna i wykonalna, a to oznacza, że dopóki funkcjonuje w obrocie prawnym, jej adresat może domagać się umożliwienia realizacji płynących z niej praw. W chwili doręczenia decyzji o przyjęciu na studia powstaje zatem stosunek prawny pomiędzy studentem a szkołą wyższą, pomimo, iż student nie korzysta jeszcze w pełni z praw i nie obejmują go wszystkie obowiązki określone w aktach wewnętrznych uczelni - statutach, czy regulaminach, te bowiem dotyczą studenta dopiero po odbyciu immatrykulacji i złożeniu ślubowania. Data nabycia praw studenta powinna być określana na podstawie daty doręczenia decyzji rekrutacyjnej. Reasumując, skoro już w momencie doręczenia decyzji Komisji rekrutacyjnej o przyjęciu na studia jej adresat nabywa status studenta, a stosunek ten – co wymaga podkreślenia - ustaje dopiero z chwilą doręczenia decyzji o skreśleniu z listy studentów (art. 190 ustawy o szkolnictwie wyższym), nie można było zaakceptować stanowiska organów, że nieodbycie immatrykulacji i niezłożenie ślubowania, jak i nieuiszczenie opłaty za I rok studiów przesądzało o niespełnieniu przez D. B. wymogu powstania niepełnosprawności w trakcie trwania nauki w szkole wyższej i stanowiło przeszkodę do przyznania skarżącej dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego. Rzeczą organów przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem oceny prawnej Sądu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.