I SA/Wa 1943/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. K. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1943/17 wydanego w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. R. K. (Skarżący) wnioskiem z 19 marca 2018 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. W formularzu PPF wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Deklarowany dochód własny wnioskodawca określił na kwotę [...] zł miesięcznie, wskazując, że pochodzi on z wynagrodzenia ze stosunku pracy. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o pow. [...] m². Wskazane przez skarżącego opłaty eksploatacyjne za mieszkanie odnoszą się do zaliczki na koszty zarządu nieruchomością wspólną i świadczenia ([...] zł miesięcznie), zaliczki na fundusz remontowy ([...] zł miesięcznie), zużycie prądu ([...] zł – prognoza za okres kwiecień-maj 2018 r.). Uwzględniając informacje zawarte w formularzu oraz uzupełniającym go piśmie z 22 marca 2018 r., zobowiązania i stałe wydatki skarżącego dotyczą spłaty mieszkaniowego kredytu hipotecznego (rata miesięczna – [...] zł miesięcznie) oraz dwóch pożyczek gotówkowych (raty miesięczne po [...] zł i [...] zł). Łączną sumę zobowiązań wobec instytucji finansowych wnioskodawca określił na kwotę [...] zł. Odnosząc się do sytuacji rodzinnej, skarżący podał, że jego żona przebywa na urlopie wychowawczym (w okresie od 10 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2018 r.), pozostając na jego utrzymaniu. Otrzymuje ona wyłącznie świadczenie wychowawcze na drugie dziecko w wysokości [...] zł miesięcznie. Zgromadzone środki na rachunku bankowym "Mój skarb" wynoszą [...] zł. Jednocześnie wnioskodawca zaznaczył, że obowiązuje go ustrój rozdzielności majątkowej ustanowiony umową majątkową małżeńską zawartą [...] września 2017 r. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1943/17, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, by stan majątkowy skarżącego pozwalał zaliczyć go do osób, których środki do życia są ograniczone. Wprawdzie ogólna wysokość zobowiązań finansowych obciążających skarżącego jest znaczna, co ma związek z koniecznością regulowania rat spłacanego kredytu hipotecznego i pożyczek gotówkowych ([...] zł miesięcznie), to jednak skarżący uzyskuje wysokie wynagrodzenie ze stosunku pracy ([...] zł miesięcznie). Okoliczność ta ma istotne znaczenie, ponieważ uzyskiwane stałe dochody pozwalają wnioskodawcy nie tylko pokrywać bieżące koszty utrzymania, ale również pozwalają zaciągnąć pożyczki gotówkowe. Referendarz sądowy wskazał, że z przedstawionych informacji wynika, iż wnioskodawca tym instrumentem finansowym posługuje się w szerokim zakresie zarówno zaciągając liczne niewielkie pożyczki, jak też zaciągając pożyczki gotówkowe w celu refinansowania innych zaciągniętych wcześniej zobowiązań. Jednocześnie skarżący w treści formularza wskazał, iż pozyskanie środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru celem sporządzenia przez niego skargi kasacyjnej mogłoby ewentualnie nastąpić w przypadku odmownego rozpatrzenia złożonego wniosku z wykorzystaniem zaciągniętej pożyczki gotówkowej. W ocenie referendarza sądowego sytuacja taka powoduje, że wnioskodawca posiada możliwość samodzielnego zdobycia środków finansowych na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Referendarz sądowy przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślił, że koszty wynikające z zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego nie mają znamienia wyjątkowości. Koszty te należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi wydatkami obciążającymi wnioskodawcę. Równoważność powyższych wydatków jest motywowana niedopuszczalnością przedkładania należności prywatnoprawnej nad zobowiązaniem publicznoprawnym. Zatem chcąc inicjować postępowania sądowe, strona powinna zawsze poczynić oszczędności w swych wydatkach oraz wykorzystać wszystkie możliwości w celu zdobycia niezbędnych środków zarówno na pokrycie kosztów utrzymania siebie i rodziny, jak i na spłatę różnych zobowiązań finansowych. Zaciągnięcie pożyczki lub kredytu jest jedną z takich możliwości. Konieczność spłacania przez wnioskodawcę innych zobowiązań nie może być zatem traktowana priorytetowo. Jednocześnie referendarz sądowy zauważył, że skarżący w ramach osiąganych dochodów mógłby sfinansować koszty zastępstwa procesowego równolegle do ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania. Różnica pomiędzy uzyskiwanym dochodem ([...] zł miesięcznie) a spisem zobowiązań pieniężnych, które obciążają skarżącego ([...] zł miesięcznie) jest bowiem na tyle duża ([...] zł miesięcznie), że ograniczając wydatki rodziny do niezbędnego minimum skarżący byłby w stanie wygospodarować środki niezbędne na opłacenie pełnomocnika w celu sporządzenia przez niego skargi kasacyjnej. Zdaniem referendarza oceny tej nie zmienia okoliczność, że wymienione zobowiązania nie są pełnymi wydatkami obciążającymi budżet domowy rodziny chociażby z tego względu, iż dochód rozporządzalny w przypadku skarżącego nie jest ograniczony do otrzymywanego wynagrodzenia, ale powiększony dodatkowo o otrzymywane świadczenie rodzinne w wysokości [...] zł miesięcznie. Natomiast z przedstawionych przez skarżącego informacje nie wynika, że nie ma on możności partycypowania w kosztach postępowania - co uniemożliwia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy wskazał również na zgromadzone przez skarżącego na rachunku bankowym "Mój skarb" oszczędności w kwocie [...] zł, których wysokość uzasadnia uznanie, że skarżący posiada aktywa na pokrycie kosztów postępowania wynikających z zamiaru zaskarżenia wyroku Sądu I instancji w warunkach obowiązującego przymusu adwokacko-radcowskiego. Środki zgromadzone na tym rachunku muszą być bowiem brane pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy niezależnie od charakteru ww. rachunku i celu dokonywanych na niego wpłat. Podstawowe znaczenie ma w tym przypadku fakt, iż wnioskodawca pozostaje dysponentem tych środków. Natomiast okoliczność, że dany rachunek jest prowadzony na rzecz dziecka wnioskodawcy nie wyłącza możliwości zdecydowania przez wnioskodawcę o wypłacie z niego określonych środków na cel mający związek z zaspokojeniem potrzeb rodziny. Tego rodzaju potrzebą niewątpliwie zaś pozostaje koszt prowadzenia postępowania sądowego w przedmiocie przyznania prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Strona ma obowiązek sięgnąć po posiadane oszczędności nawet, jeśli wiązałoby się to z koniecznością rezygnacji lub odłożenia w czasie przedsięwzięć, które uznaje ona za ważne i które z tych oszczędności miały być sfinansowane. Zdaniem referendarza przedstawione wyżej powody pozwalały na uznanie, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie uzasadnia stwierdzenia, iż zdobycie przez niego środków na sfinansowanie ustanowienia pełnomocnika z wyboru jest obiektywnie niemożliwe. Względy te decydowały jednocześnie o braku potrzeby przeprowadzenia szczegółowej oceny sytuacji majątkowej małżonki wnioskodawcy w zakresie, w jakim posiadane przez nią środki finansowe mogłyby stanowić wsparcie przy poniesieniu przez jej męża kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru w niniejszym postępowaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany został bowiem pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze zm.) obowiązku wzajemnej pomocy. W konsekwencji referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Od zapadłego w sprawie postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucił: 1) naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), powoływana dalej jako "P.p.s.a" poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata; 2) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. poprzez pozbawienie skarżącego prawa do sądu. Skarżący wskazał, że ze względu na ustawowy przymus adwokacko-radcowski nie może osobiście sporządzić skargi kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji, z którym się nie zgadza. Natomiast samodzielnie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wysokość obciążeń finansowych, jakie musiałby ponieść zlecając sporządzenie skargi kasacyjnej adwokatowi lub radcy prawnemu to koszt od kilkuset do kilku tysięcy złotych. W ocenie skarżącego wysokość tych obciążeń jest nieproporcjonalna do kwoty przysporzenia, jakie potencjalnie mógłby uzyskać. Ponadto możliwości finansowe wnioskodawcy nie pozwalają na poniesienie kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego. Skarżący jest jedynym żywicielem 4 - osobowej rodziny. Regularnie spłaca wciąż rosnące zobowiązania wobec instytucji finansowych i nie posiada żadnych oszczędności. Wraz z rodziną mieszka w [...] - metrowym mieszkaniu na [...]. Zgromadzone oszczędności nie należą do skarżącego lecz do małoletnich dzieci. Stanowią one też minimalną gwarancję bezpieczeństwa na wypadek zdarzeń losowych. Z kolei świadczenie wychowawcze w kwocie [...] zł miesięcznie otrzymuje żona skarżącego na wychowanie dzieci. Skarżący nie jest zatem w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów zastępstwa prawnego. Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę kwestionowanego postanowienia referendarza sądowego poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka. Instytucja ta ma bowiem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zatem występując o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, strona musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, referendarz sądowy zasadnie przyjął, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika bowiem, iż skarżący jest osobą zupełnie pozbawioną środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania, w tym kosztów pełnomocnika z wyboru, przez strony postępowania. Choć Sąd rozumie trudną sytuację życiową, w której znalazł się skarżący, to jednak zauważyć trzeba, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób znajdujących się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym, w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na poniesienie kosztów postępowania jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe – co w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma miejsca. Prawo pomocy jest instytucją skierowaną do osób bądź nieuzyskujących jakichkolwiek dochodów, bądź uzyskujących je w takim rozmiarze, który powoduje, że dochody te mogą zaspokoić tylko podstawowe potrzeby życiowe i to na wnioskodawcy spoczywa ciężar bezsprzecznego wykazania, iż w takiej sytuacji się znajduje. Natomiast z udzielonych przez skarżącego informacji nie wynika, że nie jest on w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga to, że utrzymanie konieczne w rozumieniu powołanego wyżej przepisu należy odczytywać w sposób ścisły, stąd nie każdemu wydatkowi, który jest uznawany przez stronę subiektywnie za niezbędny, taki charakter na gruncie niniejszego postępowania będzie mógł zostać przyznany. Jednocześnie przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie stanowi charakter i złożoność danej sprawy. Sąd rozpoznając wniosek ocenia jedynie wskazaną we wniosku sytuację materialną wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.